12-15 yaş çocuğun bilirkişi raporu nasıl hazırlanır?

Çocuk psikiyatrı veya adli tıp uzmanı raporu üç aşamada hazırlanır: (1) Psikolojik test: Wechsler IQ, Stanford-Binet, MMPI gibi standart testler ile zekâ ve kişilik değerlendirmesi. (2) Klinik görüşme: Çocukla yüz yüze görüşme; sosyal-aile durumu, eğitim, geçmiş davranışlar. (3) Çevre değerlendirmesi: Aile görüşmesi, okul kayıtları. Değerlendirme alanları: (a) Bilişsel gelişim: zekâ, mantık, soyut düşünme. (b) Ahlaki gelişim: doğru-yanlış ayrımı. (c) Duygusal gelişim: empati, dürtü kontrolü. (d) Sosyal yetenekler: kural anlama. Sonuç: Rapor "algılama yeteneği var/yok" kararını verir; mahkeme bağlayıcı kabul etmez ama temel delildir. Süreç: Çocuk davalarında hızlı raporlama yapılır; çocuk uzun süre belirsizlikte kalmamalı.

12-15 yaş çocuğa verilecek cezalar nelerdir?

TCK m.31/2 üç düzeyli ceza sistemi öngörür: (1) Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda → 12-15 yıl arası hapis. (2) Müebbet gerektiren suçlarda → 9-11 yıl arası hapis. (3) Diğer cezalar → 1/2 indirim. Hesap örneği: Kasten öldürme (TCK m.81 — 25 yıl) için 12-15 yaş çocuk: ağırlaştırılmış müebbet kategorisi yok ise 25 yıl × 1/2 = 12.5 yıl. Kasten yaralama (m.86/1 — 1-3 yıl) için: 1-3 yıl × 1/2 = 6 ay - 1 yıl 6 ay. İnfaz: Çocuk eğitim kurumlarında çekilir; eğitim ve rehabilitasyon programlarıyla. Çocuk hâkimi: 5395 sK uyarınca özel hâkim. Hızlı yargılama: Öncelikli. Eğitim hakkı: Cezaevinde eğitim devam eder.

Algılama yeteneği yoksa hangi tedbirler uygulanır?

12 yaş altı çocuk gibi çocuğa özgü güvenlik tedbirleri (5395 sK m.5) uygulanır. Tedbir türleri: (1) Danışmanlık tedbiri: Aile + çocuk için eğitim, mesleki rehberlik. (2) Eğitim tedbiri: Eğitim devamı, özel destek. (3) Bakım tedbiri: Koruyucu aile, kurumsal bakım. (4) Sağlık tedbiri: Tıbbi ve psikolojik destek. (5) Barınma tedbiri: Yatılı kurumlar. (6) Denetimli serbestlik: Denetim altında yaşam. Tedbir seçimi: Çocuğun durumu, suçun niteliği, aile ortamı dikkate alınarak. Süre: Çocuk reşit olana kadar veya tedbirin amacına ulaşıldığı zaman. Periyodik denetim: Çocuk hâkimi düzenli değerlendirme yapar; gerekirse tedbir değişir veya kaldırılır. Detay için bkz. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbiri.

12-15 yaş ile 15-18 yaş arasında neden farklı kurallar var?

Gelişim psikolojisi ve kanun koyucu tercihi sonucu farklı kurallar geçerlidir. 12-15 yaş: Ergenliğin başlangıç dönemi. Algılama ve davranış yönlendirme yetenekleri henüz tam olgunlaşmamış; bireysel farklılıklar yüksek. Bu nedenle bilirkişi raporu ile somut değerlendirme zorunlu. 15-18 yaş: Ergenliğin orta-ileri dönemi. Yasalar algılama yeteneğinin geliştiğini varsayar; bilirkişi raporu zorunlu değil. Ancak gelişim henüz tamamlanmadığı için ceza indirimi uygulanır. İndirim oranları: 12-15 yaşta 1/2 indirim; 15-18 yaşta 2/3 indirim. Daha küçük yaş daha az indirim mi? Hayır — 12-15 yaşta algılama varsa ağır cezalar daha yüksek oranlar (12-15 yıl yerine 18-24 yıl), bu da daha düşük ceza sağlıyor mantıken. Sonuç olarak: 12-15 yaş daha hafif ceza alır; 15-18 yaş arada bir noktada; 18+ tam ceza. Bu sistem çocuk gelişim aşamalarını dikkate alır.

