Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan, devletin milli güvenlik siyasetinin belirlenmesi ve uygulanmasına ilişkin tavsiye kararları alan anayasal kuruluştur (AY m.118). Kararları tavsiye niteliğindedir.
Milli Güvenlik Kurulu (MGK), AY m.118'de düzenlenmiş olup devletin milli güvenlik siyasetinin belirlenmesi ve uygulanmasında Cumhurbaşkanına tavsiye niteliğinde görüş bildiren bir anayasal kuruluştur. MGK, sivil ve askeri üyelerden oluşan karma bir yapıya sahiptir ve Cumhurbaşkanının başkanlığında toplanır.
MGK'nın anayasal konumu, Türk siyasi tarihinde sivil-asker ilişkilerinin gelişimiyle doğrudan bağlantılıdır. 1961 Anayasasıyla kurulan MGK, 1982 Anayasasında güçlendirilmiş ve 2001 ile 2017 değişlikleriyle sivil karakteri ön plana çıkarılmıştır.
AY m.118'e göre MGK şu üyelerden oluşur:
Sivil üyeler: Cumhurbaşkanı (başkan), Cumhurbaşkanı yardımcıları, Adalet Bakanı, Milli Savunma Bakanı, İçişleri Bakanı, Dışişleri Bakanı.
Askeri üyeler: Genelkurmay Başkanı, Kara Kuvvetleri Komutanı, Deniz Kuvvetleri Komutanı, Hava Kuvvetleri Komutanı.
Bu bileşimde sivil üyelerin sayısal üstünlüğü dikkat çekmektedir. 2001 Anayasa değişikliğiyle MGK'ya sivil üye olarak Başbakan yardımcıları ve Adalet Bakanı eklenmiş, böylece sivil üyeler çoğunluk kazanmıştır. 2017 değişikliğiyle Cumhurbaşkanı yardımcıları bu yapıya dahil edilmiştir.
MGK, Cumhurbaşkanının başkanlığında, Cumhurbaşkanının çağrısı üzerine toplanır. Gündem, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. Cumhurbaşkanının katılamadığı hallerde toplantıya Cumhurbaşkanı yardımcısı başkanlık eder.
AY m.118'in en önemli özelliklerinden biri, MGK kararlarının hukuki niteliğidir. MGK, milli güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulanması ile ilgili alınan tavsiye kararlarını Cumhurbaşkanına bildirir. Bu kararlar tavsiye niteliğindedir; Cumhurbaşkanını bağlayıcı değildir.
2001 Anayasa değişikliğinden önce MGK kararları için "öncelikle dikkate alınır" ifadesi kullanılmaktaydı. 2001 değişikliğiyle bu ifade "değerlendirilir" şeklinde yumuşatılmış, böylece MGK kararlarının tavsiye niteliği güçlendirilmiştir. Bu değişiklik, sivil iradenin askeri vesayetten arındırılması sürecinin önemli bir adımıydı.
MGK Genel Sekreterliği, kurulun çalışmalarını düzenler ve kararların takibini yapar. 2001 değişikliğiyle Genel Sekreterin sivil kişiler arasından da atanabilmesi sağlanmış, daha önce yalnızca asker kişilerden atanan bu makamın sivil niteliği güçlendirilmiştir.
1982 Anayasasının ilk halinde MGK, güçlü bir konuma sahipti. MGK kararları Bakanlar Kurulu tarafından "öncelikle dikkate alınır" hükmü, askeri bürokrasinin sivil yönetim üzerindeki etkisini artırmaktaydı. Bu dönemde MGK, fiilen politika belirleme organı gibi işlev görmekteydi.
2001 Anayasa değişikliği, MGK'nın sivil karakterini güçlendiren köklü reformlar getirmiştir. Sivil üye sayısı artırılmış, kararların "öncelikle dikkate alınır" ifadesi "değerlendirilir" olarak değiştirilmiş, toplantı periyodu iki ayda bire çıkarılmış ve Genel Sekreterin sivil olabilmesinin önü açılmıştır.
Cumhurbaşkanlığı sistemine geçişle birlikte MGK'nın yapısında da değişiklikler olmuştur. Başbakan ve Başbakan yardımcıları yerine Cumhurbaşkanı yardımcıları üye olarak belirlenmiştir. MGK'nın tavsiye organı niteliği korunmuştur.