Son güncelleme:
Kişilik Tecavüzü Davaları: Kişilik Tecavüzü Davaları, [Kişilik Hakkı İhlali](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-hakki-ihlali) hâlinde TMK m.25 hükmü çerçevesinde açılabilecek üç koruyucu dava türünün ortak çatısıdır: önleme, durdurma ve tespit. Ek olarak m.25/2-3 maddi tazminat, manevi tazminat ve elde edilen kazancın iadesi yolları öngörür. Kişiliğin korunmasının dava boyutu olarak hâkimlik sınavlarında klasik soru kalıbıdır.
Kişilik Hakkı İhlali Davaları
Kişilik hakkı ihlali davaları, TMK m.24-25'te düzenlenen ve kişilik haklarına haksız saldırılara karşı önleme, durdurma, tespit, tazminat (maddi-manevi) ve düzeltme/yayım talepleri içeren davalardır. Saldırının hukuka aykırı olması yeterlidir; kusurun varlığı yalnızca tazminat için aranır. Hâkim olayın özelliklerine göre tedbir kararı verebilir; gerekirse acil tedbir uygulanır.
Kişilik Tecavüzü Tespit Davası
Kişilik Tecavüzü Tespit Davası, sona ermiş olsa bile etkileri devam eden bir saldırının hukuka aykırılığının mahkeme kararıyla saptanmasını talep eden koruyucu davadır; TMK m.25/1 hükmüne dayanır. Saldırı durmuş olsa da kişilik üzerindeki etkilerin (onur, saygınlık) onarılması için hukuka aykırılığın mahkemece resmen tespiti gerekir. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) içindeki üç koruyucu dava türünün üçüncüsüdür.
Adın Korunması
Adın korunması, TMK m.26 hükmüne göre kişinin adının haksız kullanımı veya itirazına karşı açılabilecek davalardır. Adın hak sahibi tarafından kullanılmaması, üçüncü kişi tarafından izinsiz kullanılması veya inkâr edilmesi hâlinde dava açılabilir; mahkeme adın taşınması veya kullanımının yasaklanmasına karar verir. Tüzel kişiler de adın korunması talep edebilir; ticari unvan benzer şekilde korunur.
Vekaletsiz İş Görme (TMK m.25)
Vekaletsiz İş Görme (TMK m.25), kişilik hakkı saldırgan tarafından elde edilen kazancın hak sahibine iadesini sağlayan özel hukuki araçtır; TMK m.25/2 hükmü TBK m.526+ vekaletsiz iş görme hükümlerinin kıyasen uygulanmasını öngörür. Saldırgan izinsiz reklamda kişiyi kullanmış, fotoğrafını ticari amaçla yaymış veya başka kazanç sağlamışsa kazancın iadesi talep edilir. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) sisteminde tazminatın yanında özel bir denkleştirme yoludur.
Kişilik Tecavüzü Önleme Davası
Kişilik Tecavüzü Önleme Davası, henüz başlamamış ancak yakın bir saldırı tehlikesi olduğunda kişilik haklarının korunması için açılan koruyucu davadır; TMK m.25/1 hükmüne dayanır. Hâkim somut tehlikeyi değerlendirip tedbir kararı verir; saldırının gerçekleşmesi şart değildir, makul tehlike yeterlidir. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) içindeki üç koruyucu dava türünden ilkidir.
Kişilik Rızası ve Üstün Yarar
Kişilik Rızası, [Kişilik Hakkı](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-hakki-ihlali) sahibinin saldırıya rıza göstermesi nedeniyle saldırının hukuka aykırı sayılmadığı hâli ifade eder; TMK m.24/2 hükmü hak sahibinin rızası, üstün özel yarar veya kamu yararı varsa ihlalin bulunmadığını öngörür. Rıza özgür iradeyle, bilgilendirilmiş ve geri alınabilir nitelikte olmalıdır. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) için en güçlü savunma yoludur.
Kişilik Tecavüzü Durdurma Davası
Kişilik Tecavüzü Durdurma Davası, sürmekte olan kişilik hakkı saldırısının sona erdirilmesi için açılan koruyucu davadır; TMK m.25/1 hükmüne dayanır. Hâkim el atmanın önlenmesi kararı verir ve saldırının fiilen sürdüğü davranışların durdurulmasını emreder. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) içindeki üç koruyucu dava türünün ortasında yer alır; sürmekte saldırılarda en sık başvurulan yoldur.
Kişilik tecavüzü davaları, Kişilik Hakkı İhlali karşısında bireyin başvurabileceği özel hukuki yolların sistematik bütünüdür. TMK m.25 hükmü, üç temel koruyucu dava türü ile birlikte iki tazminat ve bir özel kazanç iadesi yolu öngörmüştür. Bu davalar ad ve onurun, vücut bütünlüğünün, sağlığın, fotoğraf ve sesin, özel hayatın ve sırların korunmasında kullanılır.
TMK m.25 hükmü kişiliğin korunmasını üç fıkra hâlinde düzenler:
Henüz başlamamış ancak yakın bir saldırı tehlikesi varsa açılır:
Saldırı sürmekte ise saldırının durdurulmasını talep eder:
Saldırı sona ermiş olsa bile etkileri devam ediyorsa:
TMK m.25/2 hükmü ek tazmin yollarını sayar.
Hak sahibinin maruz kaldığı manevi acı ve elem için:
esaslarına göre belirlenir.
Saldırı sonucu doğan somut maddi zararlar:
Saldırgan kişilik hakkı ihlalinden kazanç sağlamışsa:
Üç koruyucu dava türü ve tazminat-iade davaları:
TMK m.25/1 "hukuka aykırı tecavüz" formülü iki hâli ayırt eder:
Kişilik Rızası çerçevesinde: