Son güncelleme:
Vasiyetname: Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Vasiyet Alacaklısı
Vasiyet alacaklısı, mirasbırakanın TMK m.516'ya göre yaptığı belirli mal vasiyeti uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya para alma hakkı kazanan kişidir. Mirasçı sıfatına sahip değildir; cüz'i halefiyet konumundadır ve sadece vasiyet konusu üzerinde alacak hakkı bulunur. Terekenin pasifinden sorumlu tutulmaz, alacağı için mirasçılardan talepte bulunur ve gerekirse dava açar.
Külli Halefiyet
Külli halefiyet, mirasbırakanın ölümüyle terekedeki tüm aktif ve pasiflerin kendiliğinden ve bir bütün hâlinde mirasçılara geçmesidir (TMK m.599). Cüz'i halefiyetten farklı olarak mirasçı her bir mal için ayrı devre ihtiyaç duymaksızın mirasbırakanın hukukî durumunu yüklenir; borçlardan kişisel malvarlığıyla da sorumlu hale gelir. Mirasın reddi, resmi tasfiye ve mirastan yoksunluk külli halefiyetin sınırlarını çizer.
Resmi Vasiyetname
Resmi vasiyetname, mirasbırakanın iki tanık huzurunda sulh hâkimi, noter veya yetkili memur önünde düzenlediği vasiyet türüdür (TMK m.532-537). En güçlü ispat gücüne sahip vasiyet şeklidir; iki türlü düzenlenebilir: okuyarak imzalayarak veya okumaksızın imzalamaksızın. Tanıklar 18 yaşını doldurmuş, ehliyetli, vasiyetname içeriğinden yararlanmayan kişiler olmalıdır.
Miras Sözleşmesi
Miras sözleşmesi, mirasbırakanın hayatta iken yaptığı ve karşı tarafça da kabul edilen, ölüme bağlı tasarruf niteliğinde iki taraflı sözleşmedir (TMK m.527-528). Vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı geri alınamaz; tarafların iradesini bağlayıcı resmi şekle tâbi belgedir. Pozitif (mirasçı atama, lehte tasarruf) veya negatif (mirastan feragat) içerikli olabilir; saklı paydan feragatte bağlayıcılığı önemlidir.
Sözlü Vasiyetname
Sözlü vasiyetname, yakın ölüm tehlikesi, ulaşım kesintisi, salgın hastalık ve savaş gibi olağanüstü hâllerde diğer vasiyet şekillerinin imkânsız olması durumunda mirasbırakanın iki tanığa sözlü beyanı ile düzenlediği istisnaî vasiyettir (TMK m.539-541). Tanıklar beyanı yazılı tutanağa geçirip sulh hâkimine teslim eder. Olağanüstü hâlin sona ermesinden 1 ay sonra geçerliliğini kaybeder.
Ayırt Etme Gücü
Ayırt etme gücü (temyiz kudreti), TMK m.13 uyarınca kişinin yaptığı fiilin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesine göre hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin üç temel unsurundan biridir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzer sebeplerle bu güçten yoksun olan kişilerin yaptığı işlemler kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür (TMK m.15). Ayırt etme gücü olayın özelliğine göre her durum için ayrı ayrı değerlendirilir.
Şartlı Vasiyet
Şartlı vasiyet, mirasbırakanın TMK m.515 uyarınca atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı lehine yaptığı tasarrufa belirli bir şart eklemesidir. Şart, mirasçı sıfatının doğmasına (geciktirici şart) veya devam etmesine (bozucu şart) bağlanabilir. Hukuka, ahlaka ve evlilik özgürlüğüne aykırı şartlar geçersiz sayılır; geçersiz şart vasiyetnamenin tamamını değil, yalnızca ilgili kısmı etkiler.
Vasiyet Yöneticisi
Vasiyet yöneticisi, mirasbırakanın TMK m.550-552 uyarınca vasiyetnamesinde atadığı ve vasiyet hükümlerinin uygulanmasını denetleyen kişidir. Tereke yönetimini, vasiyet alacaklılarına ödeme, mirasçılar arasında paylaştırma ve hesap tutma yükümlülüklerini yerine getirir; mirasçıların yetkisi yöneticinin yetkisinin sona ermesine kadar sınırlıdır. Mahkeme denetimi altında çalışır ve mirasçılara hesap verir.
Fiil Ehliyeti
Fiil ehliyeti, TMK m.9 uyarınca kişinin hukukî işlemleri kendi fiili ile yapabilme ve sonuçlarını üstlenebilme yeteneğidir. Fiil ehliyeti üç unsurun birleşmesiyle doğar: ayırt etme gücü (TMK m.13), erginlik (TMK m.11) ve kısıtlılık altında olmama. Bu unsurların bir kısmının eksikliği hâlinde kişi ya tam ehliyetsiz, ya sınırlı ehliyetsiz ya da sınırlı ehliyetli sayılır; her sınıfın yapabileceği işlemler ve yasal temsil sistemi farklıdır.
