Son güncelleme:
Adın Korunması: Adın korunması, TMK m.26 hükmüne göre kişinin adının haksız kullanımı veya itirazına karşı açılabilecek davalardır. Adın hak sahibi tarafından kullanılmaması, üçüncü kişi tarafından izinsiz kullanılması veya inkâr edilmesi hâlinde dava açılabilir; mahkeme adın taşınması veya kullanımının yasaklanmasına karar verir. Tüzel kişiler de adın korunması talep edebilir; ticari unvan benzer şekilde korunur.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Kişilik Hakkı İhlali Davaları
Kişilik hakkı ihlali davaları, TMK m.24-25'te düzenlenen ve kişilik haklarına haksız saldırılara karşı önleme, durdurma, tespit, tazminat (maddi-manevi) ve düzeltme/yayım talepleri içeren davalardır. Saldırının hukuka aykırı olması yeterlidir; kusurun varlığı yalnızca tazminat için aranır. Hâkim olayın özelliklerine göre tedbir kararı verebilir; gerekirse acil tedbir uygulanır.
Cinsiyet Değişikliği
Cinsiyet değişikliği, kişinin nüfus kayıtlarındaki cinsiyetinin mahkeme kararıyla değiştirilmesidir (TMK m.40). Asliye hukuk mahkemesi, kişinin transseksüel olduğunu ve evli olmadığını, cinsiyet değişikliğinin sağlık açısından zorunlu ve ruhsal yönden uyumlu olduğunu doğrulayan resmî sağlık kurulu raporu ile karar verir. Operasyon sonrası nüfus kaydı ve ad güncellenir.
Tüzel Kişi
Tüzel kişi, TMK m.47 uyarınca belirli bir amaca özgü, kendine özgü malvarlığı ve organları bulunan ve hukuk düzeninin kişilik tanıdığı kişi topluluğu veya mal topluluğudur. Gerçek kişiden farklı olarak hukuki bir varlık olarak kurulan tüzel kişiler; dernek, vakıf, şirket gibi biçimler alır. Tüzel kişilik doğumla değil tescil veya tanınmayla kazanılır; amacı ve kanuni kapsamıyla sınırlı hak ehliyetine sahiptir (TMK m.48). Organ teorisiyle hareket eder.
Vakıf
Vakıf, TMK m.101 uyarınca gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemesiyle kurulan tüzel kişiliktir. Üye değil malvarlığı esaslıdır; vakıf, vakfedenin iradesine uygun biçimde yönetilir. Mahkeme kararı ile tüzel kişilik kazanır; Vakıflar Genel Müdürlüğü denetimine tabidir. 5737 sayılı Vakıflar Kanunu ayrıntıyı düzenler. Amaç değişikliği dar şartlara bağlıdır (TMK m.113 — cy près ilkesi).
Kişilik Hakkı (TMK)
Kişilik hakkı (TMK m.23-25), kişinin maddî ve manevî varlığını koruyan mutlak, şahsa sıkı sıkıya bağlı, devredilemez ve vazgeçilemez haktır. Hayat, vücut bütünlüğü, sağlık, özgürlükler, şeref-haysiyet, özel hayat, aile hayatı, ad, resim, ses ve kişisel veriler bu hakkın koruma alanındadır. Saldırı hâlinde TMK m.25 kapsamında saldırının önlenmesi, durdurulması, tespiti davaları; TBK m.58 kapsamında maddî ve manevî tazminat istemi mümkündür.
Vekaletsiz İş Görme (TMK m.25)
Vekaletsiz İş Görme (TMK m.25), kişilik hakkı saldırgan tarafından elde edilen kazancın hak sahibine iadesini sağlayan özel hukuki araçtır; TMK m.25/2 hükmü TBK m.526+ vekaletsiz iş görme hükümlerinin kıyasen uygulanmasını öngörür. Saldırgan izinsiz reklamda kişiyi kullanmış, fotoğrafını ticari amaçla yaymış veya başka kazanç sağlamışsa kazancın iadesi talep edilir. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) sisteminde tazminatın yanında özel bir denkleştirme yoludur.
Çocuğun Soyadı (TMK m.321)
Çocuğun Soyadı, doğum sırasında babasının soyadını taşıma genel kuralı yanında [Anayasa](/sozluk/anayasa-hukuku/1982-anayasasi) ve AİHM içtihadı çerçevesinde annenin soyadının verilebilmesi imkânını da kapsayan kuraldır; TMK m.321 ile bağlantılı düzenlenir. AYM ve AİHM kararları cinsiyet eşitliği gereği annenin soyadı seçim hakkını tanımıştır. Tartışmalı durumlarda hâkim [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) ekseninde değerlendirir.
Ad Değiştirme
Ad değiştirme, kişinin adı veya soyadını mahkeme kararıyla yeniden belirlemesidir (TMK m.27, NK m.36). Haklı sebepler aranır: gülünç, garip, ahlaka aykırı, yanlış yazılmış, başka adla tanınma gibi. Asliye hukuk mahkemesinde dava açılır; Cumhuriyet Savcısının ve nüfus müdürlüğünün görüşü alınır. Ad değiştirme tüzel kişilerin de hakkıdır; sicil tescili gerekli.
