Son güncelleme:
Zamanaşımının Kesilmesi: Zamanaşımının kesilmesi (TBK m.154), kanunda sınırlı sayıda sayılan belirli olay ve işlemlerin gerçekleşmesiyle, o ana kadar işlemiş zamanaşımı süresinin tamamen silinmesi ve aynı tür yeni bir zamanaşımı süresinin baştan başlamasıdır. Borçlunun ikrarı, alacaklının dava açması, icra takibi, hâkim/hakem önünde defi ileri sürülmesi ve iflas masasına alacak kaydı temel kesilme sebepleridir.
Zamanaşımının kesilmesi, alacaklının veya borçlunun aktif iradesini ortaya koyan bir olay ya da işlem nedeniyle, o ana kadar işlemiş sürenin sayılmaması ve yeni bir zamanaşımı süresinin baştan işlemeye başlamasıdır. TBK m.154 kesilme sebeplerini sınırlı sayıda sayar; bu sebepler dışında bir olayla zamanaşımı kesilemez.
Kesilmenin durmadan ayrıldığı en kritik nokta süre hesabıdır. Durmada engel devresi süreden sayılmaz ve engel kalkınca kalan süre kaldığı yerden işler. Kesilmede ise işlemiş süre tamamen silinir ve yeni süre sıfırdan başlar. Bu nedenle kesilme, alacaklı için çok daha güçlü bir korumadır; zira borçlunun bir ikrarı veya alacaklının açacağı bir dava beş yıl boyunca biriken zamanaşımı süresini bir anda sıfırlayabilir.
Birinci sebep — Borçlunun ikrarı: Borçlu borcunu ikrar ederse, özellikle faiz ödemesi, kısmi ödeme yaparsa veya rehin ya da kefalet verirse zamanaşımı kesilir (m.154/1 b.1). İkrar yazılı, sözlü veya zımni olabilir. Zımni ikrarın en sık görülen biçimleri kısmi ödeme, faiz tahakkuku kabulü, ek süre talep edilmesi, taksitlendirme isteği ve borca karşılık teminat verilmesidir. İkrarın geçerli olması için borçlunun ikrara yetkili olması ve borcun varlığını bilerek hareket etmesi gerekir; tartışmasız zımni ikrar açıkça niyet göstermelidir.
İkinci sebep — Alacaklının dava veya icra takibi başlatması: Alacaklı dava açar, def'i ileri sürer, hâkim veya hakem önünde alacağını talep ederse zamanaşımı kesilir (m.154/1 b.2). Burada dava dilekçesinin mahkemeye verildiği tarih esastır; tebliğ tarihi değil. İcra takibinde takip talebinin icra dairesine verildiği tarih kesilme anıdır. Görevsiz veya yetkisiz mahkemeye açılan dava da zamanaşımını keser; dosya görevli/yetkili mahkemeye gönderilirse kesilme etkisi devam eder.
Üçüncü sebep — İflas masasına alacak kaydı ve sulh teklifi: Borçlunun iflası halinde alacağın iflas masasına yazdırılması (kayıt) ve konkordato/uzlaşma teklifi de zamanaşımını keser (m.154/1 b.2'nin geniş yorumu).
Kesilmenin etkisi, mevcut zamanaşımı süresinin sıfırlanması ve aynı uzunlukta yeni bir sürenin başlamasıdır. Beş yıllık zamanaşımına tâbi alacakta dört yıl on bir ay geçtikten sonra borçlu kısmi ödeme yaparsa, geri kalan bir ay kaybolmaz; tam beş yıllık yeni süre yeniden işlemeye başlar. Bu, alacaklı için adeta yeni bir başlangıçtır.
TBK m.156/2 önemli bir istisna getirir: alacak bir mahkeme ilamıyla tespit edildiğinde veya resmi bir senede bağlandığında, yeni zamanaşımı süresi her hâlükârda on yıl olur. Beş yıllık zamanaşımına tâbi bir alacak için dava açılıp ilam alınırsa, ilam zamanaşımı on yıla yükselir; bu kural alacaklının ilam haklarını korumaya yöneliktir. İcra takibinde her tahsilat işlemi (haciz, satış vb.) zamanaşımını yeniden keser ve süre her seferinde baştan başlar.