Son güncelleme:
Zamanaşımından Feragat: Zamanaşımından feragat (TBK m.160), borçlunun zamanaşımı definden vazgeçmesidir. Önceden (zamanaşımı dolmadan) yapılan feragat geçersizdir; bu kuralın temelinde zamanaşımının emredici niteliği yatar. Süre dolduktan sonra yapılan feragat ise geçerlidir; sarih (yazılı/sözlü açık beyan) veya zımni (kayıtsız ödeme, taksitlendirme talebi, kayıtsız makbuz) olabilir. Feragat kural olarak geri alınamaz.
TBK m.160, zamanaşımı definin borçlu tarafından kullanılmaması veya açıkça vazgeçilmesi durumunu düzenler. Madde iki temel kural getirir: önceden yapılan feragat geçersizdir, sonradan yapılan feragat geçerlidir. Bu ayrımın altında zamanaşımının emredici niteliği yatar.
Feragatın hukuki niteliği, borçlunun "borç ödenmiş veya artık talep edilemez" konumundan vazgeçip borcu yeniden talep edilebilir hâle getirmesidir. Zamanaşımı borcu sona erdirmez; sadece borçluya bir defi (savunma) hakkı verir. Borçlu bu defi hakkını kullanmak veya kullanmamakta serbesttir; kullanmamayı seçerse borcu öder veya feragat ederek borcun yeniden tam talep edilebilirliğini kabul eder.
Madde m.160/1 açık ve kesindir: zamanaşımından önceden feragat olunamaz. Bunun anlamı, zamanaşımı süresi dolmadan önce borçlunun "ben zamanaşımı definden vazgeçtim, ileride zamanaşımı dolsa bile bunu ileri sürmeyeceğim" şeklinde verdiği taahhüt geçersizdir. Sözleşmede yer alan benzer şartlar da hükümsüzdür.
Bu kuralın temelinde zamanaşımının kamu düzeniyle ilgili emredici niteliği yatar. Zamanaşımı süreleri kanunla belirlenir, taraflarca uzatılamaz veya kısaltılamaz; aynı şekilde önceden feragat yoluyla fiilen kaldırılması da mümkün değildir. Aksi takdirde alacaklılar standart sözleşmelerine zamanaşımı feragati hükümleri ekleyerek borçluyu süresiz baskı altında tutabilir; bu da kamu düzenine ve borçlunun korunması ilkesine aykırı olurdu.
Zamanaşımı süresi dolduktan sonra yapılan feragat geçerlidir. Borçlu, zamanaşımına uğramış borcunu artık ahlaki bir borç olarak görüp ödemek isteyebilir veya zaten doğal borç (Naturalobligation) niteliğindeki borcunu yerine getirmek isteyebilir. Bu serbestliğin bir yansıması olarak feragat de serbestçe yapılabilir.
Feragat sarih veya zımni olabilir. Sarih feragat açık bir beyanla (yazılı veya sözlü) "zamanaşımı definden vazgeçiyorum" denilmesidir. Zımni feragat ise borçlunun davranışlarından feragat iradesinin anlaşılmasıdır: zamanaşımına uğramış borcu kayıtsız (def'i ileri sürme rezervi olmadan) ödeme, taksitlendirme talep etme, kayıtsız makbuz alma, faiz ödeme. Önemli olan davranışın "zamanaşımı varlığını bilerek ve borcu kabul ederek" gerçekleştirilmesidir; ihtiyat kaydı (rezerv) ile yapılan ödeme zımni feragat sayılmaz.
Sınırlı feragat — sadece belirli bir dava veya belirli bir alacak kalemi için feragat — baskın görüşe göre geçerlidir. Borçlunun feragat iradesi sınırlı olabilir ve bu sınır içinde sonuç doğurur. Feragat kural olarak geri alınamaz; yapıldıktan sonra borçlu artık zamanaşımı definden yararlanamaz ve borç tam talep edilebilir hâle gelir.