Artmirasçı
Artmirasçı, mirasbırakanın TMK m.521 uyarınca terekenin önce belirli bir kişiye, daha sonra belirli bir koşulun gerçekleşmesi (genellikle ölüm) hâlinde başka bir kişiye geçeceğini düzenleyen ölüme bağlı tasarrufunda ikinci sıradaki kişidir. Asıl mirasçı (ön mirasçı) ile artmirasçı arasındaki düzenleme, mirasın iki aşamalı olarak intikal etmesini sağlar; uygulamada genellikle eş veya çocukların belirli bir süre yararlanması amaçlanır.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Vasiyetin İptali
Vasiyetin iptali, TMK m.557-559'da düzenlenen ve şekil eksikliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya hukuka aykırı içerik sebepleriyle vasiyetnamenin geçersizliğinin mahkeme kararı ile tespit edilmesini sağlayan davadır. İptal davası, sebebin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıl içinde açılır; süre hak düşürücüdür ve resen dikkate alınır.
Veraset İlamı
Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), mirasbırakanın yasal ve atanmış mirasçılarının kim olduğunu ve pay oranlarını gösteren, sulh hukuk mahkemesi veya noter tarafından düzenlenen tespit edici nitelikteki belgedir (TMK m.598). Mirasçı sıfatını yaratmaz; külli halefiyet zaten ölümle doğmuştur. Tereke işlemleri (tapu intikali, banka, vergi) için ispat aracı olarak kullanılır ve her zaman güncellenebilir.
Vasiyetin Şekilleri
Vasiyetin şekilleri TMK m.531-544'te düzenlenen ve hukukî güvenlik amacıyla sınırlı sayıda öngörülen üç şekildir: resmi vasiyetname (m.532-537), el yazılı vasiyetname (m.538) ve sözlü vasiyetname (m.539-541). Her şekil farklı geçerlilik koşullarına ve ispat gücüne sahiptir; sözlü vasiyetname olağanüstü hâllerle sınırlıdır ve sıkı koşullara tâbidir. Şekle uymama vasiyeti geçersiz kılar.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
Tereke Mahkemesi
Tereke mahkemesi, mirasbırakanın son yerleşim yerinde bulunan ve miras hukuku işlemleri için yetkili sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.576). Vasiyetnamenin açılması, veraset ilamı düzenleme, tereke koruma tedbirleri, defter tutma ve resmi tasfiye yetkisine sahiptir. Mirasçılar arası uyuşmazlıklarda kapsamı genişler; paylaşım davaları ise asliye hukuk mahkemesinin görevidir.
Emredici - Tamamlayıcı Hüküm
Emredici-Tamamlayıcı Hüküm, kanun hükümlerinin tarafların iradesi ile değiştirilip değiştirilemeyeceğine göre yapılan ayrımdır. Emredici (jus cogens) hükümler taraflar arasında değiştirilemez ve aksine sözleşme geçersizdir; tamamlayıcı (jus dispositivum) hükümler ise tarafların aksini kararlaştırmadığı hâllerde uygulanır. Bu ayrım, sözleşme özgürlüğünün sınırlarını çizen temel metodolojidir.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
El Yazılı Vasiyetname
El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın bizzat baştan sona kendi el yazısıyla yazıp tarih ve imza eklediği vasiyettir (TMK m.538). Tanık ve memur gerektirmeyen tek vasiyet türüdür; gizlilik avantajı sunar ancak kaybolma, tahrip ve sahtecilik riskleri yüksektir. Daktilo, bilgisayar veya başkasının yazısı ile düzenlenmiş vasiyet geçersizdir; tarih ve imza eksikse hükümsüz sayılır.
Mirastan Iskat
Mirastan iskat (mirasçılıktan çıkarma), mirasbırakanın iradî olarak vasiyetnamesi veya miras sözleşmesinde belirteceği ağır kusur sebebine dayanarak saklı paylı bir mirasçısını koruma altından çıkarması işlemidir (TMK m.510-513). İskat sebebinin vasiyetnamede açıkça gösterilmesi zorunludur; iskat ile saklı pay koruması ortadan kalkar ancak iskatın altsoya etkisi sınırlıdır. Cezalandırıcı ve koruyucu iskat olmak üzere iki türü vardır.
Yedek Mirasçı
Yedek mirasçı, mirasbırakanın TMK m.520 uyarınca atanmış mirasçısının mirası kazanamaması veya reddetmesi hâlinde devreye girecek şekilde tasarrufta belirlediği ikinci sıradaki atanmış mirasçıdır. Yedek mirasçı sıfatı şartlı doğar; asıl atanmış mirasçının yokluğu ya da ret beyanı tetikleyici hâllerdir. Mirasbırakan birden çok yedek mirasçı belirleyebilir; yedek mirasçı asıl mirasçı statüsünü tam olarak yüklenir.
