Kesin hüküm ile milletvekilliği kendiliğinden düşer mi?

Evet; otomatikleşmiş bir süreçtir. Milletvekili milletvekili seçilme yeterliliğine engel bir suçtan kesin hüküm giydiğinde veya kısıtlandığında, mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle milletvekilliği düşer (Anayasa m. 84/2). Genel Kurul oylamasına gerek yoktur. Bu sebeple bu hâl Anayasa m. 85 iptal yolunun dışındadır.

Milletvekilliğinin düşmesine karşı hangi yargı yolu işler?

Anayasa m. 85 uyarınca 7 gün içinde Anayasa Mahkemesi'ne iptal başvurusu yapılabilir. Başvuru yapabilecekler ilgili milletvekili veya bir diğer milletvekilidir. AYM 15 gün içinde kesin karar verir. Başvuru Anayasa m. 84/1 (istifa), m.84/3 (bağdaşmayan iş) ve m.84/4 (devamsızlık) kararlarına karşı açıktır; m.84/2 (kesin hüküm/kısıtlanma) bu yol dışındadır.

Özürsüz devamsızlık için bir ay içinde kaç gün gereklidir?

Anayasa m. 84/4 "bir ay içerisinde toplam beş birleşim günü" ölçütünü koyar. Devamsızlık özürsüz ve izinsiz olmalıdır; özür kabul edilen (hastalık, mücbir sebep) veya izinli devamsızlık bu hesaba dahil edilmez. Meclis Başkanlık Divanı durumu tespit eder; Genel Kurul üye tam sayısının salt çoğunluğu (301) ile düşme kararı verir. "Verilebilir" ifadesi Genel Kurula takdir yetkisi tanır.

Milletvekilliğinin Düşmesi: AY m.84 Sebepleri

Q: Partisinden istifa eden milletvekilinin milletvekilliği düşer mi?

Hayır. Anayasa m. 84/5 "Partisinden istifa eden milletvekilinin milletvekilliği düşmez" diye açıkça düzenler. Bu hüküm serbest vekâlet ilkesinin (Anayasa m. 80) tutarlı uygulamasıdır; milletvekili partisiyle değil, tüm milletle temsil ilişkisi içinde kabul edilir. Parti değiştirmek, bağımsız olmak veya partisinden istifa etmek milletvekilliği sıfatını etkilemez.

Sayfa yükleniyor

Hukuki Niteliği

Milletvekilliğinin düşmesi, milletvekili sıfatının Anayasada veya kanunlarda öngörülen sebeplerle yasama dönemi bitmeden sona ermesi hâlidir. Yasama görevinin bireysel düzeyde sona erdirilmesinin anayasal rejimidir. halen geçerli Anayasa m.84'te düzenlenen düşme, olağan sona erme (yasama dönemi sonu, seçimlerin yenilenmesi) ve ölüm gibi doğal hâllerden ayrışır; hukukî bir karar sonucunda olur ve Anayasa m. 85 uyarınca yargısal denetime tabidir.

Dayanak (Anayasa m. 84)

Anayasa m. 84 — Milletvekilliğinin Düşmesi:

"İstifa eden milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesi, istifanın geçerli olduğu Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanınca tespit edildikten sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca kararlaştırılır."
"Milletvekilliğinin kesin hüküm giyme veya kısıtlanma halinde düşmesi, bu husustaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesiyle olur."
"Milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar eden milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, yetkili komisyonun bu durumu tespit eden raporu üzerine Genel Kurul gizli oyla karar verir."
"Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içerisinde toplam beş birleşim günü katılmayan milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine, durumun Meclis Başkanlık Divanınca tespit edilmesi üzerine, Genel Kurulca üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyuyla karar verilebilir."
"Partisinden istifa eden milletvekilinin milletvekilliği düşmez."

Düşme Hâlleri

1. İstifa

Milletvekili serbest iradesiyle Meclis Başkanlığına yazılı istifa dilekçesi verir.
Başkanlık Divanı istifanın geçerliliğini tespit eder.
Genel Kurul karar alarak milletvekilliğini düşürür.
Oy çoğunluğu için özel bir artırılmış çoğunluk aranmaz.