12-15 Yaş Çocuk: TCK m.31/2 ve Bilirkişi

12-15 Yaş Çocuğun Hukuki Niteliği

12-15 yaş çocuk, ceza hukukunda fiilin işlendiği zamanda 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını doldurmamış olan çocuğu ifade eder ve kısmi ceza sorumluluğuna tabidir. TCK m.31/2 doğrudan bu durumu düzenler.

TCK m.31/2 — "Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanların işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin varlığı tespit edilirse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onbeş yıla ve müebbet hapis cezası yerine dokuz yıldan onbir yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer cezaların yarısı indirilir."

12 Yaş Altı Çocuk'tan farklı olarak bu yaşta kategorik sorumsuzluk yok; bilirkişi raporu ile somut değerlendirme yapılır.

Bilirkişi Raporu ile Değerlendirme

Yetenek	Açıklama
Algılama	Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını anlama
Davranış yönlendirme	Bu algılama ile iradi davranma yeteneği

İki Yetenek Birlikte Aranır

İki yetenek kümülatif olarak değerlendirilir. Çocuk algılama yeteneğine sahip olabilir ama dürtü kontrolü zayıfsa davranış yönlendirme yeteneği eksik olabilir. Her iki yetenek de var ise sorumlu; biri eksikse sorumlu değil.

Bilirkişi Türü

Çocuk psikiyatrı veya adli tıp uzmanı raporu hazırlar. Genelde adli tıp ihtisas dairesi veya çocuk ve ergen ruh sağlığı bölümü çalışır.

Değerlendirme Yöntemleri

Standart psikolojik testler: Wechsler IQ, Stanford-Binet, MMPI.
Klinik görüşme: çocuk ile yüz yüze değerlendirme.
Aile görüşmesi: çocuğun ev ortamı.
Okul kayıtları: akademik gelişim.
Suçun niteliği: çocuk bu spesifik suçu kavradı mı?

Cezai Sonuçlar

Algılama Yeteneği Var

Suçun Cezası	12-15 Yaş Çocuk Cezası
Ağırlaştırılmış müebbet	12-15 yıl
Müebbet hapis	9-11 yıl
Diğer cezalar	1/2 indirim

Hesap örneği: Kasten yaralama (TCK m.86/1) için yetişkin cezası 1-3 yıl. 12-15 yaş çocuk için: 1-3 yıl × 1/2 indirim = 6 ay - 1 yıl 6 ay arası.

Algılama Yeteneği Yok

Ceza uygulanmaz; sadece çocuğa özgü güvenlik tedbirleri (5395 sK) uygulanır. Detay için bkz. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbiri.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

TCK dayanak: m.31/2 — 12-15 yaş çocuk; bilirkişi raporu zorunlu.
Anayasal dayanak: 1982 Anayasası m.41 + AY m.61 (çocuk koruma).
Bilirkişi: çocuk psikiyatrı veya adli tıp.
İki yetenek: algılama + davranış yönlendirme; kümülatif şart.
Algılama varsa cezalar: ağırlaştırılmış müebbet → 12-15 yıl, müebbet → 9-11 yıl, diğer 1/2 indirim.
Algılama yoksa: ceza yok; tedbir uygulanır.
12 yaş altı ile fark: 12 altı kategorik; 12-15 bilirkişi.
15-18 yaş ile fark: 15-18'de algılama varsayımı; bilirkişi gerekmez.
Süreç hızı: çocuk davaları öncelikli.
5395 sK: çocuk yargılaması özel rejimi.
BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.40: çocuk yargılaması standartları.

