Son güncelleme:
Tereke: Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Paylaşma Davası
Paylaşma Davası, [Paylı Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/payli-mulkiyet) veya [Elbirliği Mülkiyeti](/sozluk/medeni-hukuk/elbirligi-mulkiyet)ndeki bir taşınmazın paydaşlar arasında paylaşılmasını veya satışla sona erdirilmesini talep eden davadır; TMK m.698-700 hükümleri davanın koşullarını ve usulünü düzenler. Aynen paylaşma mümkün değilse satış suretiyle paylaşma yapılır; her paydaş, sözleşmeyle bağlanmadıkça paylaşmayı her zaman talep edebilir.
Cüz'i Halefiyet
Cüz'i halefiyet, hukukî bir işlem (devir, satım, bağışlama, vasiyet) sonucu belirli bir mal veya hakkın bir kişiden diğerine geçmesidir. Külli halefiyetten farklı olarak tereke bütünü değil; yalnızca tek tek mal/hak üzerinde halefiyet doğar. Cüz'i halef, devraldığı mal veya hak ile sınırlı sorumluluk taşır; devredenin diğer borçlarından sorumlu tutulmaz. Belirli mal vasiyet alacaklısı tipik örnektir.
Miras Payının Devri
Miras payının devri, mirasçının paylaşımdan önce miras payını üçüncü kişiye veya diğer mirasçılara devretme işlemidir (TMK m.677). Üçüncü kişiye devir, diğer mirasçıların oybirliği veya en az çekiniş hakkına tâbidir; mirasçılar arası devir genel olarak serbesttir. Pay devri, miras şirketinin iç güvenliğini korumak için kanunî sınırlamalara konudur.
Resmi Defter Tutma
Resmi defter tutma, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine başvurarak tereke envanterinin çıkarılmasını talep etmesi ve sonucunda borçlardan tereke ile sınırlı sorumluluk kazanmasıdır (TMK m.619-630). Hâkim tereke aktif ve pasifini resmi defterde belirler; alacaklılara ilan yapılır, başvurmayanların alacakları kişisel sorumluluk dışında kalır. Mirasçı defter sonrası kabul, ret veya resmi tasfiye seçeneklerinden birini kullanır.
Vasiyet Alacaklısı
Vasiyet alacaklısı, mirasbırakanın TMK m.516'ya göre yaptığı belirli mal vasiyeti uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya para alma hakkı kazanan kişidir. Mirasçı sıfatına sahip değildir; cüz'i halefiyet konumundadır ve sadece vasiyet konusu üzerinde alacak hakkı bulunur. Terekenin pasifinden sorumlu tutulmaz, alacağı için mirasçılardan talepte bulunur ve gerekirse dava açar.
Külli Halefiyet
Külli halefiyet, mirasbırakanın ölümüyle terekedeki tüm aktif ve pasiflerin kendiliğinden ve bir bütün hâlinde mirasçılara geçmesidir (TMK m.599). Cüz'i halefiyetten farklı olarak mirasçı her bir mal için ayrı devre ihtiyaç duymaksızın mirasbırakanın hukukî durumunu yüklenir; borçlardan kişisel malvarlığıyla da sorumlu hale gelir. Mirasın reddi, resmi tasfiye ve mirastan yoksunluk külli halefiyetin sınırlarını çizer.
Birlikte Ölüm Karinesi
Birlikte Ölüm Karinesi (komorientes), birden fazla kişinin aynı tehlikeli olayda ölmesi ve aralarında ölüm sırası kanıtlanamaması hâlinde hepsinin aynı anda öldüğüne ilişkin yasal varsayımdır; TMK m.29 hükmüne dayanır. Karine, miras hukukunda paylaşımı kolaylaştırmak için yaratılmış teknik bir kurumdur. Aralarında miras ilişkisi olan kişiler arasında uygulanması özellikle önemlidir.
Mirasın Kazanılması
Mirasın kazanılması, mirasçının mirası açıkça veya zımnen kabul ederek terekeyi yüklenmesi sürecidir (TMK m.599). Mirasçı sıfatı açılma ile kendiliğinden doğmakla birlikte, ret hakkının kullanılmaması veya ret süresinin geçmesi durumunda miras "kazanılmış" sayılır. Kazanılma ile mirasçı külli halefiyet ilkesi gereği aktif ve pasifi bir bütün olarak yüklenir; pasiflerden kişisel malvarlığıyla sorumlu olur.
Resmi Tasfiye
Resmi tasfiye, mirasçının veya alacaklıların talebi üzerine sulh hukuk mahkemesinin denetiminde terekenin tasfiye memuru aracılığıyla tasfiye edilmesidir (TMK m.632-636). Tasfiye memuru tereke aktiflerini paraya çevirir, alacaklılar arasında sıralı ödeme yapar; kalan değer mirasçılara dağıtılır. Bu yöntemde mirasçılar pasiflerden hiçbir şekilde sorumlu tutulmaz; resmi tasfiye, borca batık tereke için en güvenli seçenektir.
