Son güncelleme:
El Yazılı Vasiyetname: El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın bizzat baştan sona kendi el yazısıyla yazıp tarih ve imza eklediği vasiyettir (TMK m.538). Tanık ve memur gerektirmeyen tek vasiyet türüdür; gizlilik avantajı sunar ancak kaybolma, tahrip ve sahtecilik riskleri yüksektir. Daktilo, bilgisayar veya başkasının yazısı ile düzenlenmiş vasiyet geçersizdir; tarih ve imza eksikse hükümsüz sayılır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Resmi Vasiyetname
Resmi vasiyetname, mirasbırakanın iki tanık huzurunda sulh hâkimi, noter veya yetkili memur önünde düzenlediği vasiyet türüdür (TMK m.532-537). En güçlü ispat gücüne sahip vasiyet şeklidir; iki türlü düzenlenebilir: okuyarak imzalayarak veya okumaksızın imzalamaksızın. Tanıklar 18 yaşını doldurmuş, ehliyetli, vasiyetname içeriğinden yararlanmayan kişiler olmalıdır.
Sözlü Vasiyetname
Sözlü vasiyetname, yakın ölüm tehlikesi, ulaşım kesintisi, salgın hastalık ve savaş gibi olağanüstü hâllerde diğer vasiyet şekillerinin imkânsız olması durumunda mirasbırakanın iki tanığa sözlü beyanı ile düzenlediği istisnaî vasiyettir (TMK m.539-541). Tanıklar beyanı yazılı tutanağa geçirip sulh hâkimine teslim eder. Olağanüstü hâlin sona ermesinden 1 ay sonra geçerliliğini kaybeder.
Ayırt Etme Gücü
Ayırt etme gücü (temyiz kudreti), TMK m.13 uyarınca kişinin yaptığı fiilin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesine göre hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin üç temel unsurundan biridir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzer sebeplerle bu güçten yoksun olan kişilerin yaptığı işlemler kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür (TMK m.15). Ayırt etme gücü olayın özelliğine göre her durum için ayrı ayrı değerlendirilir.
Fiil Ehliyeti
Fiil ehliyeti, TMK m.9 uyarınca kişinin hukukî işlemleri kendi fiili ile yapabilme ve sonuçlarını üstlenebilme yeteneğidir. Fiil ehliyeti üç unsurun birleşmesiyle doğar: ayırt etme gücü (TMK m.13), erginlik (TMK m.11) ve kısıtlılık altında olmama. Bu unsurların bir kısmının eksikliği hâlinde kişi ya tam ehliyetsiz, ya sınırlı ehliyetsiz ya da sınırlı ehliyetli sayılır; her sınıfın yapabileceği işlemler ve yasal temsil sistemi farklıdır.
Vasiyetin İptali
Vasiyetin iptali, TMK m.557-559'da düzenlenen ve şekil eksikliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya hukuka aykırı içerik sebepleriyle vasiyetnamenin geçersizliğinin mahkeme kararı ile tespit edilmesini sağlayan davadır. İptal davası, sebebin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıl içinde açılır; süre hak düşürücüdür ve resen dikkate alınır.
Vasiyetin Şekilleri
Vasiyetin şekilleri TMK m.531-544'te düzenlenen ve hukukî güvenlik amacıyla sınırlı sayıda öngörülen üç şekildir: resmi vasiyetname (m.532-537), el yazılı vasiyetname (m.538) ve sözlü vasiyetname (m.539-541). Her şekil farklı geçerlilik koşullarına ve ispat gücüne sahiptir; sözlü vasiyetname olağanüstü hâllerle sınırlıdır ve sıkı koşullara tâbidir. Şekle uymama vasiyeti geçersiz kılar.
