Yıllık Ücretli İzin (TBK) nedir?

Yıllık ücretli izin, hizmet sözleşmesinde işverenin işçiye her yıl belirli bir süre dinlenmesi için ücretini ödemeye devam ederek vermek zorunda olduğu izindir (TBK m.422-425). TBK 6098 kapsamında izin süresi en az 2 hafta, 50 yaş ve üstü işçilerde en az 3 haftadır; İş Kanunu m.53 paralel düzenlemesinde bu süre kıdeme göre 14-20-26 gün arasında değişir. İzin kural olarak bölünemez ve emredici niteliktedir.

Yıllık Ücretli İzin (TBK) ne demek? Hukuki tanımı

Borçlar Hukuku alanında kullanılan Yıllık Ücretli İzin (TBK) terimi: Yıllık ücretli izin, hizmet sözleşmesinde işverenin işçiye her yıl belirli bir süre dinlenmesi için ücretini ödemeye devam ederek vermek zorunda olduğu izindir (TBK m.422-425). TBK 6098 kapsamında izin süresi en az 2 hafta, 50 yaş ve üstü işçilerde en az 3 haftadır; İş Kanunu m.53 paralel düzenlemesinde bu süre kıdeme göre 14-20-26 gün arasında değişir. İzin kural olarak bölünemez ve emredici niteliktedir.

Yıllık Ücretli İzin (TBK) hangi hukuk dalında kullanılır?

Yıllık Ücretli İzin (TBK), Borçlar Hukuku dalında kullanılan bir terimdir. Borçlar Hukuku, Türk hukuk sisteminin temel alanlarından biridir ve bu terimi anlamak ilgili mevzuatı kavramak için önemlidir.

Yıllık Ücretli İzin (TBK m.422-425) — hâkimlik

Yıllık ücretli izin, hizmet sözleşmesinde işverenin işçiye her yıl belirli bir süre dinlenmesi için ücretini ödemeye devam ederek vermek zorunda olduğu emredici dinlenme hakkıdır. Türk Borçlar Kanunu m.422-425 ile İş Kanunu m.53-60 arasındaki düzenlemeler birlikte uygulanır. Hâkimlik sınavında izin süresi, kıdeme bağlı artış, bölünme yasağı ve devir/feragat yasağı sıkça sorulur.

Yasal Dayanak ve Süre

İki paralel rejim mevcuttur:

TBK m.422: Yıllık izin süresini düzenler. 2 haftadan az olamaz; 50 yaşını doldurmuş ve 18 yaşından küçük işçilerde en az 3 hafta olarak verilir.
İş Kanunu m.53: 4857 s.K. kapsamındaki işçiler için kıdeme bağlı artan süreler:
- 1-5 yıl arası kıdem: 14 gün
- 5-15 yıl arası kıdem: 20 gün
- 15 yıl ve üzeri kıdem: 26 gün
- 18 yaşından küçük ve 50 yaş üstü işçiler: en az 20 gün

İş Kanunu kapsamındaki ilişkilerde İş K. m.53 öncelikle uygulanır (lex specialis); İş K. kapsamına girmeyenlerde TBK m.422 esastır.

İzin Hakkının Doğması (m.422)

İzin hakkı belirli koşulların gerçekleşmesi ile doğar:

En az bir yıl çalışma: İşçi en az bir tam yıl sürekli çalıştığında ilk yıllık izin hakkını kazanır. Bu sürede deneme süresi, fiili çalışma günleri ve kanuni izinler de hesaba dahildir.
Aralıksız çalışma şartı yumuşatılmıştır: Ardışık olarak değil, hesap döneminde toplam çalışma süresi yeterlidir.
Çalışılmış sayılan süreler: Hafta tatili, ulusal bayram tatilleri, hastalık izni (sınırlı olarak), iş kazası izni, evlilik/ölüm izinleri çalışılmış sayılır.

Bölünme ve Kullanma Şekli (m.424)

TBK ve İş Kanunu yıllık izin bölünemezliği ilkesini benimser:

Kural — bütün halinde: İzin bütün halinde kullanılır; işverenin tek taraflı bölme yetkisi yoktur.
İşçi rızasıyla bölünme: İşçinin onayıyla izin bölünebilir; ancak en az bir parçası on günden az olamaz (İş K. m.56).
İzin zamanı: Kural olarak işverenin belirleme yetkisi vardır; ancak işçinin makul talepleri dikkate alınmalıdır.
Yıl içinde kullanma: İzin kural olarak hak edildiği yıl veya bir sonraki yıl içinde kullanılır; geç kullanma işverenin kusuruna bağlıysa fer'i alacak hakkı doğabilir.