Ad Üzerinde Hak
Ad üzerinde hak, TMK m.26-27 uyarınca kişiye tanınan ve ismini belirleme, kullanma ile korumaya ilişkin kişilik hakkıdır. Ad, kişinin kimliğini ve sosyal kimliğini temsil eder; haksız kullanım veya itiraz hâlinde mahkemece koruma ve tazminat talep edilebilir (TMK m.26). Ad değişikliği TMK m.27 uyarınca haklı sebep varsa mahkeme kararıyla mümkündür. Soyadı ayrıca 2525 sayılı Soyadı Kanunu ve TMK m.187 ile düzenlenir; AYM 2023 kararı evli kadın soyadını etkiledi.
Kişilik Rızası ve Üstün Yarar
Kişilik Rızası, [Kişilik Hakkı](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-hakki-ihlali) sahibinin saldırıya rıza göstermesi nedeniyle saldırının hukuka aykırı sayılmadığı hâli ifade eder; TMK m.24/2 hükmü hak sahibinin rızası, üstün özel yarar veya kamu yararı varsa ihlalin bulunmadığını öngörür. Rıza özgür iradeyle, bilgilendirilmiş ve geri alınabilir nitelikte olmalıdır. [Kişilik Tecavüzü Davaları](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-tecavuzu-davalari) için en güçlü savunma yoludur.
Gerçek Kişi
Gerçek kişi, TMK m.8 uyarınca sağ ve tam doğumla kişilik kazanan ve ölümle kişiliği sona eren insandır. Gerçek kişilik, hukuk düzeninin tanıdığı hak ve borç süjeliğinin insan varlığına bağlandığı temel kavramdır. Her gerçek kişi doğumla hak ehliyetine sahiptir; fiil ehliyeti ise ayırt etme gücü, erginlik ve kısıtlılık hâline göre belirlenir. Kişilik hakkı, ad üzerinde hak ve yerleşim yeri kurumları gerçek kişi statüsünün koruyucu unsurlarıdır.
Kişilik Tecavüzü Davaları
Kişilik Tecavüzü Davaları, [Kişilik Hakkı İhlali](/sozluk/medeni-hukuk/kisilik-hakki-ihlali) hâlinde TMK m.25 hükmü çerçevesinde açılabilecek üç koruyucu dava türünün ortak çatısıdır: önleme, durdurma ve tespit. Ek olarak m.25/2-3 maddi tazminat, manevi tazminat ve elde edilen kazancın iadesi yolları öngörür. Kişiliğin korunmasının dava boyutu olarak hâkimlik sınavlarında klasik soru kalıbıdır.
Dernek
Dernek, TMK m.56 uyarınca gerçek veya tüzel en az yedi kişinin kazanç paylaşma dışında belirli ve ortak bir amacı gerçekleştirmek üzere sürekli olarak birleşmesiyle oluşan tüzel kişiliktir. Dernekler tüzük hazırlayarak en büyük mülki idare amirliğine başvurur; eksiklik yoksa tescil ile tüzel kişilik doğar. Üye esaslıdır; gönüllülük, demokratik yönetim ve kâr amacı gütmeme ilkelerine tabidir. 5253 sayılı Dernekler Kanunu usulü düzenler; Anayasa m.33 dernek kurma özgürlüğünü güvence altına alır.
Adın korunması, Türk Medeni Kanunu m.26 hükmünde düzenlenen ve kişinin adının haksız müdahale veya inkârı durumunda açılabilen davaların bütünüdür. Ad, kişilik hakkının en somut yansımalarından biridir; kimliğin kanunî sembolü olarak hukuk düzeni tarafından çoklu yöntemle korunur.
Adın korunması üç temel saldırı türüne karşı işler:
Üçüncü kişinin kişinin adını izinsiz kullanması:
Üçüncü kişinin kişinin kendi adını taşımasına itiraz etmesi:
TMK m.26 üç farklı dava türü öngörür:
Tüzel kişiler de adlarını koruyabilir (TMK m.26/2):
Tüzel kişinin adı kişilik haklarının uzantısı olarak korunur.
Adın korunması ile marka koruması farklı hukuki rejimlere tabidir:
| Özellik | Adın Korunması (TMK m.26) | Marka Hakkı (SMK) |
|---|---|---|
| Kapsam | Kişilik haklarının uzantısı | Ticari kullanım |
| Süre | Süresiz | 10 yıl, yenilenebilir |
| Tescil | Gerek yok | Zorunlu |
| Mahkeme | Asliye hukuk | Fikri ve sınai haklar mahkemesi |
Bir kişinin adı hem TMK m.26 ile hem de SMK kapsamında birlikte korunabilir; iki rejim çatışmaz, tamamlayıcıdır.
| Sıfat | Kim Olabilir? |
|---|---|
| Davacı | Adın hak sahibi kişi |
| Davalı | Adı izinsiz kullanan, inkâr eden veya tahrif eden kişi |
| Yetkili mahkeme | Asliye hukuk mahkemesi |
| Görev | TMK m.26 + TMK m.24-25 (kişilik hakkı ihlali davaları) |
Adın korunması, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında kişilik hakları sorularında ele alınır. Tipik konular:
Ad Üzerinde Hak, Kişilik Hakkı (TMK), Kişilik Hakkı İhlali Davaları, Ad Değiştirme, Cinsiyet Değişikliği, Gerçek Kişi ve Tüzel Kişi adın korunmasının uygulama çerçevesini oluşturur.