Son güncelleme:
Elbirliği Mülkiyet: Elbirliği mülkiyet, TMK m.701-703'te düzenlenen, bir malvarlığı topluluğu veya kanundan kaynaklanan ilişki temelinde kurulan birlikte mülkiyet türüdür. Paydaşların pay oranı yoktur; eşyanın tamamı üzerinde birlikte hak sahibidirler. Her türlü tasarruf ve önemli yönetim kararı oybirliği gerektirir. Miras şirketi, mal ortaklığı rejimi ve adi ortaklık malları tipik elbirliği hallerdir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Paylaşma Davası
Paylaşma Davası, [Paylı Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/payli-mulkiyet) veya [Elbirliği Mülkiyeti](/sozluk/medeni-hukuk/elbirligi-mulkiyet)ndeki bir taşınmazın paydaşlar arasında paylaşılmasını veya satışla sona erdirilmesini talep eden davadır; TMK m.698-700 hükümleri davanın koşullarını ve usulünü düzenler. Aynen paylaşma mümkün değilse satış suretiyle paylaşma yapılır; her paydaş, sözleşmeyle bağlanmadıkça paylaşmayı her zaman talep edebilir.
Miras Payının Devri
Miras payının devri, mirasçının paylaşımdan önce miras payını üçüncü kişiye veya diğer mirasçılara devretme işlemidir (TMK m.677). Üçüncü kişiye devir, diğer mirasçıların oybirliği veya en az çekiniş hakkına tâbidir; mirasçılar arası devir genel olarak serbesttir. Pay devri, miras şirketinin iç güvenliğini korumak için kanunî sınırlamalara konudur.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Paylı Mülkiyet
Paylı mülkiyet, TMK m.688-700'de düzenlenen, her paydaşın eşya üzerinde soyut belirli bir pay oranına sahip olduğu birlikte mülkiyet türüdür. Paydaşlar kendi payları üzerinde serbest tasarruf yetkisine sahiptir; üçüncü kişiye satışta diğer paydaşların yasal önalım hakkı (m.732-735) doğar. Yönetim çoğunluk, önemli işler nitelikli çoğunluk, tasarruf oybirliği ile yapılır.
Hâkimin Takdir Yetkisi
Hâkimin takdir yetkisi, TMK m.4 gereğince kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini takdir etmeye emrettiği konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vermesini ifade eder. Takdir yetkisi keyfî bir yetki değildir; hukuk içinde kalmak, yasa ve içtihatlara uygun davranmak, gerekçelendirmek ve hakkaniyeti gözetmek sınırlarına tabidir. Tazminat miktarı, nafaka takdiri, boşanma kusur oranı ve benzeri pek çok alanda Yargıtay denetimine konu olur.
Mülkiyetin Kaybedilme Yolları
Mülkiyetin Kaybedilme Yolları, [Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyet) hakkının hak sahibinden hukuki yollarla ayrılmasının sistematik tasnifidir. TMK m.717-718 ve dağınık hükümler taşınır ile taşınmaz mülkiyetinin sona erme yollarını düzenler. Terkin, terketme, [Kamulaştırma (Eşya Hukuku)](/sozluk/medeni-hukuk/kamulastirma-tmk), kazandırıcı zamanaşımı sonucu kayıp, fiziksel yokluk ile [Mülkiyetin Kazanılma Yolları](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyetin-kazanilma-yollari)nın aynalı sonuçlarıdır.
Birlikte Mülkiyet
Birlikte mülkiyet, bir eşyanın birden fazla kişi tarafından aynı anda ve tam ayni hakla sahiplenilmesi durumudur; TMK m.688-703'te iki türü düzenlenir. Paydaşların soyut pay oranına sahip olduğu paylı mülkiyet (m.688-700) ve pay olmaksızın eşyanın tamamı üzerinde ortak hakka sahip oldukları elbirliği mülkiyet (m.701-703). Miras şirketi ve mal ortaklığı rejimi tipik elbirliği hallerdir.
