Ceza hukukundaki kamu görevlisi tanımı idari memur tanımından nasıl farklılaşır?

İdari "memur" kavramı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.4’te dar şekilde tanımlanır: devlet ve diğer kamu tüzel kişiliklerinde sürekli görevde bulunan, asli ve sürekli kamu hizmetlerini ifa eden personel. Buna göre sözleşmeli personel, geçici işçi, seçilmiş kişiler bu tanım dışındadır. Ceza "kamu görevlisi" kavramı ise TCK m.6/1-c’de geniş tanımlanmıştır: kamusal faaliyetin yürütülmesine atama, seçilme veya herhangi bir suretle sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi. Bu geniş yorum sonucu milletvekili, belediye başkanı, asker, akademisyen, bilirkişi, hakem, arabulucu, baro üyesi avukat (görev kapsamında) gibi kişiler kamu görevlisi sayılır. Ceza hukukundaki bu geniş yorumun nedeni: rüşvet, zimmet, irtikap, görevi kötüye kullanma gibi mahsus suçların kapsamlı uygulanmasını sağlamak ve devlet faaliyetinde dürüstlüğü her seviyede korumaktır.

Bilirkişi neden kamu görevlisi sayılır?

Bilirkişi, mahkemece veya hakem kuruluyla atanan ve uzmanlık gerektiren konularda görüş veren kişidir. TCK m.6/1-c’deki "herhangi bir suretle... katılan kişi" ifadesi bilirkişiyi de kapsar. Bilirkişi yemin ettiği andan itibaren görev süresince kamu görevlisi sayılır. Bunun pratik sonuçları: (1) Bilirkişi rüşvet aldığı veya görevini kötüye kullandığında TCK m.252 (rüşvet) ve m.257 (görevi kötüye kullanma) uyarınca cezalandırılır. (2) Bilirkişiye direnme, hakaret, tehdit, yaralama filleri kamu görevlisine karşı işlenmiş sayılır ve nitelikli haller işler. (3) Bilirkişinin görev sırasında gerçeğe aykırı rapor vermesi kasten ise görevi kötüye kullanma, taksirle ise görevi ihmal kapsamında değerlendirilir. (4) Hak yoksunlukları (TCK m.53) bilirkişilik yapma yetkisini de etkileyebilir.

Avukat ne zaman kamu görevlisi sayılır?

Avukat kural olarak özel hukuk kişisi sıfatıyla mesleğini icra eder; ancak belirli durumlarda kamu görevlisi sıfatı kazanır. Bu durumlar: (1) Adli yardım sistemi: Devletin tahsis ettiği avukat olarak görev yaparken kamu hizmeti niteliğinde faaliyet gösterir. (2) Resmi belge düzenleme: Vekâletname, ihtarname gibi resmi nitelikteki belgelerde avukat resmi belge mahiyeti kazanan işlemlerde kamu görevlisi sayılır. (3) Baro yetkili organları: Baro başkanı, yönetim kurulu üyesi, disiplin kurulu üyesi olarak görev yaparken; baro kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşu olduğu için bu görevler kamusal faaliyettir (1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.76). (4) Hakemlik veya arabuluculuk: Görev kapsamında kamu görevlisi sayılır. Bu nedenle avukat resmi görev kapsamında rüşvet, sahtecilik, görevi kötüye kullanma suçlarının faili olabilir.

Özel sektör çalışanı rüşvet aldığında nasıl cezalandırılır?

Eski TCK döneminde rüşvet sadece kamu görevlisi açısından düzenliydi. 6352 sayılı Kanun ile getirilen TCK m.252/9 özel sektör rüşvet suçunu da düzenlemiştir: "Yargı görevi yapanlar, hakem, bilirkişi, noter veya yeminli mali müşavirler ile özel sektörde çalışan kişiler tarafından da bu maddede tanımlanan suç işlenebilir." Buna göre bir şirket çalışanı veya yönetici işlemiyle ilgili menfaat sağlamak amacıyla rüşvet aldığında TCK m.252 uyarınca cezalandırılır. Cezası kamu görevlisi rüşveti ile aynı seviyede tutulmuştur. Bu düzenleme, OECD Rüşvet Sözleşmesi yükümlülüklerine uyum amacıyla getirilmiştir. Ancak bu, özel sektör çalışanını otomatik olarak "kamu görevlisi" yapmaz; sadece rüşvet suçunu özel sektöre teşmil eder. Diğer mahsus suçlar (zimmet, görevi kötüye kullanma vb.) için bu kişiler hâlâ kamu görevlisi sayılmaz.

Kamu Görevlisi (Ceza Hukukunda): TCK m.6/1-c

Kamu Görevlisinin Ceza Hukuku Tanımı

Kamu görevlisi kavramı, ceza hukukunda mahsus (özel) suçların failliğinde belirleyici olan ve klasik idare hukuku "memur" tanımından çok daha geniş yorumlanan kavramdır. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.6/1-c’de tanımlanmıştır.

TCK m.6/1-c — "Kamu görevlisi deyiminden; kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi anlaşılır."

Tanım üç temel ölçüt içerir: (1) Kamusal faaliyet yürütme; (2) Atama, seçilme veya herhangi bir suretle katılım; (3) Sürekli, süreli veya geçici olarak.

Kamu Görevlisi Sayılan Kişiler

Kategori	Örnekler
Yasama	Milletvekili, TBMM personeli
Yürütme	Cumhurbaşkanı, bakanlar, müsteşar, vali, kaymakam, müdür
Yargı	Hâkim, savcı, yargı görevi yapanlar, zabıt kâtibi, mübaşir
Asker	TSK personeli (yurt içi/yurt dışı görevli)
Yerel yönetim	Belediye başkanı, belediye meclis üyesi, muhtar, mahalle ihtiyar heyeti
Eğitim	Öğretmen, akademisyen, üniversite rektörü
Sağlık	Devlet hastanesi hekimi, hemşiresi, sağlık memuru
Mali denetim	Sayıştay, Hazine, MASAK personeli
Bağımsız idari otoriteler	RTÜK, BDDK, SPK, Rekabet Kurulu üye/personeli
Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları	Baro üyesi (avukatın resmi görevi), TTB, TMMOB
Geçici görevliler	Bilirkişi, tanık, hakem, arabulucu (görev kapsamında)

Kamusal Faaliyet Ölçütü

Kamusal faaliyet, devletin egemenlik haklarını veya toplum yararını koruma adına yapılan görevdir. Sadece resmi memurlar değil, özel hukuk kişileri de geçici olarak kamusal yetki kullandıklarında kamu görevlisi sayılır. Örnek: Bilirkişi mahkemece atandığı an itibariyle kamu görevlisi sayılır.

Atama, Seçilme veya Herhangi Bir Suretle

Kavram geniş yorumlanır:

Atama: 657 sayılı DMK kapsamı veya benzer atama mevzuatı.
Seçilme: Halkın doğrudan oyu (milletvekili, belediye başkanı, muhtar) veya kurumun kendi üyeleri arasında seçim (HSK üyesi).
Herhangi bir surette: Geçici görevlendirme, sözleşmeli personel, gönüllü görevliler de dahil.

Klasik "Memur" Tanımıyla Fark

Ölçüt	İdari "Memur" (DMK m.4)	Ceza "Kamu Görevlisi" (TCK m.6)
Kapsam	Dar; 657 sayılı DMK kapsamı	Geniş; tüm kamusal faaliyet katılımcısı
Sözleşmeli personel	Memur sayılmaz	Kamu görevlisi sayılır
Seçilmiş kişiler	Memur sayılmaz	Kamu görevlisi sayılır
Bilirkişi, hakem	Memur sayılmaz	Görev kapsamında kamu görevlisi
Avukat	Memur sayılmaz	Resmi görev kapsamında kamu görevlisi
Asker	Memur sayılmaz	Kamu görevlisi sayılır

Mahsus Suçlardaki Önemi

Kamu görevlisi sıfatı mahsus (özel) suçların failliğinde temel kriterdir. Aşağıdaki suçların faili sadece kamu görevlisi olabilir:

