Herkesin düşünce ve kanaat hürriyetine sahip olduğu, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamayacağı ve bunlardan dolayı kınanamayacağı haktır (AY m.25). Mutlak nitelikte bir haktır.
Düşünce ve kanaat hürriyeti, bireyin zihinsel süreçlerinde serbestçe düşünebilme, kanaat oluşturabilme ve bu kanaatlerini değiştirebilme özgürlüğünü güvence altına alır. Bu hak, düşüncenin iç alanını (forum internum) korumakta olup mutlak nitelikte bir haktır; hiçbir koşulda sınırlandırılamaz.
Düşünce ve kanaat hürriyeti ile ifade özgürlüğü (AY m.26) arasında önemli bir ayrım vardır:
Bu ayrım, din ve vicdan hürriyetindeki forum internum/forum externum ayrımına paraleldir.
AY m.25/1: "Herkes, düşünce ve kanaat hürriyetine sahiptir."
AY m.25/2: "Her ne sebep ve amaçla olursa olsun kimse, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz; düşünce ve kanaatleri sebebiyle kınanamaz ve suçlanamaz."
Bu düzenlemenin temel unsurları:
AY m.25, Anayasa'nın sınırlandırma hükmü olan AY m.13 kapsamında değildir çünkü iç düşünce alanına müdahale zaten fiilen mümkün değildir. Ayrıca AY m.15/2 kapsamında olağanüstü hallerde dahi kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz.
Bu mutlak korumanın pratik sonuçları: