Son güncelleme:
Zamanaşımının Durması: Zamanaşımının durması, Türk Borçlar Kanunu m.153'te sınırlı sayıda sayılan hâller bulunduğu sürece zamanaşımı süresinin işlememesi; engelin ortadan kalkmasıyla, durmadan önce işlemiş sürenin korunarak kalan sürenin yeniden işlemeye başlamasıdır. Kesilmenin aksine süre sıfırlanmaz; sadece engel devresi hesaba katılmaz ve m.153/2 uyarınca engelin kalkmasından itibaren bir yıllık özel dava süresi tanınır.
Zamanaşımının durması (TBK m.153), alacaklının dava açma veya icra takibi başlatma imkânının fiilen ya da hukuken bulunmadığı belirli hâllerde zamanaşımı süresinin işlemesinin geçici olarak askıya alınmasıdır. Kanun koyucu, alacaklıyı korumak amacıyla, dava açmasının kendisinden objektif olarak beklenemeyeceği durumlarda sürenin işlemesini engellemiştir.
Durma kurumunun temel mantığı şudur: zamanaşımı süresi, alacaklının hakkını talep etmedeki ihmaline dayanan bir defidir. Eğer alacaklı talep etme imkânından yoksunsa veya talepte bulunması ahlaki/hukuki olarak engellenmişse, ihmal sayılamayacak bir sürenin zamanaşımı hesabına dahil edilmesi adaletsiz olurdu. Bu nedenle TBK m.153 sınırlı sayıda (numerus clausus) durma sebebi sayar.
Kanun, durma sebeplerini altı bent halinde düzenler. Birincisi, velayet süresince çocukların ana ve babalarından olan alacakları için zamanaşımı durur. Aile içi uyumun korunması ve çocuğun ana-babasına dava açmasının hayatın olağan akışına aykırı düşmesi temel gerekçedir. İkincisi, vesayet süresince vesayet altında bulunanların vasi veya vesayet dairelerinden olan alacakları için süre işlemez. Üçüncüsü, evlilik devam ettikçe eşlerin birbirinden olan alacaklarına ilişkin durmadır; boşanmaya kadar süre askıdadır.
Dördüncüsü, hizmet ilişkisi süresince ev hizmetlilerinin işverenden olan alacakları için durma öngörülmüştür; bağımlılık ilişkisi içindeki çalışanın işverenine dava açmasının pratik güçlüğü dikkate alınmıştır. Beşincisi, borçlu, alacak üzerinde intifa hakkına sahip olduğu sürece sürer; aynı kişide hem alacak hem borç pozisyonunun bulunmasındaki çelişki gözetilmiştir. Altıncısı ise en önemli sebeplerden biridir: Türk mahkemelerinde dava açma imkânının bulunmaması veya alacaklının elinde olmayan diğer sebeplerle alacağın ileri sürülememesi (mücbir sebep, savaş hâli, mahkemelerin kapatılması vb.).
Durmanın kesilmeden ayrıldığı en kritik nokta süre hesabıdır. Kesilmede süre sıfırlanır ve baştan başlar; durmada ise engel devresinden önce işlemiş süre korunur, engel ortadan kalkınca kalan süre yeniden işlemeye başlar. Örneğin beş yıllık zamanaşımına tâbi bir alacakta, üç yıl işledikten sonra evlilik akdi yapılıp durma sebebi ortaya çıkarsa, evlilik sona erince geriye kalan iki yıl süre kaldığı yerden işler.
TBK m.153/2 ayrıca özel bir koruma getirir: zamanaşımı, durma sebebinin ortadan kalkmasından sonra bir yıl geçmedikçe tamamlanmış sayılmaz. Bu kural özellikle engel uzun sürdüğünde anlam kazanır; örneğin altı yıl süren bir vesayet sonrasında kalan süre çok kısa veya hiç kalmamışsa bile alacaklıya engelin kalkmasından sonra en az bir yıl talep süresi tanınır. Bu bir "süre uzatma" değil, "asgari talep süresi güvencesi"dir; normal kalan süre bir yıldan uzunsa o işler.