Son güncelleme:
Cezada Şikâyet: Cezada şikâyet, belirli suçlar için kovuşturmanın başlatılabilmesi için mağdurun şikâyette bulunmasının zorunlu olduğu kurumdur. TCK m.73'te düzenlenmiştir. Şikâyete tabi suçlarda mağdur 6 ay içinde şikâyetini iletmek zorundadır; aksi hâlde kovuşturma yapılmaz. Hakaret, hafif yaralama, mala zarar verme gibi suçlar şikâyete tabidir. Mağdurun şikâyetten vazgeçmesi durumunda dava düşer.
Cezada şikâyet, belirli suçların kovuşturulması için mağdurun aktif iradesini gerektiren bir kurumdur. TCK m.73 hükmü, şikâyete tabi suçlarda kovuşturmanın "soruşturmasının ve kovuşturmasının yapılması" için mağdurun şikâyetinin zorunlu olduğunu öngörür. Bu kurum mağdurun "kendi mağduriyetini takip etmek isteyip istememesi" tercihini hukuken tanır.
TCK m.73/1 — "Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan suçlardan dolayı, suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür ve hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz."
Bazı suçlar mağdurun özel kişiliğine yönelik (hakaret, hafif yaralama gibi) olup mağdurun aktif takibi gerekmektedir. Mağdur kovuşturma istemiyorsa devlet bu suçları araştırma yükümlülüğü taşımaz. Bu yapı bireysel özerkliğe ve özel mağduriyet tercihine saygı gösterir.
Şikâyete tabi suçlar mağdurun iradesi gerektirirken resen kovuşturulan suçlar (kasten öldürme, yağma, ağır hırsızlık) devlet tarafından otomatik kovuşturulur. İki kategori arasındaki ayrım suçun toplumsal etkisine göre yapılır.
Türk Ceza Kanunu çeşitli şikâyete tabi suç tipleri öngörür.
Hakaret (TCK m.125), basit kasten yaralama (TCK m.86/1), mala zarar verme (TCK m.151), konut dokunulmazlığını ihlal (TCK m.116), iftira (TCK m.267) gibi suçlar şikâyete tabidir.
Suçun şikâyete tabi olup olmadığı kanun maddesinde belirtilir. Genelde "Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır" ifadesi kullanılır; bu ifade yoksa suç resen kovuşturulur.
Mağdurun şikâyet süresi sınırlıdır.
TCK m.73/2 hükmü uyarınca şikâyet süresi 6 aydır; bu süre suçun ve failin öğrenilmesinden itibaren işler. Süre dolarsa şikâyet hakkı düşer.
Süre suçun işlenmesinden itibaren değil, suçun ve failin öğrenilmesinden itibaren işler. Mağdur fiili biliyor ama failin kim olduğunu sonradan öğrenirse süre o tarihten başlar.
6 ay süre geçirildikten sonra mağdur şikâyet edemez ve kovuşturma yapılamaz. Bu kural mağdurun aktif takibi etmesini gerekli kılar.
| Aşama | Şikâyete Tabi Suç | Resen Kovuşturulan Suç |
|---|---|---|
| Soruşturma | Mağdur şikâyeti şart | Devletin otomatik araştırması |
| Süre | 6 ay | Sınırlandırılmış değil (zamanaşımı geçerli) |
| Vazgeçme | Davayı düşürür | Etkisi yok |
| İşleme | Mağdur iradesi belirleyici | Devlet iradesi öncelikli |
| Tipik suçlar | Hakaret, hafif yaralama | Kasten öldürme, yağma |
TCK m.73/1 son cümlesi vazgeçmeyi düzenler.
Mağdur şikâyetinden vazgeçerse dava düşer. Yargılama veya soruşturma sona erer; kovuşturma yapılmaz.
Hüküm kesinleştikten sonra vazgeçme cezanın infazına engel olmaz. Yani hükümlü ceza çekerken mağdur vazgeçse bile infaz devam eder.
Vazgeçme yazılı veya sözlü olarak ifade edilebilir; mahkemeye, savcılığa veya kolluk birimine bildirilir. Vazgeçme açık ve net olmalıdır; şüpheli ifadeler yetersiz sayılabilir.
Şikâyet diğer kurumlarla etkileşimde bulunur.
Bazı şikâyete tabi suçlarda mağdur ile fail arasında uzlaşma yapılabilir. Uzlaşma sonucunda dava düşer; bu kural mağdurun mağduriyetinin tazmini öncelikle korumayı amaçlar.
Dava zamanaşımı süresi ile şikâyet süresi farklıdır. Şikâyet süresi 6 ay, dava zamanaşımı suçun ağırlığına göre 8-30 yıldır. Şikâyet süresi geçtikten sonra zamanaşımı dolsa bile dava açılamaz.
Mağdur çocuk ise şikâyet hakkı velayet sahibi tarafından kullanılır; çocuğun yaşadığı koşullara göre 5395 sayılı ÇKK çerçevesinde değerlendirme yapılır.
Şikâyet, dava zamanaşımı ve ceza zamanaşımı ile birlikte ceza yargılamasının zaman boyutunu şekillendiren bir kurumdur. Suç tarihinden itibaren mağdur şikâyet hakkını 6 ay içinde kullanmak zorundadır. Kasten yaralamanın hafif hâlleri, hakaret, konut dokunulmazlığını ihlal gibi suçlar tipik şikâyete tabi suçlardır.
Şikâyete tabi suçların önemli bir kısmında mağdur ile fail arasında uzlaşma yapılabilir. Bu durumda dava düşer; mağdur tazmin edilirse hem fail hem de mağdur lehine sonuç doğar. Etkin pişmanlık hükümleri de bu çerçevede uygulanabilir.
Mağdur çocuk ise şikâyet hakkı velayet sahibi tarafından kullanılır. Suça sürüklenen çocuk ile mağdur çocuk farklı kategorilerdir; ancak çocuk mağdura yönelik şikâyete tabi suçlarda 5395 sayılı ÇKK çerçevesinde özel koruma uygulanır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi