Son güncelleme:
Bilinçli Taksir: Bilinçli taksir, ceza hukukunda failin sonucu öngörmesine rağmen gerçekleşmeyeceğine inanması üzerine özen yükümlülüğüne aykırı davranması durumunda ortaya çıkan taksir türüdür. 5237 sayılı TCK m.22/3 düzenler. Failin "becerebilirim, olmayacak" tutumunu yansıtır; bilinçsiz taksire göre daha yüksek kınanabilirliğe sahiptir. Cezada bilinçsiz taksire göre üçte birden yarısına kadar ağırlaştırma uygulanır.
Bilinçli taksir, ceza hukukunda failin sonucu öngörmesine rağmen gerçekleşmeyeceğine inanması üzerine özen yükümlülüğüne aykırı davranması durumunda ortaya çıkan taksir türüdür. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m.22/3 ile düzenlenmiştir.
TCK m.22/3 — "Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi hâlinde bilinçli taksir vardır; bu hâlde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır."
Bilinçli taksir failin "becerebilirim, olmayacak" tutumunu yansıtır. Bilinçsiz Taksir’den daha yüksek kınanabilirliğe sahiptir; çünkü fail sonucu öngörmesine rağmen riski sürdürmüştür.
| Unsur | Açıklama |
|---|---|
| Özen yükümlülüğü | Özen yükümlülüğü altında |
| Yükümlülüğe aykırılık | Özen göstermemiş |
| Sonucu öngörme | Fail sonucu zihninde tasavvur etmiş (olasılık) |
| Sonucu önleme inancı | Sonucun gerçekleşmeyeceğine inanmış |
| Sonucu istememe | Sonucu istememiş |
| Sonucun gerçekleşmesi | Zarar veya tehlike doğmuş |
| İlliyet bağı | Aykırılık ile sonuç arasında nedensellik |
Fail sonucun olası olduğunu zihninde tasavvur etmiş olmalıdır. Olasılığın derecesi yüksek olabileceği gibi düşük de olabilir; öngörmenin var olması yeterlidir.
Bilinçli taksirin belirleyici unsuru failin sonucu önleyebileceğine inanmasıdır. Bu inanç gerçekçi temele dayanmalı, yoksa olası kasıt gündeme gelir. Tipik örnek: Hız sınırını aşan deneyimli sürücü "becerebilirim, kaza yapmam" diye düşünür.
Bu ayrım pratikte en zor manevi unsur ayrımıdır. Cezai sonuçları çok farklıdır.
| Ölçüt | Bilinçli Taksir | Olası Kast |
|---|---|---|
| Sonucu öngörme | Var | Var |
| Sonucu isteme | İstememe | Kabullenme |
| Sonucu önleme inancı | Var ("becerebilirim") | Yok ("olursa olsun") |
| Manevi unsur | Taksir | Kasıt |
| TCK Md. | m.22/3 | m.21/2 |
| Ceza | 1/3-1/2 ağırlaştırma (taksir cezası) | İndirimli kasıt cezası |
| Ölçüt | Bilinçli Taksir | Bilinçsiz Taksir |
|---|---|---|
| Sonucu öngörme | Var | Yok |
| Sonucu önleme inancı | Var | Tartışma yok |
| Kınanabilirlik | Yüksek | Düşük |
| TCK Md. | m.22/3 | m.22/2 |
| Ceza | 1/3-1/2 ağırlaştırma | Tam taksir cezası |
TCK m.22/3 son cümle — "...bu hâlde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır."
Mahkeme önce temel taksir cezasını belirler, sonra 1/3 ile 1/2 oranında ağırlaştırma uygular.
| Suç | Bilinçsiz Taksir Cezası | Bilinçli Taksir Cezası |
|---|---|---|
| Taksirle öldürme (m.85) | 2-6 yıl | 2 yıl 8 ay - 9 yıl |
| Taksirle yaralama basit (m.89/1) | 3 ay - 1 yıl | 4 ay - 1 yıl 6 ay |
| Trafik güvenliğini tehlike (m.180) | 3 ay - 1 yıl | 4 ay - 1 yıl 6 ay |
1/3 ile 1/2 arasında oran mahkemenin takdirine bırakılmıştır. Yüksek risk + sonucun ciddiyeti = 1/2'ye yakın; düşük risk = 1/3'e yakın.
| Olay | Açıklama |
|---|---|
| Aşırı hız | Hız sınırını yüksek oranla aşma + sonuç |
| Alkollü araç kullanma | Kazaya neden olabileceğini bilerek alkol + araç |
| Ehliyetsiz araç sürme | Yetersizliği bilerek araç sürme |
| Mesleki dikkatsizlik | Hekim risk olduğunu bilerek dikkatsiz davranma |
| Endüstriyel risk alma | Güvenlik kurallarını bilerek atlama |
| Ev kazaları | Tehlikeyi bilerek tedbir almama (örn. çocukla yangın) |
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi