Tanım ve Hukuki Konum
Kanunlar ihtilafı (Almanca Gesetzeskollision, Fransızca conflit de lois), birden çok hukuk düzeninin aynı uyuşmazlıkta uygulanabilir olması ve hangi düzenin uygulanacağının belirlenmesi gereken durumdur. Milletlerarası özel hukukun esas inceleme alanıdır.
MÖHUK bağlama kuralları bu çatışmayı çözer; yabancılık unsuru içeren ilişkilerde Türk hukuku ile yabancı hukuk arasındaki ihtilaf kanunlar ihtilafı oluşturur.
Kanunlar İhtilafının Türleri
Milletlerarası İhtilaf
İki veya daha çok devletin hukuk düzeni arasındaki çatışma. MÖHUK'un esas konusudur.
Örnek: Türk vatandaşı ile İngiliz vatandaşı arasındaki evlenme — hangi hukuk uygulanacak? MÖHUK m.13 millî hukuk kriterini uygular.
Bölgesel İhtilaf
Aynı devlet içinde farklı bölgelerin hukuk düzenleri arasındaki çatışma (federe devletler).
Örnek: ABD'de eyaletler arası farklı hukuklar — California ile Texas arasında.
Zaman Bakımından İhtilaf
Eski ve yeni kanunlar arasındaki çatışma — lex posterior derogat priori prensibiyle çözülür. Bu iç hukuk konusudur, MÖHUK alanı dışıdır.
Kişiler Bakımından İhtilaf
Farklı statüdeki kişilere uygulanan farklı hukuklar.
Milletlerarası Özel Hukuk Yaklaşımı
Bağlama Kuralı Yöntemi
Bağlama kuralı hangi hukuk düzeninin uygulanacağını belirler — vatandaşlık, ikametgâh, yer, taraf seçimi gibi kriterler.
En Sıkı İlişki Yaklaşımı
Bazı durumlarda en sıkı ilişkili hukuk uygulanır (MÖHUK m.27).
Taraf Otonomisi
Sözleşme hukukunda taraflar uygulanacak hukuku seçebilir (MÖHUK m.24 — lex voluntatis).
Çözüm Mekanizmaları
Birinci Aşama — Bağlama
Bağlama kuralı uygulanacak hukuku işaret eder.
İkinci Aşama — Yabancı Hukukun Tespiti
Hâkim yabancı hukukun içeriğini tespit eder (MÖHUK m.2).
Yabancı hukukun başka hukuka atfı durumu kontrol edilir.
Yabancı hukuk Türk kamu düzenine aykırı mı?
Bağlama kuralından bağımsız zorunlu Türk kuralları uygulanır mı?
Tipik Kanunlar İhtilafı Örnekleri
Aile Hukuku
- Yabancı uyruklu eşler arasında boşanma.
- Türk vatandaşı çocuğun yabancı ülkede evlat edinilmesi.
- Çift vatandaşlığa sahip kişinin millî hukuku.
Miras Hukuku
- Türk vatandaşının yabancı ülkede vefat etmesi.
- Yabancı ülkede taşınmaz olan miras.
Sözleşme Hukuku
- Türk şirketi ile yabancı şirket arasındaki ticari sözleşme.
- Türk tüketicisi ile yabancı internet satıcısı arası alışveriş.
Eşya Hukuku
- Türk vatandaşının yurt dışı taşınmazı.
- Yabancı menşeli taşınır eşyanın Türk pazarına geçişi.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Kanunlar ihtilafı = birden çok hukuk düzeninin uygulanabilir olması: MÖHUK'un inceleme konusu.
- Milletlerarası, bölgesel, zaman, kişi türleri: Dört kategori.
- MÖHUK bağlama kuralları milletlerarası ihtilafı çözer: Vatandaşlık, ikametgâh, lex rei sitae kriterleri.
- Beş aşamalı çözüm: bağlama → tespit → renvoi → kamu düzeni → doğrudan kurallar: Sistematik yaklaşım.
- Zaman bakımından ihtilaf lex posterior ile çözülür: İç hukuk konusu.
- Yabancılık unsuru ile başlar: Olmadan kanunlar ihtilafı doğmaz.