Mirastan Yoksunluk
Mirastan yoksunluk, TMK m.578'de sayılan ağır kusurlu eylemleri işleyen kişinin mirasçı sıfatını kanun gereği kendiliğinden kaybetmesidir. Mirasbırakana karşı kasten ölüme yol açma, kişilik haklarına saldırı, vasiyetnamesinin tahrip edilmesi ve benzeri hâller yoksunluk sebebidir. Yoksunluk kişiseldir; ilgili kişinin altsoyu mirasçılığını korur ve halefiyet ilkesi kapsamında pay alır.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
El yazılı vasiyetname, Türk Medeni Kanunu m.538 hükmünde düzenlenen ve mirasbırakanın bizzat baştan sona kendi el yazısıyla yazıp tarih ve imza eklediği vasiyet şeklidir. Üç vasiyet türü içinde tanık ve memur gerektirmeyen tek biçimdir.
"El yazılı vasiyetnamenin yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmış ve imzalanmış olması zorunludur. El yazılı vasiyetname, saklanmak üzere açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura bırakılabilir." — TMK m.538
Vasiyetname baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalıdır:
Vasiyetnamede yıl, ay, gün açıkça belirtilmelidir:
Vasiyetnamenin sonunda mirasbırakanın el yazısıyla imzası bulunmalıdır:
El yazılı vasiyetname gizliliğin avantajı ile tahrip riski arasında denge taşır:
Mirasbırakanın ölümü ile el yazılı vasiyetname:
| Özellik | El Yazılı (m.538) | Resmi (m.532-534) | Sözlü (m.539) |
|---|---|---|---|
| Tanık | Yok | 2 zorunlu | 2 zorunlu |
| Memur | Yok | Zorunlu | Sonradan |
| Gizlilik | Yüksek | Düşük | Orta |
| İspat gücü | Orta | En yüksek | Düşük |
| Sahtecilik riski | Yüksek | Düşük | Yüksek |
| Yapım koşulu | Normal hâl | Normal hâl | Olağanüstü hâl |
| Geçerlik süresi | Ölene kadar | Ölene kadar | 1 ay (m.541) |
El yazılı vasiyetnamede sıkça karşılaşılan iptal sebepleri:
İptal davası, sebebin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve mirasbırakanın ölümünden itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır (vasiyetin iptali).
L, 75 yaşında, çocuksuz bir öğretmen; tüm malvarlığını yeğeni M'ye bırakmak ister. Bir akşam evinde oturarak A4 kâğıda baştan sona el yazısı ile vasiyetnameyi yazar; üst köşeye "15 Mart 2024, Ankara" yazar; metni imzalar. Vasiyetnameyi mühürlü zarfa koyup notere bırakır (TMK m.538/2). L vefat edince noter belgeyi sulh hukuk mahkemesine iletir; hâkim vasiyeti açar, içeriği tutanağa geçirir, mirasçı yeğeni M'ye ve diğer kanuni mirasçılara (kuzenlerine) tebliğ eder. Kuzenler "imza L'nin değil" iddiasıyla iptal davası açabilir; bu durumda imza incelemesi yapılır. Eğer L bilgisayardan yazıp altını imzalasaydı, üç unsurdan biri olan "baştan sona el yazısı" ihlal edileceğinden vasiyetname tümüyle geçersiz olurdu. Tarih eksik olsa, doktrinde bazı görüşler yorumla tamamlamayı kabul eder ancak risk yüksektir.
El yazılı vasiyetname, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında vasiyet şekilleri sorularında sıkça yer alır. Tipik konular: üç zorunlu unsurun varlığı, daktilo/bilgisayar yazımının geçersizliği, tarih eksikliğinin etkisi, parmak izi vs imza ayrımı, noterde saklama vs kişide tutma riskleri.
Vasiyetname, Vasiyetin Şekilleri, Resmi Vasiyetname, Sözlü Vasiyetname, Vasiyetin İptali, Ayırt Etme Gücü ve Fiil Ehliyeti el yazılı vasiyetnamenin uygulanma bağlamını oluşturur.