Son güncelleme:
Vasiyetin Şekilleri: Vasiyetin şekilleri TMK m.531-544'te düzenlenen ve hukukî güvenlik amacıyla sınırlı sayıda öngörülen üç şekildir: resmi vasiyetname (m.532-537), el yazılı vasiyetname (m.538) ve sözlü vasiyetname (m.539-541). Her şekil farklı geçerlilik koşullarına ve ispat gücüne sahiptir; sözlü vasiyetname olağanüstü hâllerle sınırlıdır ve sıkı koşullara tâbidir. Şekle uymama vasiyeti geçersiz kılar.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Resmi Vasiyetname
Resmi vasiyetname, mirasbırakanın iki tanık huzurunda sulh hâkimi, noter veya yetkili memur önünde düzenlediği vasiyet türüdür (TMK m.532-537). En güçlü ispat gücüne sahip vasiyet şeklidir; iki türlü düzenlenebilir: okuyarak imzalayarak veya okumaksızın imzalamaksızın. Tanıklar 18 yaşını doldurmuş, ehliyetli, vasiyetname içeriğinden yararlanmayan kişiler olmalıdır.
Miras Sözleşmesi
Miras sözleşmesi, mirasbırakanın hayatta iken yaptığı ve karşı tarafça da kabul edilen, ölüme bağlı tasarruf niteliğinde iki taraflı sözleşmedir (TMK m.527-528). Vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı geri alınamaz; tarafların iradesini bağlayıcı resmi şekle tâbi belgedir. Pozitif (mirasçı atama, lehte tasarruf) veya negatif (mirastan feragat) içerikli olabilir; saklı paydan feragatte bağlayıcılığı önemlidir.
Sözlü Vasiyetname
Sözlü vasiyetname, yakın ölüm tehlikesi, ulaşım kesintisi, salgın hastalık ve savaş gibi olağanüstü hâllerde diğer vasiyet şekillerinin imkânsız olması durumunda mirasbırakanın iki tanığa sözlü beyanı ile düzenlediği istisnaî vasiyettir (TMK m.539-541). Tanıklar beyanı yazılı tutanağa geçirip sulh hâkimine teslim eder. Olağanüstü hâlin sona ermesinden 1 ay sonra geçerliliğini kaybeder.
Ayırt Etme Gücü
Ayırt etme gücü (temyiz kudreti), TMK m.13 uyarınca kişinin yaptığı fiilin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesine göre hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin üç temel unsurundan biridir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzer sebeplerle bu güçten yoksun olan kişilerin yaptığı işlemler kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür (TMK m.15). Ayırt etme gücü olayın özelliğine göre her durum için ayrı ayrı değerlendirilir.
Şartlı Vasiyet
Şartlı vasiyet, mirasbırakanın TMK m.515 uyarınca atanmış mirasçı veya vasiyet alacaklısı lehine yaptığı tasarrufa belirli bir şart eklemesidir. Şart, mirasçı sıfatının doğmasına (geciktirici şart) veya devam etmesine (bozucu şart) bağlanabilir. Hukuka, ahlaka ve evlilik özgürlüğüne aykırı şartlar geçersiz sayılır; geçersiz şart vasiyetnamenin tamamını değil, yalnızca ilgili kısmı etkiler.
Fiil Ehliyeti
Fiil ehliyeti, TMK m.9 uyarınca kişinin hukukî işlemleri kendi fiili ile yapabilme ve sonuçlarını üstlenebilme yeteneğidir. Fiil ehliyeti üç unsurun birleşmesiyle doğar: ayırt etme gücü (TMK m.13), erginlik (TMK m.11) ve kısıtlılık altında olmama. Bu unsurların bir kısmının eksikliği hâlinde kişi ya tam ehliyetsiz, ya sınırlı ehliyetsiz ya da sınırlı ehliyetli sayılır; her sınıfın yapabileceği işlemler ve yasal temsil sistemi farklıdır.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Vasiyetin İptali
Vasiyetin iptali, TMK m.557-559'da düzenlenen ve şekil eksikliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya hukuka aykırı içerik sebepleriyle vasiyetnamenin geçersizliğinin mahkeme kararı ile tespit edilmesini sağlayan davadır. İptal davası, sebebin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde mirasbırakanın ölümünden itibaren on yıl içinde açılır; süre hak düşürücüdür ve resen dikkate alınır.
Yasal Mirasçılık
Yasal mirasçılık, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak Türk Medeni Kanunu m.495-501 hükümlerinin doğrudan tayin ettiği zümre, eş ve devlet düzeniyle terekenin külli halefiyet yoluyla intikalini ifade eder. Mirasçıların belirlenmesi kanunî zümre sistemine; payların hesaplanması zümre içi eşit paylaşım ile kök başına dağıtım esasına dayanır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu olmasa dahi yasal mirasçılar TMK gereği kendiliğinden mirasçı sıfatı kazanır.