12-15 Yaş Çocuğun Hukuki Niteliği

TCK m.31/2 — "Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmuş olup da onbeş yaşını doldurmamış olanların işlediği fiilin hukukî anlam ve sonuçlarını algılama veya bu fiille ilgili olarak davranışlarını yönlendirme yeteneğinin varlığı tespit edilirse, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine oniki yıldan onbeş yıla ve müebbet hapis cezası yerine dokuz yıldan onbir yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer cezaların yarısı indirilir."

12 Yaş Altı Çocuk'tan farklı olarak bu yaşta kategorik sorumsuzluk yok; bilirkişi raporu ile somut değerlendirme yapılır.

Bilirkişi Raporu ile Değerlendirme

Yetenek	Açıklama
Algılama	Fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını anlama
Davranış yönlendirme	Bu algılama ile iradi davranma yeteneği

İki Yetenek Birlikte Aranır

Bilirkişi Türü

Çocuk psikiyatrı veya adli tıp uzmanı raporu hazırlar. Genelde adli tıp ihtisas dairesi veya çocuk ve ergen ruh sağlığı bölümü çalışır.

Değerlendirme Yöntemleri

Standart psikolojik testler: Wechsler IQ, Stanford-Binet, MMPI.
Klinik görüşme: çocuk ile yüz yüze değerlendirme.
Aile görüşmesi: çocuğun ev ortamı.
Okul kayıtları: akademik gelişim.
Suçun niteliği: çocuk bu spesifik suçu kavradı mı?

Cezai Sonuçlar

Algılama Yeteneği Var

Suçun Cezası	12-15 Yaş Çocuk Cezası
Ağırlaştırılmış müebbet	12-15 yıl
Müebbet hapis	9-11 yıl
Diğer cezalar	1/2 indirim

Hesap örneği: Kasten yaralama (TCK m.86/1) için yetişkin cezası 1-3 yıl. 12-15 yaş çocuk için: 1-3 yıl × 1/2 indirim = 6 ay - 1 yıl 6 ay arası.

Algılama Yeteneği Yok

Ceza uygulanmaz; sadece çocuğa özgü güvenlik tedbirleri (5395 sK) uygulanır. Detay için bkz. Çocuklara Özgü Güvenlik Tedbiri.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

TCK dayanak: m.31/2 — 12-15 yaş çocuk; bilirkişi raporu zorunlu.
Anayasal dayanak: 1982 Anayasası m.41 + AY m.61 (çocuk koruma).
Bilirkişi: çocuk psikiyatrı veya adli tıp.
İki yetenek: algılama + davranış yönlendirme; kümülatif şart.
Algılama varsa cezalar: ağırlaştırılmış müebbet → 12-15 yıl, müebbet → 9-11 yıl, diğer 1/2 indirim.
Algılama yoksa: ceza yok; tedbir uygulanır.
12 yaş altı ile fark: 12 altı kategorik; 12-15 bilirkişi.
15-18 yaş ile fark: 15-18'de algılama varsayımı; bilirkişi gerekmez.
Süreç hızı: çocuk davaları öncelikli.
5395 sK: çocuk yargılaması özel rejimi.
BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.40: çocuk yargılaması standartları.

12-15 Yaş Çocuk Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

12-15 Yaş Çocuğun Hukuki Niteliği

Bilirkişi Raporu ile Değerlendirme

İki Yetenek Birlikte Aranır

Bilirkişi Türü

Değerlendirme Yöntemleri

Cezai Sonuçlar

Algılama Yeteneği Var

Algılama Yeteneği Yok

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili İçerikler

12-15 Yaş Çocuk Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

12-15 Yaş Çocuğun Hukuki Niteliği

Bilirkişi Raporu ile Değerlendirme

İki Yetenek Birlikte Aranır

Bilirkişi Türü

Değerlendirme Yöntemleri

Cezai Sonuçlar

Algılama Yeteneği Var

Algılama Yeteneği Yok

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili İçerikler