İzin Ücreti (m.425)

Yıllık izin ücretli olduğu için işveren işçiye izin süresi boyunca ücret ödemekle yükümlüdür:

Ücret önceden ödenir: TBK m.425 hükmü gereği izin ücreti, izin başlamadan önce toptan ya da peşin olarak ödenmelidir; bu emredici niteliktedir.
Ücret hesabı: Çıplak brüt ücret + sürekli ödenen prim/ikramiye/ek menfaat üzerinden hesaplanır; geçici ek ödemeler dahil edilmez.
Çalıştırılma yasağı: İşçi yıllık izin süresinde başka bir yerde çalışırsa işveren izin ücretini geri isteyebilir (m.425 son cümle); bu yasak izin amacının dinlenme olmasından kaynaklanır.

İzin Hakkından Feragat ve Devir Yasağı

Yıllık izin emredici nitelikte olduğu için:

Feragat yasağı: İşçi sözleşme süresince izin hakkından feragat edemez; aksi sözleşme hükümleri kesin geçersiz sayılır.
Para olarak ödeme yasağı (sözleşme süresince): Sözleşme devam ederken iznin para olarak ödenip kullandırılmaması yasaktır; bu, sözleşmenin sona ermesinde bir istisna olur.
Sözleşme sonu nakdi alacağa dönüşme: Sözleşme sona erdiğinde kullanılmamış izinler nakdi alacak olarak işçiye ödenir; bu alacak ücret zamanaşımına (5 yıl) tabidir.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

TBK 2-3 hafta vs İş K. 14-20-26 gün: TBK m.422 minimum 2 hafta (50 yaş üstü 3 hafta) düzenlerken İş K. m.53 kıdeme göre artan süreler getirir; karıştırılmamalıdır.
Bölünme işçi rızasıyla: İzin işçinin onayı olmadan bölünemez; bölünmesi halinde en az bir parça 10 günden az olamaz (İş K. m.56).
Önceden ödeme emredici (m.425): İzin ücreti izin başlamadan peşin ödenir; aksi sözleşme geçersizdir.
Çalıştırılma yasağı: İşçi izin süresinde başka yerde çalışırsa işveren izin ücretini geri isteyebilir; izin dinlenme amacı taşır.
Feragat yasağı: Sözleşme süresince izin hakkından vazgeçilemez; ancak sözleşme sona erdiğinde nakdi alacağa dönüşür.
Kullandırılmama 5 yıl içinde: Kullandırılmamış izinler sözleşme sonunda nakdi alacağa dönüşür; bu alacak 5 yıllık ücret zamanaşımına tabidir.
18 yaş altı + 50 yaş üstü ek koruma: Bu yaş gruplarında izin süresi yasal olarak en az 20 gün/3 hafta olarak korunur.

Aynı Alandan Bağlantılar

Yasal Dayanak ve Süre

İki paralel rejim mevcuttur:

TBK m.422: Yıllık izin süresini düzenler. 2 haftadan az olamaz; 50 yaşını doldurmuş ve 18 yaşından küçük işçilerde en az 3 hafta olarak verilir.

İş Kanunu m.53: 4857 s.K. kapsamındaki işçiler için kıdeme bağlı artan süreler:

1-5 yıl arası kıdem: 14 gün
5-15 yıl arası kıdem: 20 gün
15 yıl ve üzeri kıdem: 26 gün
18 yaşından küçük ve 50 yaş üstü işçiler: en az 20 gün

İş Kanunu kapsamındaki ilişkilerde İş K. m.53 öncelikle uygulanır (lex specialis); İş K. kapsamına girmeyenlerde TBK m.422 esastır.

İzin Hakkının Doğması (m.422)

İzin hakkı belirli koşulların gerçekleşmesi ile doğar:

En az bir yıl çalışma: İşçi en az bir tam yıl sürekli çalıştığında ilk yıllık izin hakkını kazanır. Bu sürede deneme süresi, fiili çalışma günleri ve kanuni izinler de hesaba dahildir.

Aralıksız çalışma şartı yumuşatılmıştır: Ardışık olarak değil, hesap döneminde toplam çalışma süresi yeterlidir.

