Kira bedelinde temerrüt, kiracının kira bedelini veya yan giderleri ödeme borcunu süresinde yerine getirmemesi durumudur. Türk Borçlar Kanunu m.315 hükmü, bu duruma kira sözleşmesine özgü bir özel temerrüt rejimi getirir; genel borçlu temerrüdü (m.117 vd.) hükümleri kira sözleşmesinde m.315'in özel düzenlemesi nedeniyle değişikliklere uğrar.
Hukuki Niteliği ve Kanuni Düzenlemesi
TBK m.315 birinci fıkra şu şekildedir: "Kiracı, kiralananın tesliminden sonra muaccel olan kira bedelini veya yan giderleri ödeme borcunu ifa etmezse, kiraya veren kiracıya yazılı olarak bir süre verip, bu sürede de ifa etmeme durumunda, sözleşmeyi feshedeceğini bildirebilir."
İkinci fıkra süre uzunluğunu belirler: "Kiracıya verilecek süre en az on gün, konut ve çatılı işyeri kiralarında ise en az otuz gündür."
Bu düzenleme, kira bedelinin ödenmesi ile bağlantılı olarak çalışan bir özel temerrüt rejimidir; genel hükümlere göre kiracıyı daha çok koruyan bir uygulamadır.
Temerrüdün Şartları
Kira bedelinde temerrüdün doğması için:
- Muacceliyet: Kira bedelinin sözleşmede belirlenen veya kanunen öngörülen tarihte (m.314) muaccel olmuş olması.
- Ödememe: Kiracının kısmen veya tamamen ödememiş olması; kısmi ödeme de ihtara konu olabilir.
- İfanın kiracıdan beklenebilir olması: Mücbir sebep, beklenmeyen olay gibi haller dışında.
Temerrüt otomatik doğmaz; ancak kiraya verenin yazılı ihtarı ile fesih süreci başlar.
İhtar Yükümlülüğü ve Süre
Kira bedelinde temerrüt halinde kiraya veren, derhal sözleşmeyi feshedemez; önce yazılı bir ihtar yapmak zorundadır. İhtarın özellikleri:
- Yazılı şekil: Sözlü ihtar geçerli değildir; noter ihtarnamesi, e-posta veya iadeli taahhütlü mektup uygundur.
- Ödeme talebi: Ödenmemiş kira ve yan giderler açıkça belirtilmelidir.
- Süre verme: En az konut/çatılı işyeri kirasında 30 gün, diğer kiralarda 10 gün süre verilmelidir.
- Fesih ihtarı: Süre sonunda ödeme yapılmazsa sözleşmenin feshedileceği açıkça belirtilmelidir.
İhtar usulüne uyulmaksızın yapılan fesih geçersizdir; kiracıya yeni bir ihtar yapılması ve sürelerin yeniden başlaması gerekir.
Süre İçinde Ödeme ve Sonuçlar
Kiracı, ihtar süresi içinde kira bedelini, yan giderleri ve gecikme faizini öderse:
- Sözleşme devam eder; fesih süreci durur.
- Kiraya veren, ileride doğacak temerrütler için yeni ihtar yapma hakkını korur.
- Aynı kira yılında üst üste tekrar eden temerrütler özel hükmü tetikleyebilir (B17 konusu).
Süre içinde ödeme yapılmazsa:
- Sözleşme otomatik olarak feshedilmiş sayılmaz; kiraya veren ayrıca fesih bildirimi yapmak veya dava açmak zorundadır.
- Kiraya veren tahliye davası yoluna gidebilir; tahliye davası icra takibi öncesinde veya birlikte yürütülebilir.
- Birikmiş kira bedeli, gecikme faizi ve uğranılan diğer zararlar talep edilebilir.
Genel Borçlu Temerrüdü ile Karşılaştırma
TBK m.315 özel hükmü, genel borçlu temerrüdü hükümlerinden farklılaşır:
| Karşılaştırma | Genel temerrüt (m.117 vd.) | Kira bedeli temerrüdü (m.315) |
|---|
| Süre verme | Genel olarak makul süre | Konut 30 gün, diğer 10 gün |
| Şekil | Yazılı veya sözlü | Mutlaka yazılı ihtar |
| Sözleşmeden dönme | Süre sonunda otomatik | Süre sonunda fesih bildirimi gerekir |
| Korunma derecesi | Standart | Kiracı lehine sıkı prosedür |
Tahliye Talebi ile İlişki
Kira bedelinde temerrüt sonrası tahliye davası açılır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında ayrıca iki haklı ihtar kuralı vardır (TBK m.352): bir kira yılı içinde iki haklı ihtara sebep olan kiracı aleyhine, kira yılının bitiminden itibaren bir ay içinde tahliye davası açılabilir. Bu kural B17 batch'inde detaylı işlenecektir.
Hâkimlik Sınavı Açısından Kritik Noktalar
- Yazılı ihtar zorunlu (m.315): Sözlü ihtar geçersizdir; noter ihtarnamesi en güvenli yoldur.
- Süre 30 gün (konut/işyeri) / 10 gün (diğer): Bu süreler asgaridir; daha uzun süre verilebilir, daha kısa verilemez.
- İhtar olmaksızın fesih geçersiz: m.315 prosedürüne uymayan fesih hukuki sonuç doğurmaz.
- Süre sonunda otomatik fesih yok: Kiraya verenin ayrıca fesih bildirimi yapması gerekir.
- Yan giderler dahil: Sadece kira bedeli değil, m.324 yan giderler için de m.315 prosedürü işler.
- Gecikme faizi: TBK m.120 uyarınca kanuni faiz istenebilir; sözleşmede daha yüksek faiz kararlaştırılabilir.
- İki haklı ihtar (m.352): Konut/işyeri kirasında bir yılda iki haklı ihtar tahliye sebebi (B17).
Aynı Alandan Bağlantılar