Borç ilişkilerini düzenleyen hukuk dalı. Sözleşmeler, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme konularını kapsar.
Borçlar Hukuku, kişiler arasındaki borç ilişkilerinin doğumunu, hükümlerini ve sona ermesini düzenleyen özel hukuk dalıdır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) çatısı altında sözleşmeler, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme, ifa, temerrüt, müteselsil borçluluk, satış, kira, eser, vekâlet, kefalet gibi temel borç ilişkilerini kapsar.
Bu sözlük; hâkimlik, kaymakamlık, müfettişlik ve avukatlık sınavlarına hazırlananlar için 575 borçlar hukuku teriminin TBK madde dayanağı, doktrin tartışmaları, Yargıtay içtihatları, ezber kolaylaştırıcı kritik noktalar ve sıkça sorulan sorularla birlikte sunulduğu kapsamlı bir rehberdir.
TBK Genel Hükümler (m.1-206)
Borçlar Hukuku Genel Hükümler bölümü, borç ilişkilerinin tüm türleri için ortak kuralları belirler:
Sözleşmenin Kuruluşu (m.1-16): İcap, kabul, irade beyanlarının uyuşması, hazır olanlar/olmayanlar arası sözleşme, susmanın hukuki sonucu, şekil zorunluluğu.
Borçlar Hukuku hâkimlik sınavının hangi konusudur?
Hâkimlik sınavının özel hukuk bölümünde Medeni Hukuk ile birlikte en yüksek soru ağırlığına sahip konulardan biridir. Ortalama 25-30 soru beklenir; TBK Genel Hükümler özellikle kritiktir.
TBK Genel Hükümler ile Özel Borç İlişkileri arasındaki sınır nedir?
Genel Hükümler (m.1-206) tüm borç ilişkilerine uygulanan kuralları (sözleşme kuruluşu, ifa, temerrüt, sona erme, haksız fiil, sebepsiz zenginleşme) düzenler. Özel Borç İlişkileri (m.207-649) ise satış, kira, eser, vekâlet, kefalet gibi tipik sözleşme türlerinin spesifik hükümlerini içerir.
Borçlar Hukukunda en sık karıştırılan kavramlar hangileridir?
Müsbet ve menfi zarar, doğrudan ve dolaylı temsil, müteselsil borçluluk ve müşterek kefalet, hata ve hile (irade sakatlıkları), aynen ifa ve dönme tazminatı, alacaklı temerrüdü ve borçlu temerrüdü en sık karıştırılan ikililerdir.
Pacta sunt servanda ilkesi nedir?
Latince "sözleşmeler bağlayıcıdır" anlamına gelen, tarafların üstlendikleri borçlara sadık kalmasını öngören temel ilkedir. TBK m.20'de zımni karşılık bulur; istisnaları aşırı ifa güçlüğü (TBK m.138) ve clausula rebus sic stantibus doktrinidir.
Sözleşmenin Geçerliliği ve Şekli (m.12-16): Yazılı şekil, resmi şekil, el yazısıyla imza zorunlulukları (kefalet, taşınmaz satışı, evlenme sözleşmeleri).
İrade Sakatlıkları (m.30-39): Yanılma (esaslı/esassız), aldatma (hile), korkutma (ikrah), aşırı yararlanma (gabin) — iptal hakkı süreleri ve şartları.
Hukuka ve Ahlaka Aykırılık (m.27): Sözleşme özgürlüğünün beş sınırı; emredici hükümler, kişilik hakları, kamu düzeni, ahlak ve konunun imkânsızlığı.
Temsil (m.40-48): İradi/kanuni temsil, doğrudan/dolaylı temsil, yetkisiz temsil, çift temsil yasakları.
Borcun İfası ve Sona Ermesi (m.83-145): Para borcu, döviz borcu, cins borcu, takas, ibra, yenileme, kusursuz imkânsızlık, zamanaşımı.
Haksız Fiil (m.49-76): Hukuka aykırılık + kusur + zarar + illiyet bağı; manevi tazminat, destekten yoksun kalma, kişilik hakkı ihlalleri.
Sebepsiz Zenginleşme (m.77-82): Condictio indebiti, sine causa, ob causam finitam — iyiniyet/kötüniyet ayrımına göre iade kapsamı.
TBK Özel Borç İlişkileri (m.207-649)
Tipik sözleşme tiplerinin özel hükümleri burada düzenlenir:
Satış Sözleşmesi (m.207-298): Mülkiyetin geçişi, ayıba/zapta karşı tekeffül, taksitle satış, deneme ve muayene şartlı satış.