Çalışılmış sayılan süreler: Hafta tatili, ulusal bayram tatilleri, hastalık izni (sınırlı olarak), iş kazası izni, evlilik/ölüm izinleri çalışılmış sayılır.

Bölünme ve Kullanma Şekli (m.424)

TBK ve İş Kanunu yıllık izin bölünemezliği ilkesini benimser:

Kural — bütün halinde: İzin bütün halinde kullanılır; işverenin tek taraflı bölme yetkisi yoktur.

İşçi rızasıyla bölünme: İşçinin onayıyla izin bölünebilir; ancak en az bir parçası on günden az olamaz (İş K. m.56).

İzin zamanı: Kural olarak işverenin belirleme yetkisi vardır; ancak işçinin makul talepleri dikkate alınmalıdır.

Yıl içinde kullanma: İzin kural olarak hak edildiği yıl veya bir sonraki yıl içinde kullanılır; geç kullanma işverenin kusuruna bağlıysa fer'i alacak hakkı doğabilir.

İzin Ücreti (m.425)

Yıllık izin ücretli olduğu için işveren işçiye izin süresi boyunca ücret ödemekle yükümlüdür:

Ücret önceden ödenir: TBK m.425 hükmü gereği izin ücreti, izin başlamadan önce toptan ya da peşin olarak ödenmelidir; bu emredici niteliktedir.

Ücret hesabı: Çıplak brüt ücret + sürekli ödenen prim/ikramiye/ek menfaat üzerinden hesaplanır; geçici ek ödemeler dahil edilmez.

Çalıştırılma yasağı: İşçi yıllık izin süresinde başka bir yerde çalışırsa işveren izin ücretini geri isteyebilir (m.425 son cümle); bu yasak izin amacının dinlenme olmasından kaynaklanır.

İzin Hakkından Feragat ve Devir Yasağı

Yıllık izin emredici nitelikte olduğu için:

Feragat yasağı: İşçi sözleşme süresince izin hakkından feragat edemez; aksi sözleşme hükümleri kesin geçersiz sayılır.

Para olarak ödeme yasağı (sözleşme süresince): Sözleşme devam ederken iznin para olarak ödenip kullandırılmaması yasaktır; bu, sözleşmenin sona ermesinde bir istisna olur.

Sözleşme sonu nakdi alacağa dönüşme: Sözleşme sona erdiğinde kullanılmamış izinler nakdi alacak olarak işçiye ödenir; bu alacak ücret zamanaşımına (5 yıl) tabidir.

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

TBK 2-3 hafta vs İş K. 14-20-26 gün: TBK m.422 minimum 2 hafta (50 yaş üstü 3 hafta) düzenlerken İş K. m.53 kıdeme göre artan süreler getirir; karıştırılmamalıdır.

Bölünme işçi rızasıyla: İzin işçinin onayı olmadan bölünemez; bölünmesi halinde en az bir parça 10 günden az olamaz (İş K. m.56).

Önceden ödeme emredici (m.425): İzin ücreti izin başlamadan peşin ödenir; aksi sözleşme geçersizdir.

Çalıştırılma yasağı: İşçi izin süresinde başka yerde çalışırsa işveren izin ücretini geri isteyebilir; izin dinlenme amacı taşır.

Feragat yasağı: Sözleşme süresince izin hakkından vazgeçilemez; ancak sözleşme sona erdiğinde nakdi alacağa dönüşür.

Kullandırılmama 5 yıl içinde: Kullandırılmamış izinler sözleşme sonunda nakdi alacağa dönüşür; bu alacak 5 yıllık ücret zamanaşımına tabidir.

18 yaş altı + 50 yaş üstü ek koruma: Bu yaş gruplarında izin süresi yasal olarak en az 20 gün/3 hafta olarak korunur.

Yıllık Ücretli İzin (TBK) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Yasal Dayanak ve Süre

İzin Hakkının Doğması (m.422)

Bölünme ve Kullanma Şekli (m.424)

İzin Ücreti (m.425)

İzin Hakkından Feragat ve Devir Yasağı

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler

Yıllık Ücretli İzin (TBK) Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Yasal Dayanak ve Süre

İzin Hakkının Doğması (m.422)

Bölünme ve Kullanma Şekli (m.424)

İzin Ücreti (m.425)

İzin Hakkından Feragat ve Devir Yasağı

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Aynı Alandan Bağlantılar

İlgili İçerikler