Mirasın Reddi
Mirasın reddi, mirasçının üç ay içinde sulh hâkimine yapacağı yazılı veya sözlü beyanla mirasbırakanın terekesini yüklenmemesini sağlayan tek taraflı, hak düşürücü süreye tâbi yenilik doğuran irade beyanıdır (TMK m.605-618). Ret hâlinde mirasçı sıfatı kazanılmamış sayılır; pay halefiyet ilkesiyle altsoya geçer veya alt zümreye intikal eder. Borca batık tereke için reddi makul karine kabul edilir.
Paylı Mülkiyet
Paylı mülkiyet, TMK m.688-700'de düzenlenen, her paydaşın eşya üzerinde soyut belirli bir pay oranına sahip olduğu birlikte mülkiyet türüdür. Paydaşlar kendi payları üzerinde serbest tasarruf yetkisine sahiptir; üçüncü kişiye satışta diğer paydaşların yasal önalım hakkı (m.732-735) doğar. Yönetim çoğunluk, önemli işler nitelikli çoğunluk, tasarruf oybirliği ile yapılır.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Miras Şirketi
Miras şirketi, mirasbırakanın ölümüyle birden fazla mirasçı olduğunda terekenin elbirliği mülkiyet hâlinde mirasçılar arasında oluşturduğu hukuki yapıdır (TMK m.640). Mirasçılar tereke malları üzerinde birlikte tasarruf eder, oybirliği ile karar alır; bireysel pay devri kural olarak paylaşıma kadar sınırlıdır. Paylaşım sözleşmesi veya dava ile bireysel mülkiyete geçiş sağlanır.
Mirasta Denkleştirme
Mirasta denkleştirme, mirasbırakanın hayatta iken altsoyuna yaptığı bağışlama veya kazandırmaların paylaşımda dikkate alınarak mirasçılar arasında eşitliğin sağlanmasıdır (TMK m.669-675). Altsoy mirasçısının önceden aldığı kazandırma, terekeye iade edilmeksizin pay hesabına eklenir; aldığı miktar payından düşülür. Denkleştirme yalnızca altsoy bakımından kuraldır, mirasbırakan farklı düzenleyebilir.
Veraset İlamı
Veraset ilamı (mirasçılık belgesi), mirasbırakanın yasal ve atanmış mirasçılarının kim olduğunu ve pay oranlarını gösteren, sulh hukuk mahkemesi veya noter tarafından düzenlenen tespit edici nitelikteki belgedir (TMK m.598). Mirasçı sıfatını yaratmaz; külli halefiyet zaten ölümle doğmuştur. Tereke işlemleri (tapu intikali, banka, vergi) için ispat aracı olarak kullanılır ve her zaman güncellenebilir.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
Tereke Mahkemesi
Tereke mahkemesi, mirasbırakanın son yerleşim yerinde bulunan ve miras hukuku işlemleri için yetkili sulh hukuk mahkemesidir (TMK m.576). Vasiyetnamenin açılması, veraset ilamı düzenleme, tereke koruma tedbirleri, defter tutma ve resmi tasfiye yetkisine sahiptir. Mirasçılar arası uyuşmazlıklarda kapsamı genişler; paylaşım davaları ise asliye hukuk mahkemesinin görevidir.
Ölüm Karinesi
Ölüm Karinesi, ölümüne kesin gözle bakılan bir tehlikenin içinde kaybolan kişinin cesedi bulunmasa bile ölmüş sayılmasıdır; TMK m.31 hükmüne dayanır. [Gaiplik Kararı](/sozluk/medeni-hukuk/gaiplik-karari)ndan farklı olarak mahkeme kararına gerek yoktur; karine otomatik olarak işler ve nüfus kaydında ölüm gösterilir. Ancak kişinin sağ olduğu sonradan ortaya çıkarsa karine çürütülebilir.
Elbirliği Mülkiyet
Elbirliği mülkiyet, TMK m.701-703'te düzenlenen, bir malvarlığı topluluğu veya kanundan kaynaklanan ilişki temelinde kurulan birlikte mülkiyet türüdür. Paydaşların pay oranı yoktur; eşyanın tamamı üzerinde birlikte hak sahibidirler. Her türlü tasarruf ve önemli yönetim kararı oybirliği gerektirir. Miras şirketi, mal ortaklığı rejimi ve adi ortaklık malları tipik elbirliği hallerdir.
