Son güncelleme:
Vesayet Makamı: Vesayet makamı, Türk Medeni Kanunu m.397 uyarınca vesayet işlerinin birinci derecede yürütüldüğü resmi mercidir ve görevi sulh hukuk mahkemesine verilmiştir. Vasi atar, kısıtlı veya küçüğün malvarlığı işlemlerine izin verir, yıllık hesabı inceler ve kayyım atar. Denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi ise TMK m.462-463 kapsamında önemli işlemlere onay verir ve vesayet makamı kararlarına itirazları karara bağlar.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Kısıtlama Kararı
Kısıtlama kararı, Türk Medeni Kanunu m.409-411 çerçevesinde kısıtlılık sebeplerinden birinin gerçekleşmesi üzerine sulh hukuk mahkemesi tarafından verilen inşai karardır. Ergin kişinin fiil ehliyetini tam veya kısmen kaldırır. Karar öncesi dinleme zorunludur; akıl hastalığında resmi sağlık kurulu raporu aranır. Kesinleşme sonrası ilan edilir ve kişi kendiliğinden vesayet altına alınarak vasi atanır.
Sınırlı Ehliyetsiz
Sınırlı ehliyetsiz, TMK m.16 uyarınca ayırt etme gücüne sahip olup ergin olmayan (küçük) veya kısıtlı olan kişidir. Sınırlı ehliyetsizler, kanunî temsilcinin (veli veya vasi) rızasıyla kendilerini borç altına sokabilir ve hak edinebilir. Karşılıksız kazanmalarda (hediye, miras kabulü) ve kişiye sıkı sıkıya bağlı haklarda (nişanlanmayı bozma, evlenme izni isteme) rıza aranmaz. Kanunî temsilcinin rızası olmadan yapılan borçlandırıcı işlemler askıda hükümsüzdür.
Kayyım
Kayyım, belirli bir iş, mal veya durum için sınırlı yetki ile atanan yasal temsilcidir. Türk Medeni Kanunu m.426-435 arasında düzenlenir. Üç türü vardır: temsil kayyımlığı (ergin kişinin bir işinin yapılamaması), yönetim kayyımlığı (belli malvarlığının yönetimi) ve irat kayyımlığı (savurganlık tehlikesi). Kayyımlık, kişinin fiil ehliyetini etkilemez; vesayet ve yasal danışmanlıktan ayrılır.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Vesayet Daireleri
Vesayet daireleri, TMK m.397'de düzenlenen ve vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi) ile vesayet üst makamı (asliye hukuk mahkemesi) olmak üzere iki kademeli sistemden oluşan vesayet yargısı yapısıdır. Birinci derece atama ve denetim yapar; ikinci derece itiraz ve gözetim işlevini yürütür. Sistemin amacı vesayet altındaki kişinin çift katmanlı korunmasıdır.
Yasal Danışman Türleri
Yasal danışman türleri, sınırlı ehliyetli kişilerin belirli işlerinde yardım eden danışmanların görev kapsamına göre yapılan ayrımdır (TMK m.429). Oy danışmanı dava açma, taşınmaz devri gibi işlerde danışmanın onayını gerektirir; yönetim danışmanı kişinin malvarlığını yönetir; karma danışman her iki yetkiyi birleştirir. Hâkim atama kararında danışman türünü belirler.
Hâkimin Takdir Yetkisi
Hâkimin takdir yetkisi, TMK m.4 gereğince kanunun takdir yetkisi tanıdığı veya durumun gereklerini takdir etmeye emrettiği konularda hâkimin hukuka ve hakkaniyete göre karar vermesini ifade eder. Takdir yetkisi keyfî bir yetki değildir; hukuk içinde kalmak, yasa ve içtihatlara uygun davranmak, gerekçelendirmek ve hakkaniyeti gözetmek sınırlarına tabidir. Tazminat miktarı, nafaka takdiri, boşanma kusur oranı ve benzeri pek çok alanda Yargıtay denetimine konu olur.
Vesayet Hesabı
Vesayet hesabı, vasinin vesayet altındaki kişinin malvarlığı yönetimine ilişkin vesayet makamına sunduğu periyodik mali rapordur (TMK m.460). İki yılda bir düzenli olarak verilir; gelir-gider dökümünü, yatırım hesabını ve önemli işlemleri içerir. Hesabın denetimi sulh hukuk mahkemesi tarafından yapılır; eksik veya hatalı hesap vasinin tazminat sorumluluğunu doğurabilir.
Vasi
Vasi, vesayet altındaki kişinin kişisel ve malvarlığı menfaatlerini korumak amacıyla Türk Medeni Kanunu m.413-418 uyarınca sulh hukuk mahkemesince atanan yasal temsilcidir. Vesayet altındakinin yakınları öncelikli adaydır (TMK m.414); vasilik kamu görevi niteliğindedir, zorunlu görev süresi iki yıldır. Vasi verdiği zararlardan kişisel olarak sorumludur; devlet ikinci derecede sorumlu tutulur.
Vesayet
Vesayet, velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlıların kişisel ve mal varlığı menfaatlerinin kamu denetimi altında korunmasını sağlayan aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu m.396-494 arasında düzenlenir. Vesayet dar anlamı yanında geniş anlamda kayyımlık ve yasal danışmanlığı da kapsar; vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atanması ve devletin denetim yükümlülüğü temel unsurlardır.
Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet)
Sulh hukuk mahkemesi vesayet işlevinde, vesayet altındaki kişinin korunması, vasi/kayyım atanması ve vesayet hesaplarının denetlenmesinde yetkili mahkemedir (TMK m.397). Vesayet açma, vesayetten kaldırma, vasinin görevden alınması, mahkeme onayı gerektiren önemli işlemler ve hesap denetimi sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesinden farklı olarak vesayet yargısı sulh seviyesindedir.
Vasinin Görevleri
Vasinin görevleri, vesayet altındaki kişinin temsili, mal yönetimi ve kişisel ihtiyaçlarının karşılanmasıdır (TMK m.448-451). Vasi, kişinin kanuni temsilcisi olarak hukuki işlemlerde temsil eder; mal varlığını korur ve yönetir; sağlık, eğitim ve barınma ihtiyaçlarını sağlar. Periyodik hesap verme yükümlülüğü, mahkeme onayı gerektiren işler ve özen ve sadakat sorumluluğu vasinin temel yükümlülükleridir.
Vesayet makamı, vesayet işlerinin birinci derecede yürütülmesini sağlayan resmi mercidir; Türk Medeni Kanunu m.397 uyarınca görevi Sulh Hukuk Mahkemesi'ne verilmiştir. Vesayet makamı, vasinin gözetimi altındaki kişinin kişisel ve mal varlığı menfaatlerini korumak için kararlar alır; ikinci derecede ise denetim makamı olan Asliye Hukuk Mahkemesi devreye girer.
Sulh hukuk mahkemesi vesayet işlerinde geniş yetkilidir:
Yetkili mahkeme, vesayet altındakinin yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.411).
Asliye hukuk mahkemesi denetim makamı olarak:
Böylece çift aşamalı denetim sistemi vesayet altındakinin menfaatini güvence altına alır.
Vesayet makamı günlük denetim + izin görevi üstlenir; denetim makamı ise önemli işlemlerde onay ve itiraz incelemesi yapar. İşbölümü görev-yer değil, iş tipi esasına dayanır:
Bu yapı, vesayet altındakinin önemli menfaatlerinde çift kontrol sağlar.
TMK m.462 onbeş alt bent halinde vesayet makamının iznine bağlı işlemleri sayar; başlıcaları:
Bu işlemler vesayet makamı izni olmadan geçersizdir.
Bazı ağır işlemler vesayet makamının iznine ek olarak asliye hukuk mahkemesi onayına tabidir:
Bu çift onaylı rejim küçük ve kısıtlı adına en ağır işlemlere karşı korumadır.