Zimmet (TCK m.247) — kamu görevlisi mal edinmesi
İrtikap (TCK m.250) — kamu görevlisi cebir/ikna ile menfaat sağlama
Rüşvet (TCK m.252) — alıcı kamu görevlisi
Görevi kötüye kullanma (TCK m.257) — kamu görevlisi
Görevi ihmal (TCK m.257/2) — kamu görevlisi
Resmi belgede sahtecilik (TCK m.204) — bazı fıkralar kamu görevlisi
İşkence (TCK m.94) — kamu görevlisi
Eziyet (TCK m.96) — bazı haller

Görev Suçları (TCK m.10) ile bağlantı: Yurt dışında Türkiye namına görev yapan kamu görevlilerinin görev kapsamında işledikleri suçlar.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

TCK dayanak: m.6/1-c — kamu görevlisi tanımı; m.6/1-d yargı görevi yapan.
Geniş tanım: 657 sayılı DMK memur tanımından geniş.
Üç ölçüt: kamusal faaliyet + atama/seçilme/herhangi bir suret + sürekli/süreli/geçici.
Dahil olanlar: memur + sözleşmeli + seçilmiş + bilirkişi + hakem + arabulucu (görev kapsamında).
Mahsus suçlarda fail: zimmet, irtikap, rüşvet, görevi kötüye kullanma, görevi ihmal, işkence.
Rüşvet özel hâli: özel sektör çalışanlarının yetkisini kötüye kullanması da TCK m.252/9 ile cezalandırılır.
Görev suçları (m.10): yurt dışında Türkiye namına görev — kamu görevlisi.
Yargı görevi yapan (m.6/1-d): hâkim, savcı, mübaşir, zabıt kâtibi — kamu görevlisinin alt kümesi.
Avukat: müvekkilini temsilen resmi işlemler bakımından kamu görevlisi (rüşvet, sahtecilik kapsamı).
Bilirkişi: yemin ettiği andan itibaren görev kapsamında kamu görevlisi.
Hakem ve arabulucu: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu — görev kapsamında kamu görevlisi.
Ceza sorumluluğunun şahsiliği: kamu görevlisi sıfatı suçun maddi unsurudur; iştirakte azmettirme/yardım faili kamu görevlisi olmasa bile cezalandırılır.

Kamu Görevlisinin Ceza Hukuku Tanımı

TCK m.6/1-c — "Kamu görevlisi deyiminden; kamusal faaliyetin yürütülmesine atama veya seçilme yoluyla ya da herhangi bir surette sürekli, süreli veya geçici olarak katılan kişi anlaşılır."

Tanım üç temel ölçüt içerir: (1) Kamusal faaliyet yürütme; (2) Atama, seçilme veya herhangi bir suretle katılım; (3) Sürekli, süreli veya geçici olarak.

Kamu Görevlisi Sayılan Kişiler

Kategori

Örnekler

Yasama

Milletvekili, TBMM personeli

Yürütme

Cumhurbaşkanı, bakanlar, müsteşar, vali, kaymakam, müdür

Yargı

Hâkim, savcı, yargı görevi yapanlar, zabıt kâtibi, mübaşir

Asker

TSK personeli (yurt içi/yurt dışı görevli)

Yerel yönetim

Belediye başkanı, belediye meclis üyesi, muhtar, mahalle ihtiyar heyeti

Eğitim

Öğretmen, akademisyen, üniversite rektörü

Sağlık

Devlet hastanesi hekimi, hemşiresi, sağlık memuru

Mali denetim

Sayıştay, Hazine, MASAK personeli

Bağımsız idari otoriteler

RTÜK, BDDK, SPK, Rekabet Kurulu üye/personeli

Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları

Baro üyesi (avukatın resmi görevi), TTB, TMMOB

Geçici görevliler

Bilirkişi, tanık, hakem, arabulucu (görev kapsamında)

Kamusal Faaliyet Ölçütü

Atama, Seçilme veya Herhangi Bir Suretle

Kavram geniş yorumlanır:

Atama: 657 sayılı DMK kapsamı veya benzer atama mevzuatı.

Seçilme: Halkın doğrudan oyu (milletvekili, belediye başkanı, muhtar) veya kurumun kendi üyeleri arasında seçim (HSK üyesi).

