Son güncelleme:
Yasal Danışman Türleri: Yasal danışman türleri, sınırlı ehliyetli kişilerin belirli işlerinde yardım eden danışmanların görev kapsamına göre yapılan ayrımdır (TMK m.429). Oy danışmanı dava açma, taşınmaz devri gibi işlerde danışmanın onayını gerektirir; yönetim danışmanı kişinin malvarlığını yönetir; karma danışman her iki yetkiyi birleştirir. Hâkim atama kararında danışman türünü belirler.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Sınırlı Ehliyetsiz
Sınırlı ehliyetsiz, TMK m.16 uyarınca ayırt etme gücüne sahip olup ergin olmayan (küçük) veya kısıtlı olan kişidir. Sınırlı ehliyetsizler, kanunî temsilcinin (veli veya vasi) rızasıyla kendilerini borç altına sokabilir ve hak edinebilir. Karşılıksız kazanmalarda (hediye, miras kabulü) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarda (nişanlanmayı bozma, evlenme izni isteme) rıza aranmaz. Kanunî temsilcinin rızası olmadan yapılan borçlandırıcı işlemler askıda hükümsüzdür.
Yasal Danışman
Yasal danışman, Türk Medeni Kanunu m.429 uyarınca ergin ve ayırt etme gücü bulunan fakat menfaatlerini korumada desteğe ihtiyacı olan kişiye atanan yasal müessesedir. Kişi sınırlı ehliyetli hale gelir; belirli ağır malvarlığı işlemlerinde (taşınmaz alım-satım, kefalet, bağış) danışmanın rızası aranır. Kısıtlama kararı verilmeksizin koruma sağlar ve vesayetten hafif, kayyımlıktan daha sürekli bir rejimdir.
Kayyım
Kayyım, belirli bir iş, mal veya durum için sınırlı yetki ile atanan yasal temsilcidir. Türk Medeni Kanunu m.426-435 arasında düzenlenir. Üç türü vardır: temsil kayyımlığı (ergin kişinin bir işinin yapılamaması), yönetim kayyımlığı (belli malvarlığının yönetimi) ve irat kayyımlığı (savurganlık tehlikesi). Kayyımlık, kişinin fiil ehliyetini etkilemez; vesayet ve yasal danışmanlıktan ayrılır.
Kanuni Temsilci
Kanuni temsilci, fiil ehliyeti tam olmayan kişi adına ve hesabına hukuki işlem yapma yetkisine sahip kişidir; küçükler için ana-baba (TMK m.342, velayet), kısıtlılar için vasi (TMK m.398) ve gerekli hâllerde kayyım (TMK m.426) kanuni temsilci sıfatını taşır. Yetkilerin sınırları, hesap verme yükümlülüğü ve mahkeme denetimi kanunla açıkça belirlenir; mahkeme onayı bazı işlemler için zorunludur.
Vasi
Vasi, vesayet altındaki kişinin kişisel ve malvarlığı menfaatlerini korumak amacıyla Türk Medeni Kanunu m.413-418 uyarınca sulh hukuk mahkemesince atanan yasal temsilcidir. Vesayet altındakinin yakınları öncelikli adaydır (TMK m.414); vasilik kamu görevi niteliğindedir, zorunlu görev süresi iki yıldır. Vasi verdiği zararlardan kişisel olarak sorumludur; devlet ikinci derecede sorumlu tutulur.
Vesayet
Vesayet, velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlıların kişisel ve mal varlığı menfaatlerinin kamu denetimi altında korunmasını sağlayan aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu m.396-494 arasında düzenlenir. Vesayet dar anlamı yanında geniş anlamda kayyımlık ve yasal danışmanlığı da kapsar; vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atanması ve devletin denetim yükümlülüğü temel unsurlardır.
