Son güncelleme:
12 Yaş Altı Çocuk: 12 yaş altı çocuk, ceza hukukunda fiilin işlendiği zamanda 12 yaşını doldurmamış olan çocuğu ifade eder ve ceza sorumluluğu bulunmaz. 5237 sayılı TCK m.31/1 düzenler. Ceza kovuşturması yapılamaz, kovuşturma açılmışsa düşürülür. Sadece 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu uyarınca çocuğa özgü güvenlik tedbirleri (danışmanlık, eğitim, sağlık, bakım, barınma, denetimli serbestlik) uygulanabilir.
12 yaş altı çocuk, ceza hukukunda fiilin işlendiği zamanda 12 yaşını doldurmamış olan çocuğu ifade eder ve ceza sorumluluğu bulunmaz. TCK m.31/1 doğrudan bu durumu düzenler.
TCK m.31/1 — "Fiili işlediği sırada oniki yaşını doldurmamış olan çocukların ceza sorumluluğu yoktur. Bu kişiler hakkında, ceza kovuşturması yapılamaz; ancak, çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir."
Yaş Küçüklüğü kategorilerinin en mutlak olanıdır; bilirkişi raporu gerekmez, kategorik bir yaş şartıdır. 12 yaş altı çocuğun kusur yeteneği kanunen yok sayılır.
| Aşama | 12 Yaş Altı Çocuk |
|---|---|
| Soruşturma | Yapılamaz; kovuşturmaya yer yok kararı |
| Kovuşturma | Açılmışsa düşürülür (CMK m.223/8) |
| Mahkûmiyet | Verilmez |
| Cezai yaptırım | Yok |
| Güvenlik tedbiri | 5395 sK uyarınca uygulanır |
5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.5 uyarınca uygulanır:
| Tedbir | Açıklama |
|---|---|
| Danışmanlık tedbiri | Aile + çocuk için eğitim, mesleki destek |
| Eğitim tedbiri | Eğitime devam, özel destek programları |
| Bakım tedbiri | Koruyucu aile veya kurumsal bakım |
| Sağlık tedbiri | Tıbbi muayene, tedavi, rehabilitasyon |
| Barınma tedbiri | Yatılı kurumlar, çocuk yurtları |
| Denetimli serbestlik | Denetim altında özgür yaşam |
Yaş fiilin işlendiği an dikkate alınır. Tespit kaynakları: (1) Doğum belgesi veya nüfus kayıtları. (2) Adli sicil. (3) Tartışmalı durumlarda adli tıp raporu: kemik yaşı, diş yaşı, fiziksel gelişim. Sınır durumları: Çocuğun 12 yaşına yakın olduğu durumlarda saatlik hesap; doğum saatine göre tam 12 yaş veya henüz 12 değil ayrımı yapılır.
Tedbirler çocuk reşit olana kadar (18 yaş) veya tedbirin amacına ulaşıldığı zaman sürer. Periyodik denetim: Çocuk hâkimi tedbirin etkinliğini düzenli olarak değerlendirir; gerekirse değiştirir veya kaldırır. Çocuğun yararı ilkesi: BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.3 uyarınca tüm kararlarda öncelikli.
Eski 765 sayılı TCK döneminde 11 yaş altı çocuklarda ceza yokluğu vardı; 5237 sayılı TCK ile 12 yaş sınırı çekildi. BM Çocuk Hakları Komitesi önerisi: 15 yaş altında ceza sorumluluğu yokluğu daha uygun; ancak Türk hukukunda 12 yaş kabul edildi.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi