Son güncelleme:
Zamanaşımına Uğramış Borç İfası: Zamanaşımına uğramış borç ifası, zamanaşımı süresi dolmuş bir borç için borçlunun gönüllü olarak ödeme yapmasıdır. TBK m.78/2 hükmüne göre bu ödeme geri istenemez; çünkü zamanaşımı borcu sona erdirmez, sadece dava edilebilirliği ortadan kaldırır. Doğal borç (eksik borç) varlığını koruduğu için ifa hukuken geçerli sayılır ve sebepsiz zenginleşme oluşturmaz.
Zamanaşımına uğramış borç ifası, sebepsiz zenginleşme hukukunda klasik bir istisnadır ve "doğal borç" (Naturalobligation) kavramının temel uygulamasını oluşturur. TBK m.78/2 hükmü, zamanaşımının dava edilebilirlik üzerindeki etkisini, borcun varlığı üzerindeki etkisinden ayırarak sınırlar.
Zamanaşımı, alacak hakkını sona erdirmez; yalnızca borçlunun zamanaşımı definin defi olarak ileri sürmesi hâlinde davacının dava yoluyla alacağını talep etmesini engeller (TBK m.161). Yani borç hukuken varlığını sürdürür, ancak "eksik borç" (Naturalobligation) hâline dönüşür. Borçlu zamanaşımı dolmuş borcu kendi iradesiyle öderse, geçerli ve hukuken kuvvetli bir ifa gerçekleşmiş olur. Bu nedenle ödeme, geçersiz sebebe dayalı zenginleşme oluşturmaz; tam tersine, geçerli sebebe dayalı bir kazandırmadır.
TBK m.78/2 hükmüne göre "zamanaşımına uğramış borcu... yerine getirmiş olmak üzere yapılan ödemeler geri istenemez." Hüküm, zamanaşımı definin niteliği ile bağlantılıdır: TBK m.161 borçluya defi imkânı verir; ancak borçlu bu defiyi kullanmaz veya borcu öderse, ödeme geçerli sayılır. Ödeme anında zamanaşımı definin kullanma hakkından zımni feragat etmiş sayılır. TBK m.161 ayrıca zamanaşımı definin sözleşme ile önceden bertaraf edilemeyeceğini öngörür; ancak ifa anında feragat serbesttir.
Doktrinde tartışmalı bir konu, borçlunun zamanaşımının dolduğunu bilmeden ödeme yapması hâlinde iade isteyip isteyemeyeceğidir. Çoğunluk görüşüne göre yanılmış olsa bile borçlu iade isteyemez; çünkü borç hukuken vardır ve ödeme geçerli sebebe dayanır. Ödeyenin yanılması yalnızca yanılma ile iptal bağlamında değil, sebepsiz zenginleşme bakımından da iadenin önünü açmaz. Azınlık görüşüne göre ise borçlu, zamanaşımı definin kullanmayı tercih etme hakkından yanılarak feragat ettiği için iade isteyebilir. Yargıtay uygulaması ağırlıklı olarak çoğunluk görüşünü benimser. TBK m.78/2 lafzı da "yerine getirmiş olmak üzere yapılan ödemeler" diyerek bilgi şartı aramamıştır.