Son güncelleme:
Erga Omnes: Erga omnes (Latince "herkese karşı"), bir hakkın ya da hukuki durumun belirli bir kişiye değil tüm üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirliğini ifade eden klasik Roma hukuku maksimidir. Mutlak hakların ayırt edici özelliğidir — mülkiyet, kişilik hakları, sınırlı ayni haklar herkese karşı korunur. Inter partes (yalnız taraflar arası) etkisinin karşıtıdır ve mutlak/nispi hak ayrımının temel ayrımlarındandır.
Resmi Gazete
Tapu Sicilinin Aleniyet İlkesi
Tapu Sicilinin Aleniyet İlkesi, Tapu Sicili'nin herkese açık tutulmasını ve ilgisini inanılır kılan kişilerin sicil kayıtlarını inceleme ile örnek alma yetkisini düzenleyen ilkedir; TMK m.1020 hükmüne dayanır. İlke, taşınmaz üzerindeki ayni hakların öğrenilebilirliğini güvence altına alır ve Tapu Siciline Güven İlkesi ile birlikte siciller hukukunun omurgasını oluşturur.
Inter Partes
Inter partes (Latince "taraflar arasında"), bir hukuki ilişkinin yalnızca o ilişkiye taraf olan kişiler arasında etki doğurmasını ifade eden klasik Roma hukuku maksimidir. Nispi hakların ve sözleşmesel ilişkilerin ayırt edici özelliğidir — alacak hakkı yalnızca borçluya karşı ileri sürülebilir. Erga omnes (herkese karşı) etkisinin karşıtı olup mutlak/nispi hak ayrımının temel eksenini oluşturur.
Dominium (Mülkiyet)
Dominium (Latince "mülkiyet"), Roma hukukunun en kapsamlı ve mutlak nitelikli ayni hakkıdır. Sahibine eşya üzerinde kullanma (uti), yararlanma (frui) ve tasarruf etme (abuti) yetkilerini tanıyan bu hak; modern Türk hukukunda mülkiyet adıyla TMK m.683 hükmüyle düzenlenir. Possessio (zilyetlik) ile farklı, mülk sahipliği ile zilyetlik birbirinden bağımsız hukuki durumlardır; dominium erga omnes etkili mutlak hak niteliği taşır.
Tapu Sicilinin Güveni İlkesi
Tapu Sicilinin Güveni İlkesi (tapu siciline güven ilkesi), Tapu Sicili'ndeki kayda iyiniyetle güvenerek ayni hak kazanan üçüncü kişinin korunmasını öngören temel ilkedir; TMK m.1023 hükmüne dayanır. Sicil dışı maddi durum kayıtla uyuşmasa bile, iyiniyetli üçüncü kişinin kazanımı geçerli sayılır. Bu ilke Tapu Sicilinin Aleniyet İlkesi ile birlikte taşınmaz hukukunun güvenliğini sağlar.
Possessio (Zilyetlik)
Possessio (Latince "zilyetlik"), Roma hukukunda bir kişinin eşya üzerindeki fiili egemenliğini ifade eden temel maksimdir. Mülkiyetten (dominium) ayrılan bu kavram, fiziksel hâkimiyet (corpus) ile sahip olma iradesi (animus) unsurlarından oluşur. Türk hukukunda zilyetlik TMK m.973-985 hükümleriyle düzenlenmiş; aslî/feri, doğrudan/dolaylı zilyetlik ayrımları Roma kökenli sınıflandırmaları sürdürür ve mülkiyet kazanımının temel araçlarından biridir.
Sınırlı Ayni Haklar
Sınırlı ayni haklar, malikin mülkiyetine konu eşyada sağlanan ve mülkiyet hakkından daha dar yetkiler tanıyan ayni haklardır. Türk Medeni Kanunu Kitap IV'te düzenlenen bu haklar; irtifak, taşınmaz yükü ve rehin olmak üzere üç ana grupta toplanır. Numerus clausus ilkesi gereği yalnızca kanunda öngörülen tipler kurulabilir. Sahibine eşyayı kullanma, ondan yararlanma veya değerinden alacağını güvenceye alma yetkisi verir; herkese karşı ileri sürülebilir.
Mutlak Hak ile Nispi Hak Ayrımı
Mutlak hak ile nispi hak ayrımı, özel hakların kime karşı ileri sürülebildiği ölçütüyle yapılan ve medeni hukukun temel sınıflandırmasını oluşturan bölünmedir. Mutlak hak herkese karşı, nispi hak yalnız belirli kişilere karşı ileri sürülebilir. Ayni haklar, kişilik hakları, fikri haklar mutlak; alacak hakları, kişisel haklar nispidir.
