Son güncelleme:
Ad Değiştirme: Ad değiştirme, kişinin adı veya soyadını mahkeme kararıyla yeniden belirlemesidir (TMK m.27, NK m.36). Haklı sebepler aranır: gülünç, garip, ahlaka aykırı, yanlış yazılmış, başka adla tanınma gibi. Asliye hukuk mahkemesinde dava açılır; Cumhuriyet Savcısının ve nüfus müdürlüğünün görüşü alınır. Ad değiştirme tüzel kişilerin de hakkıdır; sicil tescili gerekli.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Cinsiyet Değişikliği
Cinsiyet değişikliği, kişinin nüfus kayıtlarındaki cinsiyetinin mahkeme kararıyla değiştirilmesidir (TMK m.40). Asliye hukuk mahkemesi, kişinin transseksüel olduğunu ve evli olmadığını, cinsiyet değişikliğinin sağlık açısından zorunlu ve ruhsal yönden uyumlu olduğunu doğrulayan resmî sağlık kurulu raporu ile karar verir. Operasyon sonrası nüfus kaydı ve ad güncellenir.
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Kişilik Hakkı (TMK)
Kişilik hakkı (TMK m.23-25), kişinin maddî ve manevî varlığını koruyan mutlak, şahsa sıkı sıkıya bağlı, devredilemez ve vazgeçilemez haktır. Hayat, vücut bütünlüğü, sağlık, özgürlükler, şeref-haysiyet, özel hayat, aile hayatı, ad, resim, ses ve kişisel veriler bu hakkın koruma alanındadır. Saldırı hâlinde TMK m.25 kapsamında saldırının önlenmesi, durdurulması, tespiti davaları; TBK m.58 kapsamında maddî ve manevî tazminat istemi mümkündür.
Çocuğun Soyadı (TMK m.321)
Çocuğun Soyadı, doğum sırasında babasının soyadını taşıma genel kuralı yanında Anayasa ve AİHM içtihadı çerçevesinde annenin soyadının verilebilmesi imkânını da kapsayan kuraldır; TMK m.321 ile bağlantılı düzenlenir. AYM ve AİHM kararları cinsiyet eşitliği gereği annenin soyadı seçim hakkını tanımıştır. Tartışmalı durumlarda hâkim Çocuğun Üstün Yararı ekseninde değerlendirir.
Ad Üzerinde Hak
Ad üzerinde hak, TMK m.26-27 uyarınca kişiye tanınan ve ismini belirleme, kullanma ile korumaya ilişkin kişilik hakkıdır. Ad, kişinin kimliğini ve sosyal kimliğini temsil eder; haksız kullanım veya itiraz hâlinde mahkemece koruma ve tazminat talep edilebilir (TMK m.26). Ad değişikliği TMK m.27 uyarınca haklı sebep varsa mahkeme kararıyla mümkündür. Soyadı ayrıca 2525 sayılı Soyadı Kanunu ve TMK m.187 ile düzenlenir; AYM 2023 kararı evli kadın soyadını etkiledi.
Hak Ehliyeti
Hak ehliyeti, TMK m.8 uyarınca her insanın sahip olduğu, hak ve borç süjesi olabilme kapasitesidir; doğumla kazanılır ve ölümle sona erer. Cinsiyet, din, dil, ırk, milliyet, medeni durum gibi farklar gözetilmeden herkes eşit biçimde hak ehliyetine sahiptir. Hak ehliyeti bir yetenek değil, hukuk düzeninin tanıdığı bir statüdür ve kişiden kişiye değişmez; fiil ehliyetinden farklı olarak kısıtlanamaz ve sınırlanamaz.
