Son güncelleme:
Vasiyetin İptali: Vasiyetin iptali, TMK m.557-559'da düzenlenen ve şekil eksikliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya hukuka aykırı içerik sebepleriyle vasiyetnamenin geçersizliğinin mahkeme kararı ile tespit edilmesini sağlayan davadır. İptal davası, sebebin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıl içinde açılır; süre hak düşürücüdür ve resen dikkate alınır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Vasiyet Alacaklısı
Vasiyet alacaklısı, mirasbırakanın TMK m.516'ya göre yaptığı belirli mal vasiyeti uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya para alma hakkı kazanan kişidir. Mirasçı sıfatına sahip değildir; cüz'i halefiyet konumundadır ve sadece vasiyet konusu üzerinde alacak hakkı bulunur. Terekenin pasifinden sorumlu tutulmaz, alacağı için mirasçılardan talepte bulunur ve gerekirse dava açar.
Resmi Vasiyetname
Resmi vasiyetname, mirasbırakanın iki tanık huzurunda sulh hâkimi, noter veya yetkili memur önünde düzenlediği vasiyet türüdür (TMK m.532-537). En güçlü ispat gücüne sahip vasiyet şeklidir; iki türlü düzenlenebilir: okuyarak imzalayarak veya okumaksızın imzalamaksızın. Tanıklar 18 yaşını doldurmuş, ehliyetli, vasiyetname içeriğinden yararlanmayan kişiler olmalıdır.
Sözlü Vasiyetname
Sözlü vasiyetname, yakın ölüm tehlikesi, ulaşım kesintisi, salgın hastalık ve savaş gibi olağanüstü hâllerde diğer vasiyet şekillerinin imkânsız olması durumunda mirasbırakanın iki tanığa sözlü beyanı ile düzenlediği istisnaî vasiyettir (TMK m.539-541). Tanıklar beyanı yazılı tutanağa geçirip sulh hâkimine teslim eder. Olağanüstü hâlin sona ermesinden 1 ay sonra geçerliliğini kaybeder.
Ayırt Etme Gücü
Ayırt etme gücü (temyiz kudreti), TMK m.13 uyarınca kişinin yaptığı fiilin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesine göre hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin üç temel unsurundan biridir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzer sebeplerle bu güçten yoksun olan kişilerin yaptığı işlemler kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür (TMK m.15). Ayırt etme gücü olayın özelliğine göre her durum için ayrı ayrı değerlendirilir.
Fiil Ehliyeti
Fiil ehliyeti, TMK m.9 uyarınca kişinin hukukî işlemleri kendi fiili ile yapabilme ve sonuçlarını üstlenebilme yeteneğidir. Fiil ehliyeti üç unsurun birleşmesiyle doğar: ayırt etme gücü (TMK m.13), erginlik (TMK m.11) ve kısıtlılık altında olmama. Bu unsurların bir kısmının eksikliği hâlinde kişi ya tam ehliyetsiz, ya sınırlı ehliyetsiz ya da sınırlı ehliyetli sayılır; her sınıfın yapabileceği işlemler ve yasal temsil sistemi farklıdır.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Vasiyetin Şekilleri
Vasiyetin şekilleri TMK m.531-544'te düzenlenen ve hukukî güvenlik amacıyla sınırlı sayıda öngörülen üç şekildir: resmi vasiyetname (m.532-537), el yazılı vasiyetname (m.538) ve sözlü vasiyetname (m.539-541). Her şekil farklı geçerlilik koşullarına ve ispat gücüne sahiptir; sözlü vasiyetname olağanüstü hâllerle sınırlıdır ve sıkı koşullara tâbidir. Şekle uymama vasiyeti geçersiz kılar.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
El Yazılı Vasiyetname
El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın bizzat baştan sona kendi el yazısıyla yazıp tarih ve imza eklediği vasiyettir (TMK m.538). Tanık ve memur gerektirmeyen tek vasiyet türüdür; gizlilik avantajı sunar ancak kaybolma, tahrip ve sahtecilik riskleri yüksektir. Daktilo, bilgisayar veya başkasının yazısı ile düzenlenmiş vasiyet geçersizdir; tarih ve imza eksikse hükümsüz sayılır.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
Vasiyetin iptali, Türk Medeni Kanunu m.557-559 hükümlerinde düzenlenen ve vasiyetnamenin hukukî geçersizliğinin mahkeme kararı ile tespit edilmesini sağlayan davadır. Tenkis davasından farklı olarak iptal davası, saklı pay tecavüzünü değil; vasiyetnamenin kendisinin geçerlilik koşullarını sorgular. Başarılı iptal sonucu vasiyetname kısmen veya tamamen hükümsüz kalır.
Vasiyetin iptali dört ana sebebe dayanabilir:
Vasiyetin şekilleri (resmi, el yazılı, sözlü) sınırlı sayıda öngörülmüş ve şekle uymama vasiyeti mutlak hükümsüz kılar:
Mirasbırakanın vasiyetname yapma anında vasiyet ehliyetine sahip olmaması:
Mirasbırakanın iradesinin özgürce oluşmamış olması:
Vasiyetnamenin içeriğinin emredici hukuk kurallarına veya ahlaka aykırı olması (örn. yasak şart, ailevi hayata aykırı koşul). Mahkeme sadece aykırı hükmü iptal eder, geri kalan kısım geçerli olarak ayakta tutulur (kısmî iptal).
| Sıfat | Kim Olabilir? |
|---|---|
| Davacı | Vasiyetnameden yararlanan veya iptal sebepli olarak hak kaybeden mirasçılar, vasiyet alacaklıları, yasal mirasçılar |
| Davalı | Vasiyetnameden lehine tasarruf yapılan kişiler (atanmış mirasçı, vasiyet alacaklısı) |
| Yetkili mahkeme | Mirasbırakanın son yerleşim yeri asliye hukuk mahkemesi |
İptal davası iki sürede açılmalıdır:
Süreler hak düşürücüdür: durdurulmaz, kesilmez ve mahkeme tarafından resen dikkate alınır. Yargıtay'nin yerleşik içtihadı, "öğrenme tarihi"nin somut bilgi edinme anına bağlanması gerektiğini vurgular; soyut bilgi (mirasbırakanın öldüğünü duyma) yeterli değildir.
| İşlem | Konusu | Kimden Geliyor |
|---|---|---|
| İptal (m.557-559) | Vasiyetnamenin geçersizliği | Mirasçı/ilgililerin davası |
| Tenkis (m.560-571) | Saklı pay tecavüzünü düzeltme | Saklı paylı mirasçının davası |
| Geri alma (m.542) | Mirasbırakanın iradesiyle vazgeçme | Mirasbırakanın kendisi |
İptal kararı geriye yürür: vasiyetname hiç düzenlenmemiş gibi sonuç doğurur. Pratik etkileri:
Vasiyetin iptali, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında ehliyet, irade sakatlığı ve şekil koşullarıyla bağlantılı sorularda test edilir. Tipik sorular:
Vasiyetname, Vasiyetin Şekilleri, Tenkis Davası, Ayırt Etme Gücü, Fiil Ehliyeti ve Atanmış Mirasçı iptal davasının uygulama bağlamını oluşturur.