Kişilik Tecavüzü Davaları
Kişilik Tecavüzü Davaları, Kişilik Hakkı İhlali hâlinde TMK m.25 hükmü çerçevesinde açılabilecek üç koruyucu dava türünün ortak çatısıdır: önleme, durdurma ve tespit. Ek olarak m.25/2-3 maddi tazminat, manevi tazminat ve elde edilen kazancın iadesi yolları öngörür. Kişiliğin korunmasının dava boyutu olarak hâkimlik sınavlarında klasik soru kalıbıdır.
Erga omnes (Latince "herkese karşı"), bir hakkın ya da hukuki durumun belirli bir kişiye değil tüm üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilirliğini ifade eden klasik bir Roma hukuku maksimidir. Mutlak hakların ayırt edici özelliği bu etkidir; mülkiyet, kişilik hakları, fikri mülkiyet, sınırlı ayni haklar herkese karşı korunur.
TMK m.683 — "Bir şeye malik olan kimse, hukuk düzeninin sınırları içinde, o şey üzerinde dilediği gibi kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma yetkisine sahiptir. Malik, malını haksız olarak elinde bulunduran kimseye karşı istihkak davası açabileceği gibi, her türlü haksız elatmanın önlenmesini de dava edebilir."
Karşıtı inter partes ("yalnız taraflar arası") etkidir; bu etki nispi hakların — örneğin alacak hakkının — ayırt edici özelliğidir.
Mutlak ve nispi hakların etki alanı tablo ile karşılaştırıldığında ayrım netleşir:
| Özellik | Erga Omnes (Mutlak Hak) | Inter Partes (Nispi Hak) |
|---|---|---|
| Kime karşı | Herkese | Yalnız belirli taraflara |
| Tipik örnek | Mülkiyet, kişilik, ayni haklar | Alacak, kira, hizmet |
| Aleniyet | Tescil/tapu sicili gerekli | Sözleşme yeterli |
| Koruma | İstihkak davası, men davası | Sözleşmeden doğan davalar |
| Devir | Sicile tescil ile | Devir/temlik bildirimi ile |
Mülkiyet — TMK m.683 — herkese karşı ileri sürülebilir; herkes mülkiyete saygı göstermek, müdahale etmemekle yükümlüdür. İhlal hâlinde istihkak davası açılır.
İntifa hakkı, üst hakkı, ipotek ve diğer sınırlı ayni haklar erga omnes etkilidir; tapu siciline tescille birlikte herkese karşı geçerli hâle gelir.
Kişilik tecavüzü davaları çerçevesinde TMK m.24 hükmü kişiliği herkese karşı korur. Ad, şeref-haysiyet, vücut bütünlüğü erga omnes nitelikli sübjektif haklardır.
Eser sahibinin hakları (FSEK), patent hakkı, marka hakkı erga omnes etkilidir; tescille kamuya açık hâle gelir.
Evlilik, soybağı, evlatlık hısımlığı, velayet — herkese karşı geçerli statülerdir.
Erga omnes hak sahibi olan kişi, herkesin bu hakka müdahale etmemekle yükümlü olduğunu ileri sürebilir. Müdahale hâlinde tazminat (TBK m.49) talebi doğar.
Sınırlı ayni haklar tapu sicilinde, fikri haklar TPMK sicilinde tescille kamuya açık hâle gelir; aleniyet (TMK m.1011, tapu sicilinin aleniyet ilkesi) erga omnes etkinin temelini oluşturur.
Erga omnes etki, tapu siciline güven (TMK m.1023) gibi koruma mekanizmalarıyla dengelenir; iyi niyetli üçüncü kişi erga omnes hakkın varlığına rağmen korunabilir.
Soru: A'nın taşınmazı üzerinde B lehine intifa hakkı tapuda tescillidir. A taşınmazı C'ye satar; satış sözleşmesinde intifa hakkından söz edilmez. C tescil sırasında tapu kütüğünde intifa şerhini görüp ses çıkarmadan satışı kabul eder. Sonradan C, intifa hakkının kendisi için bağlayıcı olmadığını iddia eder. Sonuç ne olur?
Cevap: B'nin intifa hakkı sınırlı ayni hak niteliğinde olup tapu siciline tescille erga omnes etki kazanmıştır. C, taşınmazı tescile dayalı edinmiş olsa bile intifa şerhi tescilli olduğu için kötü niyetli sayılmaz; ancak şerhi gördüğü için TMK m.1020 aleniyet ilkesi gereği bilmemezlik iddiasında bulunamaz. Sonuç: intifa hakkı C'ye karşı tam etki gösterir; B taşınmaz üzerindeki kullanım yetkisini erga omnes etki ile C'ye karşı ileri sürebilir. Erga omnes etki bu örnekte tipik biçimde işler.