Miras Şirketi
Miras şirketi, mirasbırakanın ölümüyle birden fazla mirasçı olduğunda terekenin elbirliği mülkiyet hâlinde mirasçılar arasında oluşturduğu hukuki yapıdır (TMK m.640). Mirasçılar tereke malları üzerinde birlikte tasarruf eder, oybirliği ile karar alır; bireysel pay devri kural olarak paylaşıma kadar sınırlıdır. Paylaşım sözleşmesi veya dava ile bireysel mülkiyete geçiş sağlanır.
Mülkiyetin Kazanılma Yolları
Mülkiyetin Kazanılma Yolları, [Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyet) hakkının hukuk düzenince tanınan yollarla bir kişiye geçmesi veya yeni doğmasının sistematik tasnifidir. TMK m.704-777 hükümleri taşınır ve taşınmaz mülkiyetinin iktisabını ayrı ayrı düzenler. Aslen kazanma (ilk kez doğan hak) ile devren kazanma (önceki maliki sürdürme); özgün ve türev kazanım; tescile bağlı ve tescilsiz iktisap; sınıflandırmaları üzerinden eksiksiz çerçeveyi sağlar.
Eşler Arası Mal Rejimi
Eşler arası mal rejimi, Türk Medeni Kanunu m.202-281 arasında düzenlenen ve eşlerin evlilik süresince mal varlıkları üzerindeki hak ve yükümlülüklerini, evliliğin sona ermesi halinde bu malların tasfiyesini düzenleyen sistemdir. Yasal rejim edinilmiş mallara katılmadır (TMK m.218). Eşler sözleşmeyle mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerini seçebilir. Her rejim mal tasnifi, yönetim, sorumluluk ve tasfiye kurallarını ayrı biçimde düzenler.
Türk Medeni Kanunu m.701 elbirliği mülkiyeti "kanundan doğan elbirliğiyle ortaklık nedeniyle bir şeye birlikte malik olanların mülkiyeti" olarak tanımlar. Birlikte mülkiyetin pay olmaksızın, katı oybirliği rejimiyle işleyen türüdür. Modern eşya hukukunda sıklıkla miras ve aile mal rejimleri kapsamında ortaya çıkar.
Elbirliği mülkiyette pay oranı yoktur; paydaşlar eşyanın tamamı üzerinde birlikte malik olurlar. Paylı mülkiyetten iki temel farkla ayrılır:
Bu katılık sebebiyle elbirliği mülkiyetinden paylı mülkiyete dönüşüm sık pratiktir.
TMK m.701 elbirliği mülkiyetin sadece kanundan doğacağını belirtir; sözleşmeyle kurulamaz. Başlıca haller:
Miras açıldığında tüm yasal ve atanmış mirasçılar terekedeki mallar üzerinde elbirliği malik olurlar; paylaşım (taksim) yapılıncaya kadar elbirliği devam eder. Bu en yaygın elbirliği halidir.
Eşler arası mal rejimi olarak mal ortaklığı rejimi seçildiğinde eşler mal ortaklığı içindeki mallar üzerinde elbirliği mülkiyet kurar (TMK m.256). Seçimlik bir rejimdir.
Türk Borçlar Kanunu'na tabi adi ortaklıkta ortakların iş malları elbirliği mülkiyet olur. Ticari ortaklıklar (limited, anonim şirket) tüzel kişidir; bu kategori dışındadır.
TMK m.373-385 arasında düzenlenen aile mal topluluğu rejimi aile fertlerinin elbirliği mülkiyetidir.
TMK m.702 elbirliği mülkiyette her türlü işlem için oybirliğini şart koşar:
Pratikte paydaşlar arasından temsilci atanarak (vekil, yasal temsilci) karar alma kolaylaştırılır.
Elbirliği mülkiyeti sonlandıran haller:
Paydaşlar oybirliğiyle elbirliği mülkiyetini paylı mülkiyete dönüştürebilir; tapuda tür değişikliği ile gerçekleşir. Bu dönüşüm katılık nedeniyle sık tercih edilir.
Elbirliği mülkiyette paylı mülkiyetteki gibi doğrudan giderilme davası açılamaz; önce topluluğun sona ermesi (örn. miras taksimi) gerekir. Bu önemli bir pratik farktır.