Son güncelleme:
Ceza: Ceza, kanunun suç saydığı bir fiili işleyen failin sorumluluğu sabit görüldükten sonra mahkeme kararıyla uygulanan, devletin egemenlik yetkisine dayalı, kişinin temel hak ve özgürlüklerinde belirli kayıplara yol açan adli yaptırımdır. 5237 sayılı TCK m.45 cezaları hapis ve adli para cezası olarak ikiye ayırır. Ceza, suçun karşılığında oranlı, kanunda öngörülen ve yargılama sonucu hükmedilen bir reaksiyondur.
Ceza, devletin cezalandırma tekelinde (jus puniendi) bulunan, suç olarak nitelendirilen tipik, hukuka aykırı ve kusurlu fiili işleyen failin sorumluluğunun yargı kararıyla saptanmasından sonra uygulanan bir adli yaptırımdır. Ceza, kişinin temel hak ve özgürlüklerini geçici veya kalıcı olarak sınırlandıran ağır bir tepki olduğundan, ihdası ve uygulanması Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi ile sıkı şekilde sınırlandırılmıştır.
TCK m.2/1 — "Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verilemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kanunda yazılı cezalardan ve güvenlik tedbirlerinden başka bir ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunamaz."
Ceza; şahsi, eşit, kanuni, belirli, insancıl ve ölçülü olmalıdır. Ceza Sorumluluğunun Şahsiliği ilkesi gereği ceza sadece suçu işleyen faile uygulanır; mirasçılara veya üçüncü kişilere geçmez. İnsancıllık ilkesi gereği işkence, ölüm cezası, müebbet ağır hapis cezası TCK’dan kaldırılmıştır. Ölçülülük suçun ağırlığı ile cezanın ağırlığı arasında makul bir denge gerektirir.
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu cezaları hapis cezası ve adli para cezası olmak üzere iki ana türe ayırır.
TCK m.45 — "Suç karşılığında uygulanan yaptırım olarak cezalar, hapis ve adli para cezalarıdır."
Hapis cezası kişinin kişi özgürlüğünü kısıtlayan en ağır yaptırımdır. TCK m.46 üç alt türe ayırır:
| Tür | Süre / Özellik | Dayanak |
|---|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet hapis | Hükümlünün hayatı boyunca; sıkı güvenlik rejimi | TCK m.47 |
| Müebbet hapis | Hükümlünün hayatı boyunca | TCK m.48 |
| Süreli hapis | 1 ay – 20 yıl arası | TCK m.49/1 |
Kısa süreli hapis cezası (1 yıl ve daha az süreli hapis), TCK m.50 uyarınca adli para cezasına veya çeşitli seçenek yaptırımlara çevrilebilir. Hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) ve erteleme kurumları belirli koşullarla hapis cezasının infazını ertelemeye olanak tanır.
Gün adli para cezası sistemi ile uygulanır. Hâkim önce gün sayısını (5–730 gün), sonra bir günlük miktarı (20–100 TL) belirler; çarpım toplam adli para cezasını verir.
TCK m.52/1 — "Adli para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hâllerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanır."
Cezadan ayrı olarak güvenlik tedbirleri de TCK’da öngörülmüştür (m.53–60). Ceza kusura dayanırken, güvenlik tedbiri tehlikeliliğe dayanır.
| Ölçüt | Ceza | Güvenlik Tedbiri |
|---|---|---|
| Dayanak | Kusur (kasıt/taksir) | Tehlikelilik / suç işleme tekrar riski |
| Belirlenmesi | Süre/miktar yargıçça takdir | Genelde belirsiz süreli (akıl hastalığında) |
| Uygulanan | Sadece kusur ehliyeti olan fail | Kusur ehliyeti olmayanlara da uygulanabilir |
| Örnek | Hapis, adli para cezası | Hak yoksunlukları, müsadere, akıl hastalarına özgü tedbirler, tüzel kişi tedbirleri |
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi