Tanım ve Hukuki Konum
MÖHUK — 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun — yabancılık unsuru içeren özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanacak hukuku, mahkemenin yetkisini ve yabancı mahkeme kararlarının tanınması/tenfizini düzenleyen temel kanundur.
2007 yılında yürürlüğe girmiş; eski 2675 sayılı MÖHUK'u ilga etmiştir (lex posterior derogat priori). Modern Türk milletlerarası özel hukuku üç ayağı kapsar: bağlama kuralları, milletlerarası yetki, yabancı mahkeme kararları.
MÖHUK'un Temel Kavramları
Bir hukuki ilişkide yabancı bir öğenin (yabancı taraf, yabancı yer, yabancı para) bulunması — MÖHUK'un uygulanma şartı.
Hangi hukuk düzeninin uygulanacağını belirleyen norm — örneğin "evlenme şartları kişinin millî hukukuna tâbidir."
Yabancı hukukun bir başka hukuka atıf yapması durumu — MÖHUK m.2/III bu konuyu düzenler.
Yabancı hukukun Türk kamu düzenine açıkça aykırı olduğunda uygulanmaması (MÖHUK m.5).
Yabancılık unsuru olsa bile her durumda uygulanan zorunlu Türk hukuk kuralları (MÖHUK m.6).
Birden çok hukuk düzeninin aynı uyuşmazlıkta uygulanabilir olması durumu — MÖHUK'un esas konusudur.
MÖHUK'un Bölümleri
Genel Hükümler (m.1-7)
Tanım, uygulama alanı, kamu düzeni istisnası, doğrudan uygulanan kurallar.
Bağlama Kuralları (m.8-39)
Kişiler hukuku, aile hukuku, miras hukuku, eşya hukuku, borçlar hukukuna ilişkin bağlama kuralları.
Milletlerarası Yetki (m.40-46)
Türk mahkemelerinin hangi durumlarda milletlerarası yetkili olduğu.
Yabancı Mahkeme Kararları (m.50-59)
Yabancı mahkeme kararlarının tanınması ve tenfiz edilmesi.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- MÖHUK = 5718 sk. Milletlerarası Özel Hukuk: 2007 yürürlük; eski 2675 ilga.
- Üç ana konu: bağlama kuralları, milletlerarası yetki, yabancı kararlar: Yapısal bütünlük.
- Yabancılık unsuru MÖHUK'un uygulanma şartıdır: Olmadan iç hukuk uygulanır.
- Kamu düzeni istisnası (m.5): Yabancı hukuk uygulanmaz.
- Doğrudan uygulanan kurallar (m.6): Yabancılık olsa bile geçerli.
- TMK m.5 atfıyla TBK genel hükümleri MÖHUK'a uyarlanır: Lex specialis - lex generalis ilişkisi.