Kira Sözleşmesi (m.299-378): Genel kira, konut/işyeri kirası (m.339-356), ürün kirası (m.357-378); kiracı tahliye davaları, depozito sınırı.
Hizmet ve Eser Sözleşmesi (m.393-486): İş sahibi/yüklenici sorumlulukları, ayıp, gecikme, ücret hesabı; iş hukukundan ayrılan boyutlar.
Vekâlet ve Komisyon Sözleşmesi (m.502-525): Sonuç değil emek borcu; sadakat, sır saklama, hesap verme, fesih hakkı (m.512).
Kefalet Sözleşmesi (m.581-603): Yazılı şekil + el yazısı + müteselsil kaydı; eşin onayı (m.584); basit/müteselsil/birlikte/yan kefalet türleri.
Adi Ortaklık (m.620-645): Şirket sözleşmesinin türleri, kâr/zarar paylaşımı, fesih ve tasfiye.
Hâkimlik Sınavında Borçlar Hukuku
HMGS ve YMM sınavlarının özel hukuk klasik dersi: ortalama %12-15 ağırlık. En sık çıkan konular sebepsiz zenginleşme tipleri, müteselsil borçluluk, kira sözleşmesi tahliye sebepleri, zamanaşımı süreleri, satışta ayıba karşı tekeffül ve haksız fiil unsurlarıdır.
Yeni malikin ihtiyaç tahliyesi, kiralanmış bir konut veya çatılı işyerini sonradan edinen yeni malikin kendisi veya yakın çevresinin ihtiyacı için sözleşmeyi sona erdirebilmesidir. Türk Borçlar Kanunu m.351 hükmü; bu tahliye için iki süreyi şart koşar: edinme tarihinden itibaren bir ay içinde kiracıya yazılı bildirim ve altı ay geçtikten sonra dava açma hakkı.
Yeni Malikin İhtiyaç Tahliyesi terimi hakkında Detayları gör
Genel zamanaşımı 10 yıldır (TBK m.146). Bazı özel sürelerin yanı sıra: kira/faiz/maaş alacaklarında 5 yıl (m.147), haksız fiilde 2 yıl/10 yıl (m.72), sebepsiz zenginleşmede 2 yıl/10 yıl (m.82), eser sözleşmesinde gizli ayıp 5/20 yıl (m.478).
Haksız fiil ile sözleşmeye aykırılık arasındaki fark nedir?
Haksız fiil, taraflar arasında önceden bir borç ilişkisi olmaksızın hukuka aykırı kusurlu davranışla zarar vermektir (TBK m.49). Sözleşmeye aykırılık ise mevcut bir borç ilişkisinin gereği gibi ifa edilmemesidir (TBK m.112). İspat yükü, zamanaşımı ve sorumluluğun kapsamı farklıdır.
Müsbet zarar ve menfi zarar farkı nedir?
Müsbet (olumlu) zarar sözleşmenin gereği gibi ifa edilseydi alacaklının elde edeceği menfaattir. Menfi (olumsuz) zarar sözleşmeye güvenip yapılan masraflardır. Geçerli sözleşmenin ihlalinde müsbet zarar; geçersiz sözleşme/sözleşme öncesi sorumlulukta menfi zarar talep edilir.
Müteselsil borçluluk ile müşterek borçluluk farkı nedir?
Müteselsil (zincirleme) borçlulukta her borçlu borcun tamamından sorumludur ve alacaklı dilediği borçluya tamamı için başvurabilir (TBK m.162). Müşterek (kısmi) borçlulukta her borçlu kendi payından sorumludur. Şüphe halinde aksi kararlaştırılmamışsa borç müşterektir.
İrade sakatlıkları hangileridir?
TBK m.30-39 arasında düzenlenen üç ana irade sakatlığı: hata (m.31-35), hile (m.36) ve ikrah/manevi cebir (m.37-38). Ayrıca m.28'de gabin (aşırı yararlanma) düzenlenir. İptal hakkı 1 yıllık hak düşürücü süreye tabidir.
Sözleşmeden dönme ile fesih arasındaki fark nedir?
Dönme geriye etkilidir; sözleşme baştan itibaren hükümsüz sayılır ve taraflar aldıklarını iade eder. Fesih ise ileriye etkilidir; sözleşme fesih anına kadar geçerli kalır ve sadece bu andan sonra hüküm doğurmaz. Sürekli edimli sözleşmelerde (kira, hizmet) fesih, ani edimli sözleşmelerde dönme uygulanır.