2. Kesin Hüküm Giyme veya Kısıtlanma

Milletvekili seçilme yeterliliğine engel olacak bir suçtan kesin hüküm giyme (Anayasa m. 76 kapsamındaki suçlar, taksirli suçlar hariç 1 yıl üzeri hapis, yüz kızartıcı suçlar vb.).
Kısıtlanma (akıl hastalığı, müsrif olma vb. sebeplerle mahkeme kararıyla vesayet altına alınma).
Sürecin otomatikliği: Kesin karar Genel Kurula bildirilmesi ile düşme gerçekleşir; Genel Kurul oylaması aranmaz.

3. Milletvekilliğiyle Bağdaşmayan İşlerde Israr

Anayasa m. 82'de düzenlenen yasaklı iş veya görevi milletvekilliğiyle birlikte sürdürmekte ısrar.
Yetkili komisyon durumu tespit eden rapor hazırlar.
Genel Kurul gizli oyla karar verir.
Düşme kararı için salt çoğunluk aranır (İçtüzük).

4. Özürsüz Devamsızlık

Bir ay içerisinde toplam beş birleşim günü özürsüz veya izinsiz katılmama.
Meclis Başkanlık Divanı durumu tespit eder.
Genel Kurul üye tam sayısının salt çoğunluğu (301) ile karar verebilir (Anayasa metninde "verilebilir" ifadesiyle Genel Kurulun takdir yetkisi vurgulanır).

Düşme Olmayan Hâller

Parti Değişikliği

Anayasa m. 84/5: "Partisinden istifa eden milletvekilinin milletvekilliği düşmez." Bu hüküm, milletvekilinin siyasî parti ile değil, seçmenle doğrudan temsil ilişkisi kurması ilkesinin (Anayasa m. 80) pekiştirilmesidir.

Milletvekilinin partisinden istifası, bağımsız olması veya başka bir partiye geçmesi milletvekilliğini düşürmez.
Doktrinde bu hüküm "serbest vekâlet" modelinin tutarlı uygulaması sayılır; ancak parti disiplini pratiği ile gerilimlidir.

Parti Kapatma

Eski Anayasa m. 84/5 (2010 öncesi): Anayasa Mahkemesi parti kapatma kararında "kapatmaya eylemleriyle sebep olma" saptanan milletvekilinin milletvekilliği düşerdi. 2010 değişikliğiyle bu hüküm kaldırılmış; günümüzde parti kapatma AYM kararı tek başına milletvekilliğini düşürmez.

Yargısal Denetim (Anayasa m. 85)

Anayasa m. 85:

"Yasama dokunulmazlığının kaldırılmasına veya milletvekilliğinin düşmesine 84 üncü maddenin birinci, üçüncü veya dördüncü fıkralarına göre karar verilmiş olması hallerinde, Meclis Genel Kurulu kararının alındığı tarihten başlayarak yedi gün içerisinde ilgili milletvekili veya bir diğer milletvekili, kararın, Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe aykırılığı iddiasıyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini onbeş gün içerisinde kesin karara bağlar."

Başvuru Konuları

Yasama dokunulmazlığının kaldırılması
İstifa ile düşme (m.84/1)
Bağdaşmayan iş ile düşme (m.84/3)
Devamsızlık ile düşme (m.84/4)

Başvuru Dışı Kalan

Kesin hüküm giyme veya kısıtlanma ile düşme (m.84/2) AYM denetiminin dışındadır; çünkü düşme mahkeme kararına bildirim yoluyla olur, Genel Kurul kararı değildir.