El Yazılı Vasiyetname
El yazılı vasiyetname, mirasbırakanın bizzat baştan sona kendi el yazısıyla yazıp tarih ve imza eklediği vasiyettir (TMK m.538). Tanık ve memur gerektirmeyen tek vasiyet türüdür; gizlilik avantajı sunar ancak kaybolma, tahrip ve sahtecilik riskleri yüksektir. Daktilo, bilgisayar veya başkasının yazısı ile düzenlenmiş vasiyet geçersizdir; tarih ve imza eksikse hükümsüz sayılır.
Mirastan Iskat
Mirastan iskat (mirasçılıktan çıkarma), mirasbırakanın iradî olarak vasiyetnamesi veya miras sözleşmesinde belirteceği ağır kusur sebebine dayanarak saklı paylı bir mirasçısını koruma altından çıkarması işlemidir (TMK m.510-513). İskat sebebinin vasiyetnamede açıkça gösterilmesi zorunludur; iskat ile saklı pay koruması ortadan kalkar ancak iskatın altsoya etkisi sınırlıdır. Cezalandırıcı ve koruyucu iskat olmak üzere iki türü vardır.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
Vasiyetin şekilleri, Türk Medeni Kanunu m.531-544 hükümlerinde sınırlı sayıda (numerus clausus) öngörülen üç ana yöntemdir: resmi vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve sözlü vasiyetname. Her şekil, farklı düzenleme yöntemine, geçerlilik koşullarına ve ispat gücüne sahiptir; mirasbırakanın bu üç şekil dışında (vasiyetname düzenlemesi mümkün değildir.
Resmi vasiyetname, iki tanık huzurunda sulh hâkimi, noter veya yetkili memur önünde düzenlenen vasiyet türüdür. En yüksek ispat gücüne sahiptir ve iki şekilde yapılabilir:
Mirasbırakanın okuma-yazma bilmemesi, kör ya da sağır olması durumunda kullanılır. Tanık sayısı yine ikidir; metin tanıklara da okunur ve memur tarafından düzenlenir.
Tanık ehliyeti (TMK m.536): Tanıklar 18 yaşını doldurmuş, fiil ehliyetine sahip, vasiyetname içeriğinden yararlanmayan ve okuma-yazma bilen kişiler olmalıdır. Mirasbırakanın eşi, üst ve alt soyu, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri tanık olamaz (TMK m.536).
Mirasbırakanın bizzat baştan sona kendi el yazısıyla yazdığı, tarihi belirttiği ve imzaladığı vasiyettir. Geçerlilik koşulları:
El yazılı vasiyetname gizlilik sağlar; ancak kaybolma, tahrip ve sahtecilik riskleri vardır. Yargıtay'nin yerleşik içtihadı, baştan sona el yazısı koşulunun mutlak olduğunu, küçük bir bölümün dahi başka yöntemle yazılmasının vasiyeti geçersiz kıldığını vurgular.
Olağanüstü hâllerde ve sıkı koşullarla başvurulan istisnaî vasiyet şeklidir. Şartlar:
Sözlü vasiyetname, mirasbırakanın olağan vasiyet yapma olanağı bulduğu tarihten itibaren bir ay geçince hükümden düşer (TMK m.541); bu süre içinde mirasbırakan diğer şekillerden birini düzenleyebilirse sözlü vasiyet hükümsüz kalır.
| Özellik | Resmi | El Yazılı | Sözlü |
|---|---|---|---|
| Düzenleme yeri | Memur huzuru | Mirasbırakan tarafından | İki tanığa beyan |
| Tanık sayısı | 2 | 0 | 2 |
| İspat gücü | En yüksek | Orta (sahtecilik riski) | Düşük (1 ay sınırı) |
| Gizlilik | Düşük (memur bilir) | Yüksek | Orta |
| Olağanüstü hâl gereksinimi | Yok | Yok | Var |
Şekle aykırılık, TMK m.557/b.4 kapsamında iptal sebebi sayılır; iptal davası TMK m.559 sürelerine (1 yıl/10 yıl, kötü niyetli davalı için 20 yıl) tâbidir. Yargıtay yerleşik içtihadı, şekil eksikliğinin de iptal davası ile ileri sürülmesi gerektiğini benimser; doktrinde mutlak butlan görüşü azınlıkta kalmıştır.
Vasiyetin şekilleri HMGS Medeni Hukuk sorularında her yıl test edilir. Sınav senaryoları:
Vasiyetname, Miras Sözleşmesi, Atanmış Mirasçı, Mirastan Iskat, Saklı Pay, Ayırt Etme Gücü ve Fiil Ehliyeti vasiyet şekillerinin uygulanma çerçevesini oluşturur.