Vesayet Makamı
Vesayet makamı, Türk Medeni Kanunu m.397 uyarınca vesayet işlerinin birinci derecede yürütüldüğü resmi mercidir ve görevi sulh hukuk mahkemesine verilmiştir. Vasi atar, kısıtlı veya küçüğün malvarlığı işlemlerine izin verir, yıllık hesabı inceler ve kayyım atar. Denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi ise TMK m.462-463 kapsamında önemli işlemlere onay verir ve vesayet makamı kararlarına itirazları karara bağlar.
Vasinin Görevleri
Vasinin görevleri, vesayet altındaki kişinin temsili, mal yönetimi ve kişisel ihtiyaçlarının karşılanmasıdır (TMK m.448-451). Vasi, kişinin kanuni temsilcisi olarak hukuki işlemlerde temsil eder; mal varlığını korur ve yönetir; sağlık, eğitim ve barınma ihtiyaçlarını sağlar. Periyodik hesap verme yükümlülüğü, mahkeme onayı gerektiren işler ve özen ve sadakat sorumluluğu vasinin temel yükümlülükleridir.
Yasal danışman türleri, Türk Medeni Kanunu m.429 hükmünde düzenlenen ve sınırlı ehliyetli kişilerin belirli işlerinde yardım eden yasal danışmanların görev kapsamına göre yapılan ayrımdır. Üç ana danışman türü öngörülmüştür: oy danışmanı, yönetim danışmanı ve karma danışman.
TMK m.429 — "Kısıtlanması için yeterli sebep bulunmamakla beraber korunması bakımından fiil ehliyetinin sınırlanması gerekli görülen ergin bir kişiye aşağıdaki işlerde görüşü alınmak üzere bir yasal danışman atanır..."
TMK m.429 sistematiğine göre üç tür yardım modeli bulunur:
| Tür | Yetki Kapsamı | Tipik Atanma Hâli |
|---|---|---|
| Oy danışmanı | Belirli ağır işlemlerde rıza verir | Hafif akıl zayıflığı, bağımlılık başlangıcı |
| Yönetim danışmanı | Kişinin malvarlığını yönetir | Mal yönetimini başaramama, savurganlık |
| Karma danışman | Hem rıza hem yönetim yetkisi | Hem işlem onayı hem mal yönetimi gereken hâller |
Sınırlı ehliyetli kişinin belirli işlerinde danışmanın onayını gerektirir.
Kişinin malvarlığını yönetir:
Her iki yetkiyi birleştiren en kapsamlı danışman türüdür. Oy verme + mal yönetimi yetkisini kombine kullanır; en karmaşık durumlarda atanır.
Yasal danışman atanması için TMK m.429 dışında genel şart:
| Özellik | Yasal Danışman | Vasi | Kayyım |
|---|---|---|---|
| Kapsam | Sınırlı işler | Tam temsil | Belirli işler |
| Ehliyet türü | Sınırlı ehliyetli | Tam ehliyetsiz/sınırlı | Yardım gerek |
| Onay yetkisi | Belirli işlerde | Tüm işlerde | Görev kapsamında |
| Hesap verme | Vesayet makamına | Vesayet makamına | Atayan makama |
Soru: Ergin S savurganlık eğilimi gösterir; sürekli ihtiyacı olmadığı malları taksitle satın alarak borca girer. Ailesi mahkemeye başvurur. Hâkim hangi tür yasal danışman atayabilir?
Cevap: S'nin durumu kısıtlamayı gerektirecek ağırlıkta değildir; ancak mali kararları koruma altına alınmalıdır. Hâkim yönetim danışmanı (TMK m.429/2) atayarak S'nin malvarlığını yönetimi danışmana bağlar. Eğer S aynı zamanda taşınmaz alım-satım veya kıymetli evrak alım-satımı gibi ağır işlemlere girmeye yatkınsa hâkim daha kapsamlı karma danışman (TMK m.429/3) atayarak hem işlem onayı hem mal yönetimi yetkisini birleştirir. S kısıtlanmadığı için nüfus kütüğüne kısıtlılık şerhi düşmez.