Herhangi bir surette: Geçici görevlendirme, sözleşmeli personel, gönüllü görevliler de dahil.

Klasik "Memur" Tanımıyla Fark

Ölçüt

İdari "Memur" (DMK m.4)

Ceza "Kamu Görevlisi" (TCK m.6)

Kapsam

Dar; 657 sayılı DMK kapsamı

Geniş; tüm kamusal faaliyet katılımcısı

Sözleşmeli personel

Memur sayılmaz

Kamu görevlisi sayılır

Seçilmiş kişiler

Memur sayılmaz

Kamu görevlisi sayılır

Bilirkişi, hakem

Memur sayılmaz

Görev kapsamında kamu görevlisi

Avukat

Memur sayılmaz

Resmi görev kapsamında kamu görevlisi

Asker

Memur sayılmaz

Kamu görevlisi sayılır

Mahsus Suçlardaki Önemi

Kamu görevlisi sıfatı mahsus (özel) suçların failliğinde temel kriterdir. Aşağıdaki suçların faili sadece kamu görevlisi olabilir:

Zimmet (TCK m.247) — kamu görevlisi mal edinmesi

İrtikap (TCK m.250) — kamu görevlisi cebir/ikna ile menfaat sağlama

Rüşvet (TCK m.252) — alıcı kamu görevlisi

Görevi kötüye kullanma (TCK m.257) — kamu görevlisi

Görevi ihmal (TCK m.257/2) — kamu görevlisi

Resmi belgede sahtecilik (TCK m.204) — bazı fıkralar kamu görevlisi

İşkence (TCK m.94) — kamu görevlisi

Eziyet (TCK m.96) — bazı haller

Görev Suçları (TCK m.10) ile bağlantı: Yurt dışında Türkiye namına görev yapan kamu görevlilerinin görev kapsamında işledikleri suçlar.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

TCK dayanak: m.6/1-c — kamu görevlisi tanımı; m.6/1-d yargı görevi yapan.

Geniş tanım: 657 sayılı DMK memur tanımından geniş.

Üç ölçüt: kamusal faaliyet + atama/seçilme/herhangi bir suret + sürekli/süreli/geçici.

Dahil olanlar: memur + sözleşmeli + seçilmiş + bilirkişi + hakem + arabulucu (görev kapsamında).

Mahsus suçlarda fail: zimmet, irtikap, rüşvet, görevi kötüye kullanma, görevi ihmal, işkence.

Rüşvet özel hâli: özel sektör çalışanlarının yetkisini kötüye kullanması da TCK m.252/9 ile cezalandırılır.

Görev suçları (m.10): yurt dışında Türkiye namına görev — kamu görevlisi.

Yargı görevi yapan (m.6/1-d): hâkim, savcı, mübaşir, zabıt kâtibi — kamu görevlisinin alt kümesi.

Avukat: müvekkilini temsilen resmi işlemler bakımından kamu görevlisi (rüşvet, sahtecilik kapsamı).

Bilirkişi: yemin ettiği andan itibaren görev kapsamında kamu görevlisi.

Hakem ve arabulucu: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu — görev kapsamında kamu görevlisi.

Ceza sorumluluğunun şahsiliği: kamu görevlisi sıfatı suçun maddi unsurudur; iştirakte azmettirme/yardım faili kamu görevlisi olmasa bile cezalandırılır.

Kamu Görevlisi (Ceza Hukukunda) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Kamu Görevlisinin Ceza Hukuku Tanımı

Kamu Görevlisi Sayılan Kişiler

Kamusal Faaliyet Ölçütü

Atama, Seçilme veya Herhangi Bir Suretle

Klasik "Memur" Tanımıyla Fark

Mahsus Suçlardaki Önemi

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili İçerikler

Kamu Görevlisi (Ceza Hukukunda) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Kamu Görevlisinin Ceza Hukuku Tanımı

Kamu Görevlisi Sayılan Kişiler

Kamusal Faaliyet Ölçütü

Atama, Seçilme veya Herhangi Bir Suretle

Klasik "Memur" Tanımıyla Fark

Mahsus Suçlardaki Önemi

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili İçerikler