Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde Cumhurbaşkanının siyasi sorumluluğunun seçimler yoluyla halka karşı olması durumudur. Parlamenter sistemdeki güvenoyu mekanizması bulunmamaktadır.
Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu
Cumhurbaşkanı hakkında TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğunun vereceği önergeyle soruşturma açılabilmesi ve üye tamsayısının üçte iki çoğunluğuyla Yüce Divana sevk edilebilmesidir (AY m.105).
Cumhurbaşkanı
Devletin başı ve yürütme yetkisinin sahibi olan, halk tarafından beş yıllık süre için seçilen anayasal organdır (AY m.104). En fazla iki dönem görev yapabilir.
Cumhurbaşkanının siyasi sorumluluğu, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde yürütme organının demokratik hesap verebilirliğinin temel mekanizmasını ifade eder. Parlamenter sistemde Cumhurbaşkanı siyasi açıdan sorumsuz kabul edilirken (sorumsuzluk ilkesi), yürütme yetkisini tek başına kullanan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde Cumhurbaşkanının siyasi sorumluluğu doğrudan halka karşıdır.
Parlamenter sistemde siyasi sorumluluk, güvenoyu ve gensoru mekanizmaları aracılığıyla Bakanlar Kurulunun TBMM'ye karşı sorumluluğu biçiminde tezahür ediyordu. Cumhurbaşkanı ise tarafsız ve sorumsuz bir makam olarak konumlandırılmıştı. 2017 değişikliğiyle Bakanlar Kurulu ve Başbakanlık kaldırılmış, gensoru ve güvenoyu mekanizmaları ortadan kalkmıştır. Bunun yerine Cumhurbaşkanının siyasi sorumluluğu, seçimler aracılığıyla doğrudan halka karşı olan bir sorumluluk biçimine dönüşmüştür.
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nde siyasi sorumluluk şu mekanizmalar üzerinden işler:
| Özellik | Parlamenter Sistem (2017 Öncesi) | CB Hükümet Sistemi (2017 Sonrası) |
|---|---|---|
| CB siyasi sorumluluğu | Yok (sorumsuz ve tarafsız) | Var (halka karşı) |
| Sorumluluk muhatabı | Bakanlar Kurulu → TBMM | Cumhurbaşkanı → Halk |
| Gensoru | Var | Yok |
| Güvenoyu | Var | Yok |
| Siyasi denetim aracı | Gensoru, güvenoyu, soru | Seçim, meclis soruşturması |
| CB parti üyeliği | Yasak (tarafsızlık) | Serbest |
| Karşı-imza kuralı | Var (sorumluluk transferi) | Yok |