Son güncelleme:
Adi Ortaklık: Adi ortaklık, iki veya daha fazla kişinin emek veya sermayelerini ortak bir amaca ulaşmak için birleştirdikleri sözleşme tipi ortaklıktır (TBK m.620-645). Tüzel kişiliği yoktur; ortakların hak ve borçları doğrudan kendilerine ait olur. Ticari nitelik kazanmamış küçük girişimler ve geçici işbirliklerinde tercih edilir; her ortak elbirliği mülkiyet konumundadır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Tüzel Kişi Türleri
Tüzel kişi türleri, tüzel kişiliği oluşturma temeline göre özel hukuk-kamu hukuku ayrımı, oluşum amacına göre gruplandırılır. Özel hukuk tüzel kişileri dernek, vakıf, kooperatif, ticaret şirketleri; kamu hukuku tüzel kişileri devlet, il özel idaresi, belediye, üniversite ve kamu kurumlarıdır. Her türün kuruluş, üyelik, organ yapısı ve sona erme rejimi farklıdır.
Sendika (Hukuki Statü)
Sendika, işçi veya işveren çıkarlarının ortak korunması ve geliştirilmesi için kurulan ve 6356 sayılı kanunla düzenlenen tüzel kişiliğe sahip meslek örgütüdür. Dernekten farklı olarak özel kanun rejimine tâbidir; toplu iş sözleşmesi yapma, grev ve lokavt hakları gibi özel yetkilere sahiptir. Anayasa m.51 sendika kurma özgürlüğünün hukuki yansımasıdır.
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Paylı Mülkiyet
Paylı mülkiyet, TMK m.688-700'de düzenlenen, her paydaşın eşya üzerinde soyut belirli bir pay oranına sahip olduğu birlikte mülkiyet türüdür. Paydaşlar kendi payları üzerinde serbest tasarruf yetkisine sahiptir; üçüncü kişiye satışta diğer paydaşların yasal önalım hakkı (m.732-735) doğar. Yönetim çoğunluk, önemli işler nitelikli çoğunluk, tasarruf oybirliği ile yapılır.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Hak Ehliyeti
Hak ehliyeti, TMK m.8 uyarınca her insanın sahip olduğu, hak ve borç süjesi olabilme kapasitesidir; doğumla kazanılır ve ölümle sona erer. Cinsiyet, din, dil, ırk, milliyet, medeni durum gibi farklar gözetilmeden herkes eşit biçimde hak ehliyetine sahiptir. Hak ehliyeti bir yetenek değil, hukuk düzeninin tanıdığı bir statüdür ve kişiden kişiye değişmez; fiil ehliyetinden farklı olarak kısıtlanamaz ve sınırlanamaz.
Elbirliği Mülkiyet
Elbirliği mülkiyet, TMK m.701-703'te düzenlenen, bir malvarlığı topluluğu veya kanundan kaynaklanan ilişki temelinde kurulan birlikte mülkiyet türüdür. Paydaşların pay oranı yoktur; eşyanın tamamı üzerinde birlikte hak sahibidirler. Her türlü tasarruf ve önemli yönetim kararı oybirliği gerektirir. Miras şirketi, mal ortaklığı rejimi ve adi ortaklık malları tipik elbirliği hallerdir.
Dernek
Dernek, TMK m.56 uyarınca gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere sürekli olarak birleşmesiyle oluşan tüzel kişiliktir. Dernekler tüzük hazırlayarak en büyük mülki idare amirliğine başvurur; eksiklik yoksa tescil ile tüzel kişilik doğar. Üye esaslıdır; gönüllülük, demokratik yönetim ve kâr amacı gütmeme ilkelerine tabidir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu usulü düzenler; Anayasa m.33 dernek kurma özgürlüğünü güvence altına alır.
Adi ortaklık, Türk Borçlar Kanunu m.620-645 hükümlerinde düzenlenen ve iki veya daha fazla kişinin emek veya sermayelerini ortak bir amaca ulaşmak için birleştirdikleri sözleşme tipi ortaklıktır. Tüzel kişi türleri içinde tüzel kişiliği bulunmaması ile diğerlerinden ayrılır.
TBK m.620/1 — "Adi ortaklık sözleşmesi, iki ya da daha fazla kişinin emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri sözleşmedir."
Adi ortaklığın temel özellikleri:
Ortakların adları, ortak amaç, katkı türü ve miktarı, kar ve zarar paylaşım yöntemi, yönetim ve karar mekanizması, sona erme şartları sözleşmede yer almalıdır.
| Hak | Açıklama |
|---|---|
| Yönetim hakkı | Tüm ortaklar ortakça yönetim hakkına sahip (TBK m.625) |
| Bilgi alma hakkı | Ortaklığın işlerini öğrenme hakkı |
| Kar payı | Sözleşme veya eşit oranda paylaşım |
| Tasfiyede pay | Sona ermede mal varlığında pay |
Adi ortaklık mal varlığı ortakların elbirliği mülkiyetindedir:
Adi ortaklığın tüzel kişiliği olmadığı için borçlardan sorumluluk doğrudan ortaklara aittir:
| Özellik | Adi Ortaklık | Ticari Şirketler (TTK) |
|---|---|---|
| Tüzel kişilik | Yok | Var |
| Mevzuat | TBK m.620-645 | TTK |
| Sorumluluk | Müteselsil (kural) | Sınırlı (anonim, limited) |
| Tescil | Genelde gerekmez | Ticaret sicili zorunlu |
| Vergi | Ortaklara dağılır | Şirket düzeyinde |
| Tipik kullanım | Geçici işbirliği | Sürekli ticari faaliyet |
Adi ortaklık şu hâllerde sona erer:
Sona ermeden sonra mal varlığı tasfiye edilir: aktif mal varlığı tespiti → borçların ödenmesi → ortakların katkılarının iadesi → kalan değer paylaşılır.
Soru: A ve B birlikte 100.000 TL sermaye koyarak adi ortaklık şeklinde inşaat malzemesi alım-satımı yapmaktadır. Ortaklık tedarikçiye 200.000 TL borçludur. Tedarikçi alacağını sadece A'ya yöneltmek istemektedir. A'nın kişisel evi haczedilebilir mi? A öderse B'ye nasıl başvurur?
Cevap: TBK m.620-645 kapsamında adi ortaklığın tüzel kişiliği yoktur; ortaklar borçtan müteselsil ve sınırsız sorumludur (TBK m.638 atfı). Tedarikçi alacağın tamamı için doğrudan A'nın kişisel malvarlığına başvurabilir; A'nın evi haczedilebilir. A 200.000 TL'yi öderse iç ilişkide ortaklık sözleşmesindeki paylaşım oranına (kural olarak eşit) göre B'ye rücu eder; örnek olarak B'den 100.000 TL talep edebilir. Bu sonuç tüzel kişilik yokluğunun doğrudan pratik yansımasıdır.