Son güncelleme:
Mutlak Hak ile Nispi Hak Ayrımı: Mutlak hak ile nispi hak ayrımı, özel hakların kime karşı ileri sürülebildiği ölçütüyle yapılan ve medeni hukukun temel sınıflandırmasını oluşturan bölünmedir. Mutlak hak herkese karşı, nispi hak yalnız belirli kişilere karşı ileri sürülebilir. Ayni haklar, kişilik hakları, fikri haklar mutlak; alacak hakları, kişisel haklar nispidir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Mutlak hak ile nispi hak ayrımı, özel hukukta hakların kime karşı ileri sürülebildiği ölçütüyle yapılan ve medeni hukukun temel kavramsal sınıflandırmasını oluşturan bölünmedir. Bu ayrım, eşya, aile, miras ve borçlar hukuku tüm dallarını kesen üst-kategori niteliği taşır.
Hakların kime karşı ileri sürülebildiği belirleyici kriterdir:
| Hak Türü | Pasif Süje (Yükümlü) | Etki |
|---|---|---|
| Mutlak hak | Herkes (erga omnes) | Genel saygı yükümlülüğü |
| Nispi hak | Belirli kişi(ler) | Sadece o kişiye karşı |
Mutlak haklar kategorisi başlıklarını içerir.
| Tür | Örnek |
|---|---|
| Ayni haklar | Mülkiyet, intifa hakkı, üst hakkı |
| Kişilik hakkı | Yaşam, sağlık, ad, şeref, özel hayat |
| Fikri haklar | Telif hakkı, patent, marka |
| Tür | Örnek |
|---|---|
| Alacak hakkı | Para alacağı, mal teslim alacağı |
| Kişisel hak | Kira hakkı (tahliye edilebilir), kullanım hakları |
| Yenilik doğuran haklar | Bazı türleri nispi nitelik taşır |
| Boyut | Mülkiyet (Mutlak) | Kira (Nispi) |
|---|---|---|
| Kime karşı | Herkes | Kiraya veren |
| Üçüncü kişi engeli | Davayla kaldırılır | Kiraya verene karşı |
| Devredilebilirlik | Mutlak (devren) | Sınırlı (alt kira) |
| Tapuya tescil | Mülkiyet tescilli | Şerh edilebilir |
Bazı nispi haklar tapuya şerh edilerek aynileşir ve mutlak hak gibi etki kazanır:
Bu durumda hak nispi nitelik korunur ama etkisi mutlak hak gibi olur.
ÖZEL HUKUK HAKLARI
├── MUTLAK HAKLAR (erga omnes)
│ ├── Ayni Haklar
│ │ ├── Mülkiyet (tam ayni hak)
│ │ └── Sınırlı Ayni Haklar (irtifak, rehin, intifa)
│ ├── Kişilik Hakkı
│ ├── Fikri Haklar
│ └── Aile Hakları (bazı boyutları)
└── NİSPİ HAKLAR (inter partes)
├── Alacak Hakları
├── Kişisel Haklar
└── Tapuya Şerhle Aynileşmiş Haklar
Mutlak Haklar, Nispi Hak, Kişisel Hak, Ayni Haklar, Sınırlı Ayni Haklar, Kişilik Hakkı, Hak Ehliyeti, İntifa Hakkı ve Üst Hakkı mutlak/nispi hak ayrımının kavramsal sistemini oluşturur.