Yerleşim Yeri
Yerleşim yeri (ikametgâh), TMK m.19 uyarınca kişinin sürekli kalmak niyetiyle oturduğu yerdir. Her gerçek kişinin bir yerleşim yeri bulunur ve bu yer teklik ilkesine tabidir. Yerleşim yeri dava, tebligat, vergi, nüfus kaydı, evlenme ve miras gibi birçok hukukî ilişkide bağlama noktası olarak işlev görür. Küçük ve kısıtlı kişilerin yerleşim yeri kanuni temsilcisininkiyle aynı kabul edilir (TMK m.21-22); değişiklik yeni yerde yerleşim niyetinin oluşmasıyla gerçekleşir.
Gerçek Kişi
Gerçek kişi, TMK m.8 uyarınca sağ ve tam doğumla kişilik kazanan ve ölümle kişiliği sona eren insandır. Gerçek kişilik, hukuk düzeninin tanıdığı hak ve borç süjeliğinin insan varlığına bağlandığı temel kavramdır. Her gerçek kişi doğumla hak ehliyetine sahiptir; fiil ehliyeti ise ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlılık hâline göre belirlenir. Kişilik hakkı, ad üzerinde hak ve yerleşim yeri kurumları gerçek kişi statüsünün koruyucu unsurlarıdır.
Ad değiştirme, Türk Medeni Kanunu m.27 ve Nüfus Hizmetleri Kanunu m.36 hükümleri çerçevesinde kişinin adı veya soyadını mahkeme kararıyla yeniden belirlemesidir. Bireysel kimliğin temel unsuru olan ad, kişilik hakkı (TMK) kapsamında korunan bir haktır; değiştirilmesi haklı sebebe ve mahkeme kararına bağlıdır.
"Adın değiştirilmesi, ancak haklı sebeplere dayanılarak hâkimden istenebilir. Adın değiştirildiği nüfus siciline kayıt ve ilan olunur. Ad değişmekle kişisel durum değişmez." — TMK m.27
Ad değiştirme TMK m.27/1'e göre:
NK m.36 ad değiştirme türlerini ayrıca düzenler; idari yoldan basit düzeltmeler nüfus müdürlüğünde de yapılabilir (örn. yazım hatası).
| Ölçüt | TMK m.27 — Yargısal Yol | NHK m.36 — İdari Düzeltme |
|---|---|---|
| Mercii | Asliye hukuk mahkemesi | Nüfus müdürlüğü |
| Kapsam | Haklı sebeple ad-soyadı değişimi | Yazım/maddi hata düzeltmesi |
| Süre | Birkaç ay (yargılama) | Birkaç gün (idari) |
| Cumhuriyet Savcısı | Davaya katılır | Aranmaz |
| Sebep ispatı | Tanık + belge + sosyal kanıt | Resmî belge yeterli |
Soyadı, ad değişikliğinden farklı kurallar içerir:
A, doğum sırasında nüfusa "Mehmetcan" olarak kaydedilmiş; ancak doğduğundan beri ailesi ve çevresi onu "Can" diye çağırmaktadır. Üniversitede diploma "Mehmetcan" adına düzenlenmiş; iş yerinde "Can" olarak tanınan A, evrak farkından dolayı sürekli izahat zorunda kalmaktadır. A, asliye hukuk mahkemesine başvurur; tanıklarıyla "Can" adıyla tanındığını ispatlar, üniversite ve iş yeri yazışmalarını sunar. Cumhuriyet Savcısı görüşünü açıklar, nüfus müdürlüğü engel bildirmez. Hâkim, "başka adla tanınma" haklı sebebini kabul ederek ad değişikliğine karar verir; nüfus kütüğüne yeni ad işlenir, eski ad altındaki diploma ve sicil kayıtları yeni ada güncellenir. Önceki adla yapılmış sözleşmeler etkilenmez (TMK m.27/2).
Kişilik Hakkı (TMK), Adın Korunması, Ad Üzerinde Hak, Cinsiyet Değişikliği, Gerçek Kişi, Tüzel Kişi ve Yerleşim Yeri ad değişikliğinin uygulama bağlamını oluşturur.