Milletvekilliği Sona Erme Yolları (Genel Tablo)

Sebep	Dayanak	Süreç
Yasama dönemi sonu	Anayasa m. 77	Otomatik
Seçimlerin yenilenmesi	Anayasa m. 116	TBMM veya Cumhurbaşkanı kararı
Ölüm	—	Doğal
İstifa	Anayasa m. 84/1	Başkanlık Divanı tespit + Genel Kurul kararı
Kesin hüküm / kısıtlanma	Anayasa m. 84/2	Mahkeme kararı bildirimi
Bağdaşmayan iş ısrarı	Anayasa m. 84/3	Komisyon raporu + gizli oy
Devamsızlık	Anayasa m. 84/4	Başkanlık Divanı tespit + salt çoğunluk

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Anayasa m. 84 dört hâl: İstifa / kesin hüküm veya kısıtlanma / bağdaşmayan işlerde ısrar / özürsüz devamsızlık.
Anayasa m. 84/5: Partisinden istifa milletvekilliği düşürmez; serbest vekâlet pekiştirilir.
Beş birleşim günü: Bir ay içerisinde toplam beş birleşim günü özürsüz/izinsiz devamsızlık düşme sebebidir.
Anayasa m. 85 başvuru süresi: 7 gün içinde AYM; AYM 15 gün içinde kesin karar.
Kesin hüküm/kısıtlanma hâli AYM denetimi dışında: Sadece diğer üç düşme hâli m.85 kapsamında.
Gizli oy şartı: Bağdaşmayan iş ısrarında Genel Kurul kararı gizli oyla alınır.
2010 değişikliği: Parti kapatma kararıyla milletvekilliğinin düşmesi hükmü kaldırıldı.
İlgili başlıklar: Yasama dokunulmazlığı (Anayasa m. 83), yasama sorumsuzluğu, milletvekili seçilme yeterliliği (Anayasa m. 76).

Milletvekilliğinin Düşmesi Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Kaynaklar

İlgili İçerikler

Milletvekilliğinin Düşmesi Nedir?

Tanım

Detaylı Açıklama

Hukuki Niteliği

Düşme Hâlleri

1. İstifa

2. Kesin Hüküm Giyme veya Kısıtlanma

3. Milletvekilliğiyle Bağdaşmayan İşlerde Israr

4. Özürsüz Devamsızlık

Düşme Olmayan Hâller

Parti Değişikliği

Parti Kapatma

Yargısal Denetim (Anayasa m. 85)

Başvuru Konuları

Başvuru Dışı Kalan

Milletvekilliği Sona Erme Yolları (Genel Tablo)

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili İçerikler

Hukuki Niteliği

Düşme Hâlleri

1. İstifa

2. Kesin Hüküm Giyme veya Kısıtlanma

3. Milletvekilliğiyle Bağdaşmayan İşlerde Israr

4. Özürsüz Devamsızlık

Düşme Olmayan Hâller

Parti Değişikliği

Parti Kapatma

Yargısal Denetim (Anayasa m. 85)

Başvuru Konuları

Başvuru Dışı Kalan

Milletvekilliği Sona Erme Yolları (Genel Tablo)

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Tanım

Detaylı Açıklama

Kaynaklar

İlgili Terimler

İlgili İçerikler

Tanım

Detaylı Açıklama

Hukuki Niteliği

Düşme Hâlleri

1. İstifa

2. Kesin Hüküm Giyme veya Kısıtlanma

3. Milletvekilliğiyle Bağdaşmayan İşlerde Israr

4. Özürsüz Devamsızlık

Düşme Olmayan Hâller

Parti Değişikliği

Parti Kapatma

Yargısal Denetim (Anayasa m. 85)

Başvuru Konuları

Başvuru Dışı Kalan

Milletvekilliği Sona Erme Yolları (Genel Tablo)

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar

Kaynaklar

İlgili Terimler

İlgili İçerikler

Hukuki Niteliği

Düşme Hâlleri

1. İstifa

2. Kesin Hüküm Giyme veya Kısıtlanma

3. Milletvekilliğiyle Bağdaşmayan İşlerde Israr

4. Özürsüz Devamsızlık

Düşme Olmayan Hâller

Parti Değişikliği

Parti Kapatma

Yargısal Denetim (Anayasa m. 85)

Başvuru Konuları

Başvuru Dışı Kalan

Milletvekilliği Sona Erme Yolları (Genel Tablo)

Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar