Son güncelleme:
Adli Para Cezası: Adli para cezası, suç işleyen kişinin devlete belirli bir miktarda para ödemesi şeklinde uygulanan ana ceza türüdür. TCK m.52'de düzenlenmiştir. Gün sistemi temelinde hesaplanır: hâkim önce 5-730 gün arasında bir gün sayısı belirler, ardından her gün için 20-100 TL arası tutar tayin eder; toplam ceza bu iki değerin çarpımıdır. Hapis cezasıyla birlikte veya ayrı olarak öngörülebilir.
Adli para cezası, modern Türk ceza hukukunun hapis cezası yanındaki ikinci ana ceza türüdür. TCK m.52, "gün adli para cezası sistemi"ni esas alır; bu sistem hem cezanın bireyselleştirilmesini hem de adaletli olmasını sağlar.
TCK m.52/1 — "Adli para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan miktardaki paranın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir."
Gün adli para cezası sistemi iki aşamalı bir hesaplamadır: önce gün sayısı belirlenir (cezanın "süresi"), ardından her gün için ödenecek tutar tayin edilir (cezanın "miktarı"). Bu sistem failin ekonomik gücüne göre cezalandırma sağlar; aynı suç için farklı gelir düzeylerindeki failler farklı tutarlar öder.
TCK m.52/1 uyarınca gün sayısı en az 5, en fazla 730 olarak belirlenir; ancak özel kanunlarda farklı aralıklar öngörülebilir. Hâkim TCK m.61 hükümlerine göre temel gün sayısını belirler; suç tipiyle ilgili özel düzenlemeler de etkilidir.
Bir gün karşılığı tutar 20-100 TL aralığında hâkim tarafından belirlenir (TCK m.52/2). Hâkim bu tutarı failin ekonomik durumuna göre tayin eder; düşük gelirli faile düşük tutar, yüksek gelirli faile yüksek tutar uygulanabilir.
Adli para cezasının belirlenmesi iki aşamalı süreçtir.
Hâkim TCK m.61 hükümlerine göre temel cezayı (gün sayısı) belirler. Suçun ağırlığı, kasıt yoğunluğu, neticenin ciddiyeti gibi unsurlar dikkate alınır. Bu aşama suçun ağırlığına yönelik ölçüttür.
TCK m.52/2 uyarınca hâkim 20-100 TL aralığında tutarı belirler. Failin ekonomik durumu, gelir düzeyi, mali yükümlülükleri dikkate alınır. Bu aşama failin durumuna yönelik ölçüttür.
Toplam ceza = Gün Sayısı × Bir Gün Karşılığı Tutar. Örneğin 100 gün × 50 TL = 5.000 TL. Hâkim her iki aşamayı da kararında gerekçeli olarak göstermelidir.
| Aşama | TCK Hükmü | Aralık | Belirleyici Unsur | Hâkim Takdiri |
|---|---|---|---|---|
| Gün Sayısı | m.52/1 | 5-730 gün | Suçun ağırlığı | TCK m.61 ölçütleri |
| Bir Gün Tutarı | m.52/2 | 20-100 TL | Failin ekonomik durumu | Mali yetenek |
| Toplam Ceza | m.52/1 + m.52/2 | Çarpım | Bireysel ceza | Gerekçeli karar |
| Taksitlendirme | m.52/4 | Hâkim takdiri | Failin ödeme gücü | İmkân halinde |
| Hapse Çevirme | m.52/5 | Ödenmemesi durumunda | Tahsilatın imkânsızlığı | Mecburi |
Adli para cezası, hapis cezası yanında ikinci ana ceza türüdür.
Bazı suç tiplerinde adli para cezası hapis cezasıyla birlikte öngörülür (karma ceza); bazılarında ise alternatif olarak verilir. Hâkim suç tipinin yapısına göre uygular. Kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlarından biri olarak da uygulanabilir (TCK m.50/1-a).
Adli para cezası mahkeme tarafından verilen ana ceza iken; idari para cezası idari makamlarca verilir ve Kabahatler Kanunu (5326 SK) kapsamındadır. Adli para cezasının ödenmemesi hapis cezasına çevrilebilirken; idari para cezası genelde icra yoluyla tahsil edilir.
Disiplin cezaları kamu görevlileri için özel düzenleme gerektirir ve adli süreç dışında uygulanır. Adli para cezası ise mahkeme yargılaması sonucunda verilir ve sicile işler.
Adli para cezasının infazı belirli kurallar çerçevesinde yürütülür.
Hükümlü cezayı kararın kesinleşmesinden itibaren belirli sürede Devlet Hazinesine öder. Ödeme yapılamaması durumunda taksitlendirme imkânı vardır (TCK m.52/4).
TCK m.52/5 hükmü uyarınca adli para cezasının ödenmemesi durumunda hapis cezasına çevrilir. Çevirme oranı her bir gün adli para cezası için 1 gün hapis şeklindedir; ödenmemiş kısmın tutarına göre hapis süresi belirlenir.
Hâkim, hükümlünün ekonomik durumunu dikkate alarak adli para cezasını taksitlendirebilir; bu durumda her bir taksit ayrı ödeme zamanı taşır. Taksit aksaması durumunda kalan tutar talep edilir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi