Tanım ve Hukuki Konum
Bağlama kuralı (Almanca Verweisungsnorm, Kollisionsnorm), MÖHUK kapsamında bir özel hukuk ilişkisinde uygulanacak hukuku belirleyen normdur. Yabancılık unsuru içeren ihtilafta hangi hukuk düzeninin uygulanacağını gösterir.
MÖHUK m.8-39 hükümleri kişiler, aile, miras, eşya, borçlar hukuku alanlarında bağlama kurallarını sıralar. Kanunlar ihtilafı bağlama kuralları aracılığıyla çözülür.
Klasik Bağlama Kriterleri
Vatandaşlık (Lex Patriae)
Kişinin millî hukuku — kişiler ve aile hukukunda klasik kriter. Örneğin evlenme ehliyeti millî hukuka tâbi (MÖHUK m.13).
İkametgâh / Mutad Mesken (Domicilium / Gewöhnlicher Aufenthalt)
Kişinin yaşamını sürekli yürüttüğü yer. Anglo-Saxon hukukunda önemli; modern MÖHUK'ta bazı alanlarda devreye girer.
Malın Bulunduğu Yer (Lex Rei Sitae)
Eşya hukukunda klasik kriter; taşınmaz mülkiyet bulunduğu ülkenin hukukuna tâbi (MÖHUK m.21).
Akit Yeri (Lex Loci Contractus)
Sözleşme akdedildiği yer; bazı sözleşme türlerinde uygulanır.
İfa Yeri (Lex Loci Solutionis)
Sözleşmenin ifa edileceği yer; özellikle borçlar hukukunda.
Tarafların Seçimi (Lex Voluntatis)
Modern hukuk taraf otonomisini benimser; sözleşme taraflarının yabancı hukuk seçimi (MÖHUK m.24) çoğu durumda kabul edilir.
MÖHUK Bağlama Kuralları (m.8-39)
Kişiler Hukuku (m.9-10)
- Hak ve fiil ehliyeti — millî hukuk.
- Tüzel kişiliğin sona ermesi — kuruluş hukuku.
Aile Hukuku (m.13-19)
- Evlenme ehliyeti ve şartları — millî hukuk.
- Boşanma — eşlerin müşterek millî hukuku, yoksa müşterek mutad mesken hukuku.
- Mal rejimi — eşlerin müşterek millî hukuku.
Miras Hukuku (m.20)
Mirasbırakanın millî hukuku.
Eşya Hukuku (m.21)
Malın bulunduğu yer hukuku — lex rei sitae.
Sözleşme Hukuku (m.24-28)
- Tarafların seçimi (lex voluntatis) — temel kriter.
- Seçim yoksa en sıkı ilişkili hukuk.
- Tüketici sözleşmeleri — tüketicinin mutad mesken hukuku (m.26).
Bağlama Kuralı İşleyişi
Tetkik
Hâkim önce yabancılık unsurunu tespit eder; sonra hangi MÖHUK bağlama kuralının uygulanacağını belirler.
Yabancı Hukukun Tespiti
Bağlama kuralı yabancı hukuku işaret ederse, hâkim o hukukun içeriğini tespit etmek zorundadır (MÖHUK m.2).
Yabancı hukuk başka bir hukuka atıf yaparsa renvoi devreye girer (MÖHUK m.2/III).
Yabancı hukuk Türk kamu düzenine açıkça aykırıysa uygulanmaz (MÖHUK m.5).
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Bağlama kuralı = uygulanacak hukuku belirleyen norm: MÖHUK m.8-39.
- Klasik kriterler: vatandaşlık, ikametgâh, mal yeri, akit yeri, ifa yeri: Konu bazlı.
- Sözleşmede taraf seçimi (lex voluntatis): MÖHUK m.24 modern temel.
- Eşya hukukunda lex rei sitae: Malın bulunduğu yer; m.21.
- Aile hukukunda millî hukuk klasik: Evlenme ehliyeti, mal rejimi.
- Atıf iadesi (renvoi) ve kamu düzeni istisnası sınırlar: Bağlama kuralının uygulanma sınırları.