Son güncelleme:
Salt Çoğunluk: Salt çoğunluk, bir oylamada kullanılan geçerli oyların veya ilgili organın üye tam sayısının yarısından bir fazlasını ifade eden oylama ölçütüdür. Mutlak çoğunluk olarak da anılır. Anayasa m. 96 kapsamında TBMM kararlarının temel ölçütüdür. Hesaplama formülü: N/2 + 1 (N tek ise: (N+1)/2). Basit çoğunluktan tarafgir ve net bir sonuç gerektirmesiyle ayrılır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Toplantı Yeter Sayısı
Toplantı yeter sayısı, TBMM'nin hukuken geçerli biçimde toplanıp görüşme yapabilmesi için Genel Kurul'da bulunması gereken asgari üye sayısıdır. Anayasa m. 96/f.1 uyarınca anayasada aksi öngörülmedikçe meclis, üye tamsayısının **en az üçte biri** (600 üyenin en az 200'ü) ile toplanır. Karar yeter sayısından farkla toplantı yeter sayısı yalnızca oturumun açılması için aranır; itiraz üzerine yoklama yapılarak doğrulanır.
Meclis Soruşturması
Meclis soruşturması, Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında görevleriyle ilgili suç iddiasıyla TBMM tarafından açılabilen ve Yüce Divana sevkle cezaî yargılamaya dönüşebilen anayasal denetim yoludur. Anayasa m. 106 uyarınca üye tam sayısının salt çoğunluğu (301) imzasıyla önerge verilir; soruşturma açılması 3/5 (360), Yüce Divana sevk 2/3 (400) çoğunluk ister. Yargılama Anayasa Mahkemesi tarafından Yüce Divan sıfatıyla yapılır.
Nitelikli Çoğunluk
Nitelikli çoğunluk, bir oylamada salt çoğunluktan daha yüksek bir oranın (3/5, 2/3, 3/4 gibi) aranmasını ifade eden özel oylama ölçütüdür. Artırılmış veya ağırlaştırılmış çoğunluk olarak da anılır. Anayasa değişikliği, uluslararası antlaşma onayı, Meclis Başkanı seçimi, TBMM'nin sevk kararları gibi önemli işlerde aranır. Temel hak ve kurumsal istikrar korumasına hizmet eder.
Bakanlar
Bakanlar, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde Cumhurbaşkanı tarafından atanan ve görevden alınan, belirli kamu hizmet alanlarında yürütme yetkisini kullanan üst düzey yürütme organlarıdır. Anayasa m. 106 uyarınca bireysel olarak Cumhurbaşkanına karşı sorumludurlar; Bakanlar Kurulu ve kolektif sorumluluk 2017 değişikliği ile kaldırılmıştır. TBMM üyelerinden atanırlarsa milletvekilliği düşer. Bakanlıkların kurulması ve kaldırılması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle yapılır.
Anayasa
Anayasa, devletin temel yapısını, organlarının kuruluş ve işleyişini, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini ve iktidarın sınırlarını düzenleyen en üst hukuk normudur. Şekli anlamda anayasa özel ve nitelikli bir usulle kabul edilen yazılı belgeyi; maddi anlamda anayasa ise devletin temel kuruluşuna ilişkin yazılı veya yazısız tüm kuralları ifade eder. Türkiye'nin yürürlükteki anayasası 1982 tarihlidir ve Anayasa m. 175 uyarınca katı bir anayasadır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), yasama yetkisini Türk milleti adına kullanan, halk tarafından seçilen 600 milletvekilinden oluşan tek meclisli yasama organıdır (Anayasa m. 7, m.75). Kanun yapma, bütçe ve kesin hesap kabulü, hükümet denetimi, uluslararası andlaşmaları uygun bulma, savaş ilanı ve genel af çıkarma başta olmak üzere anayasayla verilen görevleri yürütür. 2017 değişikliğiyle cumhurbaşkanlığı sistemine geçişte güvenoylaması kaldırılmış, denetim araçları yeniden yapılandırılmıştır.
Basit Çoğunluk
Basit çoğunluk, bir oylamada belirli bir seçenek lehine kullanılan oyların, diğer seçeneklere verilen oylardan fazla olmasını ifade eden oylama ölçütüdür. Üye tam sayısına değil, kullanılan geçerli oylara göre hesaplanır. "Adi çoğunluk" veya "göreli çoğunluk" olarak da anılır. TBMM'de aksine hüküm olmadıkça kararlar toplantıya katılanların basit çoğunluğu ile alınır (Anayasa m. 96).
Anayasa Değişikliği
Anayasa değişikliği, yürürlükteki anayasanın belirli maddelerinin değiştirilmesi, yeni hüküm eklenmesi veya mevcut hükümlerin kaldırılması sürecidir. 1982 Anayasası'nda Anayasa m. 175'te düzenlenmiştir: TBMM üye tamsayısının 1/3'ü tarafından teklif, iki görüşme (48 saat ara), gizli oyla 3/5 ile 2/3 arası veya 2/3 üzeri çoğunlukla kabul edilir. Cumhurbaşkanı onaylayabilir, halkoyuna sunabilir veya geri gönderebilir. AYM yalnızca şekil yönünden denetler.
Cumhurbaşkanı
Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde hem devletin başı hem yürütmenin başı olan, doğrudan halk tarafından seçilen anayasal organdır. 2017 Anayasa değişikliğiyle Başbakanlık kaldırılarak yürütme yetkisi tek başına Cumhurbaşkanına verilmiştir (Anayasa m. 8). Anayasa m. 101-106 arasında düzenlenir; 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları seçilebilir. Görev süresi 5 yıl, en çok iki dönem.
Karar Yeter Sayısı
Karar Yeter Sayısı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Genel Kurulda veya komisyonlarda bir kararın alınabilmesi için oylamaya katılan üyelerden karar lehine verilmesi gereken oy sayısıdır; 1982 Anayasası m.96/1 uyarınca Anayasada başkaca bir hüküm yoksa kararlar, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla alınır, ancak üye tam sayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz. Bütçe, anayasa değişikliği ve af gibi özel konularda nitelikli çoğunluklar gerekir.
Salt çoğunluk (mutlak çoğunluk), bir oylamada kullanılan oyların yarısından bir fazlasını gerektiren ölçüttür. "Yarıdan fazla" şartı sağlanmış olmalıdır; eşitlik veya yarıya eşit çoğunluk salt çoğunluk oluşturmaz.
TBMM'nin üye tam sayısı 600'dür; dolayısıyla üye tam sayısı bakımından salt çoğunluk 301'dir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde temel karar yeter sayısı kuralı Anayasa m. 96'da düzenlenir: Aksine hüküm olmadıkça, kararlar toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır. Ancak:
Yukarıda açıklanan m. 96 uyarınca.
Anayasa değişikliği için üye tam sayısının 3/5 çoğunluğu (360) aranır. 3/5 ile 2/3 arasında ise Cumhurbaşkanı geri gönderme ve halkoylaması yolları açılır (Anayasa m. 175). Bu nitelikli çoğunluktur, basit salt çoğunluktan farklıdır.
| Ölçüt | Tanım | TBMM'de örnek |
|---|---|---|
| Basit çoğunluk | En çok oy | Olağan seçenek seçimleri |
| Salt çoğunluk | Yarı + 1 | Olağan kararlar (m. 96) |
| Nitelikli çoğunluk | 3/5, 2/3 vb. | Anayasa değişikliği |