Gaiplik Kararı
Gaiplik Kararı, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun süredir haber alınamayan kişinin mahkeme kararıyla ölmüş sayılmasıdır; TMK m.32-35 hükümleri kararın şartlarını ve sonuçlarını düzenler. Karar, mirasçı, eş ve alacaklıların hak ileri sürmesini sağlar; ancak gaibin sağ olarak ortaya çıkması hâlinde geri alınabilir. [Ölüm Karinesi](/sozluk/medeni-hukuk/olum-karinesi) ile birlikte ölüm hukukunun temel kurumudur.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
Eşin Miras Payı
Eşin miras payı, sağ kalan eşin yasal mirasçı sıfatıyla terekeden alacağı kademeli paydır (TMK m.499). Eş hiçbir zümreye dahil olmamakla birlikte birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişen pay alır: altsoyla ¼, ana-baba zümresiyle ½, büyükana-büyükbaba zümresiyle ¾, hiçbir zümre yoksa terekenin tamamı. Eşin miras payı, mal rejimi tasfiyesinden ayrı ve bağımsız doğan bir haktır.
Belirli Mal Vasiyeti (Musa-bih)
Belirli mal vasiyeti (musa-bih), mirasbırakanın TMK m.516 uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya alacağı vasiyet alacaklısına bırakmasıdır. Atanmış mirasçıdan farklı olarak vasiyet alacaklısı külli halef değil, cüz'i halef konumundadır; sadece tahsis edilen mal/hak üzerinde alacak hakkı kazanır, terekenin pasifinden sorumlu tutulmaz. Vasiyet alacaklısı borcu mirasçılardan talep eder.
Mirasın Açılması
Mirasın açılması, mirasbırakanın ölümü ile terekenin mirasçılara intikal edebilir hâle gelmesidir (TMK m.575). Açılma, mirasbırakanın son yerleşim yerinde ve ölüm anında gerçekleşir; mirasçılık sıfatı, paylar, saklı pay oranları ve uygulanacak hukuk açılma anına göre belirlenir. Açılma yetkili mahkemenin tespiti, vasiyetnamenin teslimi ve ret süresinin başlaması için temel referanstır.
Tereke, Türk Medeni Kanunu m.599 vd. hükümlerinde düzenlenen ve mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif (alacaklar, mülkler, haklar) ve pasiflerden (borçlar, yükümlülükler) oluşan birleşik malvarlığıdır. Külli halefiyet ilkesi gereği tereke, bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eder; mirasçılar mirasbırakanın hukukî durumunu ayırma yapmadan yüklenir.
Tereke aşağıdaki unsurları kapsar:
Mirasbırakanın kişiye sıkı sıkıya bağlı hakları terekeye girmez: velayet, kişilik hakları, intifa hakkı (TMK m.797), ürün satın alma hakkı gibi şahsî nitelikteki haklar mirasçıya geçmez.
Birden fazla mirasçı varsa, tereke mirasçılar arasında elbirliği mülkiyet konusudur (TMK m.640). Bu durumun sonuçları:
Mirasçıların pasiflerden korunması için TMK üç işletim yöntemi öngörür:
| Yöntem | Düzenleme | Özelliği |
|---|---|---|
| Doğrudan kabul | TMK m.599 | Mirasçı tereke ile sınırsız (kişisel malvarlığıyla) sorumlu olur |
| Defter tutma (resmi sayım) | TMK m.619-630 | Mirasçı, terekenin aktif/pasifini açıklığa kavuşturur, sorumluluk tereke ile sınırlı olur |
| Resmi tasfiye | TMK m.632-636 | Mahkeme denetiminde alacaklı-borçlu sıralaması yapılır, mirasçı sorumluluk üstlenmez |
Mirasçı, mirasın reddi yoluyla terekeyi tamamen yüklenmemeyi seçebilir (TMK m.605-618). Ret hâlinde tereke o mirasçıya intikal etmemiş sayılır; pay, halefiyet ilkesi gereği reddeden mirasçının altsoyuna geçer veya bir alt zümreye düşer.
Mirasçı, mirasın açıldığı sulh hâkimine başvurarak defter tutulmasını isteyebilir. Sürecin özellikleri:
Mirasçı, defter sonucunda terekenin borca batık olduğunu görmüş veya mirası yüklenmek istemiyorsa resmi tasfiyeyi talep edebilir. Tasfiye:
Mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesi, tereke ile ilgili işlemlerde yetkilidir (TMK m.576). Bu mahkemenin görev alanı: vasiyetnamenin açılması, veraset ilamı düzenleme, defter tutma, resmi tasfiye, mirasçılar arası paylaştırma davaları.
Tereke, HMGS Medeni Hukuk ve Adli Hâkimlik sınavlarında miras hukukunun temel taşı olarak sıkça test edilir. Sınav senaryoları:
Külli Halefiyet, Mirasın Reddi, Veraset İlamı, Yasal Mirasçılık, Elbirliği Mülkiyet ve Paylı Mülkiyet terekenin pratik işletim alanını oluşturur.