Mirastan Yoksunluk
Mirastan yoksunluk, TMK m.578'de sayılan ağır kusurlu eylemleri işleyen kişinin mirasçı sıfatını kanun gereği kendiliğinden kaybetmesidir. Mirasbırakana karşı kasten ölüme yol açma, kişilik haklarına saldırı, vasiyetnamesinin tahrip edilmesi ve benzeri hâller yoksunluk sebebidir. Yoksunluk kişiseldir; ilgili kişinin altsoyu mirasçılığını korur ve halefiyet ilkesi kapsamında pay alır.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Tasarruf Edilebilir Kısım
Tasarruf edilebilir kısım, mirasbırakanın saklı pay sınırlarını aşmadan ölüme bağlı veya sağlararası tasarruflarla dilediği gibi disponibl bırakabileceği tereke oranıdır (TMK m.505/2). Saklı paylı mirasçıların yasal pay üzerinden korunan oranlarının terekeden çıkarılmasıyla bulunur; mirasbırakanın atanmış mirasçı yapma, vasiyet alacaklısı belirleme, bağışlama ve vakıf kurma hakkı bu kısım üzerindedir.
Belirli Mal Vasiyeti (Musa-bih)
Belirli mal vasiyeti (musa-bih), mirasbırakanın TMK m.516 uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya alacağı vasiyet alacaklısına bırakmasıdır. Atanmış mirasçıdan farklı olarak vasiyet alacaklısı külli halef değil, cüz'i halef konumundadır; sadece tahsis edilen mal/hak üzerinde alacak hakkı kazanır, terekenin pasifinden sorumlu tutulmaz. Vasiyet alacaklısı borcu mirasçılardan talep eder.
Vasiyetname, Türk Medeni Kanunu m.531-548 hükümlerinde düzenlenen ve mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere yaptığı tek taraflı, kişisel ve şekle tâbi ölüme bağlı tasarruftur. Miras sözleşmesi ile birlikte mirasbırakanın iradesini ölüm sonrası dünyaya yansıtmasının iki temel yolundan biridir. Her zaman geri alınabilir nitelikte olması, vasiyetnamenin temel ayırt edici özelliğidir.
Vasiyetname tek taraflı bir hukukî işlem olup yapılabilmesi için aranan şartlar:
| Şekil | Düzenleme | Tipik Kullanım |
|---|---|---|
| Resmi vasiyetname (m.532-537) | Sulh hâkimi, noter veya yetkili memur huzurunda iki tanıkla | En güçlü ispat gücü; en yaygın tercih |
| El yazılı vasiyetname (m.538) | Mirasbırakanın bizzat el yazısıyla yazıp imzaladığı | Esnek, gizli; ancak tahrip riski yüksek |
| Sözlü vasiyetname (m.539-541) | Yakın ölüm tehlikesi gibi olağanüstü hâllerde iki tanığa beyan | Yalnızca olağanüstü; sıkı koşullara tâbi |
Şekil türlerinin detayı vasiyetin şekilleri sayfasında ele alınmaktadır.
Mirasbırakan vasiyetnamede şu tasarruflarda bulunabilir:
Vasiyetname yapıldıktan sonra dilediği zaman geri alınabilir (TMK m.542-544). Geri alma yöntemleri:
Geri alma da vasiyet niteliğindedir; aynı şekil koşullarına uyulması gerekir. Miras sözleşmesinden farklı olarak tek taraflı geri alma her zaman mümkündür.
Mirasbırakanın ölümü ile vasiyetname sulh hukuk mahkemesinde açılır (TMK m.595-597). Açılma süreci:
Açılma teknik bir işlem olup vasiyetnamenin geçerliliği bu aşamada henüz incelenmez; hak sahipleri itiraz davaları ile geçerliliği tartışabilir.
Vasiyetname üç ana iptal sebebine konu olabilir (TMK m.557):
İptal davası, sebep öğrenildiğinden itibaren 1 yıl, her hâlde ölüm tarihinden itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Saklı pay tecavüzü ise iptal değil; tenkis davası yoluyla giderilir.
Vasiyetname HMGS Medeni Hukuk ve Adli Hâkimlik sınavlarında miras hukukunun en sık çıkan başlıklarındandır. Sınav senaryoları:
Vasiyetin Şekilleri, Miras Sözleşmesi, Atanmış Mirasçı, Saklı Pay, Tenkis Davası ve Mirastan Iskat vasiyetnamenin pratik uygulanma alanını oluşturan kavramlardır.