Son güncelleme:
Sözlü Vasiyetname: Sözlü vasiyetname, yakın ölüm tehlikesi, ulaşım kesintisi, salgın hastalık ve savaş gibi olağanüstü hâllerde diğer vasiyet şekillerinin imkânsız olması durumunda mirasbırakanın iki tanığa sözlü beyanı ile düzenlediği istisnaî vasiyettir (TMK m.539-541). Tanıklar beyanı yazılı tutanağa geçirip sulh hâkimine teslim eder. Olağanüstü hâlin sona ermesinden 1 ay sonra geçerliliğini kaybeder.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Resmi Vasiyetname
Resmi vasiyetname, mirasbırakanın iki tanık huzurunda sulh hâkimi, noter veya yetkili memur önünde düzenlediği vasiyet türüdür (TMK m.532-537). En güçlü ispat gücüne sahip vasiyet şeklidir; iki türlü düzenlenebilir: okuyarak imzalayarak veya okumaksızın imzalamaksızın. Tanıklar 18 yaşını doldurmuş, ehliyetli, vasiyetname içeriğinden yararlanmayan kişiler olmalıdır.
Ayırt Etme Gücü
Ayırt etme gücü (temyiz kudreti), TMK m.13 uyarınca kişinin yaptığı fiilin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesine göre hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin üç temel unsurundan biridir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzer sebeplerle bu güçten yoksun olan kişilerin yaptığı işlemler kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür (TMK m.15). Ayırt etme gücü olayın özelliğine göre her durum için ayrı ayrı değerlendirilir.
Fiil Ehliyeti
Fiil ehliyeti, TMK m.9 uyarınca kişinin hukukî işlemleri kendi fiili ile yapabilme ve sonuçlarını üstlenebilme yeteneğidir. Fiil ehliyeti üç unsurun birleşmesiyle doğar: ayırt etme gücü (TMK m.13), erginlik (TMK m.11) ve kısıtlılık altında olmama. Bu unsurların bir kısmının eksikliği hâlinde kişi ya tam ehliyetsiz, ya sınırlı ehliyetsiz ya da sınırlı ehliyetli sayılır; her sınıfın yapabileceği işlemler ve yasal temsil sistemi farklıdır.
Vasiyetin İptali
Vasiyetin iptali, TMK m.557-559'da düzenlenen ve şekil eksikliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya hukuka aykırı içerik sebepleriyle vasiyetnamenin geçersizliğinin mahkeme kararı ile tespit edilmesini sağlayan davadır. İptal davası, sebebin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıl içinde açılır; süre hak düşürücüdür ve resen dikkate alınır.
Vasiyetin Şekilleri
Vasiyetin şekilleri TMK m.531-544'te düzenlenen ve hukukî güvenlik amacıyla sınırlı sayıda öngörülen üç şekildir: resmi vasiyetname (m.532-537), el yazılı vasiyetname (m.538) ve sözlü vasiyetname (m.539-541). Her şekil farklı geçerlilik koşullarına ve ispat gücüne sahiptir; sözlü vasiyetname olağanüstü hâllerle sınırlıdır ve sıkı koşullara tâbidir. Şekle uymama vasiyeti geçersiz kılar.
El Yazılı Vasiyetname
El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın bizzat baştan sona kendi el yazısıyla yazıp tarih ve imza eklediği vasiyettir (TMK m.538). Tanık ve memur gerektirmeyen tek vasiyet türüdür; gizlilik avantajı sunar ancak kaybolma, tahrip ve sahtecilik riskleri yüksektir. Daktilo, bilgisayar veya başkasının yazısı ile düzenlenmiş vasiyet geçersizdir; tarih ve imza eksikse hükümsüz sayılır.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
Sözlü vasiyetname, Türk Medeni Kanunu m.539-541 hükümlerinde düzenlenen ve olağanüstü hâllerde ve diğer vasiyet şekillerinin imkânsız olması durumunda mirasbırakanın iki tanığa sözlü beyanı ile düzenlediği vasiyet şeklidir. Üç vasiyet türü içinde istisnaî ve sıkı koşullara tâbi biçimdir; mirasbırakanın olağan vasiyet düzenleme imkânının olmadığı acil durum hukukî çözümüdür.
Sözlü vasiyetname için üç koşulun birlikte sağlanması gerekir:
TMK m.539 sayılı sayma usulünde olağanüstü hâlleri belirtir:
Liste tam sayım olmasa da örnek niteliklidir; mahkeme makul yorumla benzer durumları ekleyebilir.
Mirasbırakanın resmi vasiyetname veya el yazılı vasiyetname düzenleme imkânı bulunmamalıdır:
Eğer mirasbırakan diğer şekillerden birini düzenleme imkânına sahipse sözlü vasiyetname geçersizdir.
Mirasbırakan vasiyetini iki tanığa sözlü olarak açıklar. Tanık ehliyeti resmi vasiyetname tanıklarıyla aynı koşullara tâbidir:
Mirasbırakanın beyanından sonra tanıklar iki yoldan biriyle vasiyeti hukuken kalıcı hâle getirir:
Tanıklar, mirasbırakanın beyanını gecikmeksizin yazılı bir tutanağa geçirir:
Tutanak sulh hukuk hâkimine derhal teslim edilir.
Tanıklar, mirasbırakanın vasiyetini sulh hukuk hâkimi huzurunda sözlü olarak yineler. Hâkim beyanı tutanağa geçirir; tanıklar imzalar.
Her iki yöntemde de gecikmesi en aza indirgenmelidir; tanıklar olağanüstü hâl ortadan kalkar kalkmaz harekete geçmek zorundadır.
Sözlü vasiyetname, mirasbırakanın olağan vasiyet yapma olanağı bulduğu tarihten itibaren 1 ay sonra hükümden düşer (TMK m.541). Bu süre içinde mirasbırakan:
Bu kural, sözlü vasiyetin gerçekten istisnaî ve acil bir araç olarak kalmasını sağlar; mirasbırakanın olağan duruma dönüşünden sonra normal şekillerden birini düzenleme zorunluluğu vardır.
| Özellik | Sözlü | Resmi | El Yazılı |
|---|---|---|---|
| Tanık | 2 zorunlu | 2 zorunlu | Yok |
| Memur | Sonradan (hâkim) | Zorunlu | Yok |
| Olağanüstü hâl | Var | Yok | Yok |
| Geçerlilik süresi | 1 ay (olağanüstü hâl sonrası) | Sürekli | Sürekli |
| İspat gücü | Düşük | En yüksek | Orta |
Sözlü vasiyetname şu hâllerde geçersiz veya iptal edilebilir:
Sözlü vasiyetname, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında vasiyet şekilleri ve istisnaî hâller sorularında ele alınır. Tipik konular:
Vasiyetname, Vasiyetin Şekilleri, Resmi Vasiyetname, El Yazılı Vasiyetname, Vasiyetin İptali, Ayırt Etme Gücü ve Fiil Ehliyeti sözlü vasiyetin istisnaî yapısının çerçevesini oluşturur.