Son güncelleme:
Nitelikli Çoğunluk: Nitelikli çoğunluk, bir oylamada salt çoğunluktan daha yüksek bir oranın (3/5, 2/3, 3/4 gibi) aranmasını ifade eden özel oylama ölçütüdür. Artırılmış veya ağırlaştırılmış çoğunluk olarak da anılır. Anayasa değişikliği, uluslararası antlaşma onayı, Meclis Başkanı seçimi, TBMM'nin sevk kararları gibi önemli işlerde aranır. Temel hak ve kurumsal istikrar korumasına hizmet eder.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Salt Çoğunluk
Salt çoğunluk, bir oylamada kullanılan geçerli oyların veya ilgili organın üye tam sayısının yarısından bir fazlasını ifade eden oylama ölçütüdür. Mutlak çoğunluk olarak da anılır. Anayasa m. 96 kapsamında TBMM kararlarının temel ölçütüdür. Hesaplama formülü: N/2 + 1 (N tek ise: (N+1)/2). Basit çoğunluktan tarafgir ve net bir sonuç gerektirmesiyle ayrılır.
Cumhurbaşkanı Seçimi
Cumhurbaşkanı seçimi, halk tarafından doğrudan, eşit, genel oyla, gizli oy ve açık sayım esaslarına göre yapılan seçimdir. Anayasa m. 101-102 uyarınca görev süresi 5 yıl, en çok iki dönem. Aday olmak için 40 yaş, yükseköğrenim ve milletvekili seçilme yeterliliği aranır. İki turlu sistem uygulanır: birinci turda salt çoğunluk sağlanamazsa en yüksek iki aday arasında ikinci tur yapılır. Seçimin güvenliğini Yüksek Seçim Kurulu denetler.
Meclis Başkanlık Divanı
Meclis Başkanlık Divanı, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yönetim, temsil ve iç işleyişini yürüten anayasal organdır; Meclis Başkanı, başkanvekilleri, kâtipler ve idare amirlerinden oluşur. Anayasa m. 94 uyarınca Divanın kuruluşunda siyasî parti gruplarının TBMM'deki temsil oranı esas alınır. Meclis Başkanı siyasî tarafsızlık ilkesine bağlı olarak görev yapar; seçildiğinde mensubu olduğu siyasî parti ile ilişkisi sona erer ve meclis adına oy kullanamaz.
Anayasanın Üstünlüğü
Anayasanın üstünlüğü, normlar hiyerarşisinde anayasanın en üst sırada yer aldığı ve hiçbir kanun veya düzenleyici işlemin anayasaya aykırı olamayacağı temel ilkedir. Anayasa m. 11/2'de "Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz" hükmüyle açıkça ilan edilmiştir. Katı anayasa sisteminin mantıksal sonucu ve anayasa yargısının varlık nedenidir. Uluslararası andlaşmalar Anayasa m. 90/son ile kanun üstü değer kazanır, ancak anayasa üstü değildir.
Anayasa
Anayasa, devletin temel yapısını, organlarının kuruluş ve işleyişini, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini ve iktidarın sınırlarını düzenleyen en üst hukuk normudur. Şekli anlamda anayasa özel ve nitelikli bir usulle kabul edilen yazılı belgeyi; maddi anlamda anayasa ise devletin temel kuruluşuna ilişkin yazılı veya yazısız tüm kuralları ifade eder. Türkiye'nin yürürlükteki anayasası 1982 tarihlidir ve Anayasa m. 175 uyarınca katı bir anayasadır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi
Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), yasama yetkisini Türk milleti adına kullanan, halk tarafından seçilen 600 milletvekilinden oluşan tek meclisli yasama organıdır (Anayasa m. 7, m.75). Kanun yapma, bütçe ve kesin hesap kabulü, hükümet denetimi, uluslararası andlaşmaları uygun bulma, savaş ilanı ve genel af çıkarma başta olmak üzere anayasayla verilen görevleri yürütür. 2017 değişikliğiyle cumhurbaşkanlığı sistemine geçişte güvenoylaması kaldırılmış, denetim araçları yeniden yapılandırılmıştır.
Basit Çoğunluk
Basit çoğunluk, bir oylamada belirli bir seçenek lehine kullanılan oyların, diğer seçeneklere verilen oylardan fazla olmasını ifade eden oylama ölçütüdür. Üye tam sayısına değil, kullanılan geçerli oylara göre hesaplanır. "Adi çoğunluk" veya "göreli çoğunluk" olarak da anılır. TBMM'de aksine hüküm olmadıkça kararlar toplantıya katılanların basit çoğunluğu ile alınır (Anayasa m. 96).
Anayasa Değişikliği
Anayasa değişikliği, yürürlükteki anayasanın belirli maddelerinin değiştirilmesi, yeni hüküm eklenmesi veya mevcut hükümlerin kaldırılması sürecidir. 1982 Anayasası'nda Anayasa m. 175'te düzenlenmiştir: TBMM üye tamsayısının 1/3'ü tarafından teklif, iki görüşme (48 saat ara), gizli oyla 3/5 ile 2/3 arası veya 2/3 üzeri çoğunlukla kabul edilir. Cumhurbaşkanı onaylayabilir, halkoyuna sunabilir veya geri gönderebilir. AYM yalnızca şekil yönünden denetler.
Cumhurbaşkanı
Cumhurbaşkanı, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminde hem devletin başı hem yürütmenin başı olan, doğrudan halk tarafından seçilen anayasal organdır. 2017 Anayasa değişikliğiyle Başbakanlık kaldırılarak yürütme yetkisi tek başına Cumhurbaşkanına verilmiştir (Anayasa m. 8). Anayasa m. 101-106 arasında düzenlenir; 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları seçilebilir. Görev süresi 5 yıl, en çok iki dönem.
Nitelikli çoğunluk, sıradan salt çoğunluktan (yarı + 1) daha yüksek bir oranın sağlanması gereken oylama ölçütüdür. Genel olarak üye tam sayısının 3/5, 2/3 veya 3/4'ü gibi önceden belirlenmiş oranlar aranır. Nitelikli çoğunluk gereği, kararın yalnızca sayısal değil, siyasi ağırlık bakımından da güçlü bir meşruiyet zemini üzerinde alınmasını garanti eder.
Anayasa değişikliği sürecinde Anayasa m. 175 şu çoğunlukları düzenler:
İlk iki oylama: üye tam sayısının 2/3 çoğunluğu (400). Bu sağlanmazsa üçüncü oylamada üye tam sayısının salt çoğunluğu; son oylamada en çok oy alan kazanır. Seçim Meclis Başkanlık Divanı oluşumunun ilk halkasıdır.
Halk oylamasında geçerli oyların salt çoğunluğu aranır; ikinci tura kalınırsa en çok oy alan kazanır. Bu doğrudan nitelikli değil ama ağırlaştırılmış bir düzenlemedir (cumhurbaşkanı seçimi usulü ayrıntılı olarak Anayasa m. 101-102'de düzenlenir).
TBMM üye tam sayısının 2/3 çoğunluğu gerekir.
Bazı antlaşmalar için nitelikli çoğunluk aranabilir. Temel insan hakları ve egemenlikle ilgili antlaşmaların onayında özel usul mevcuttur.
Cumhurbaşkanı Meclis'e bir kanunu geri gönderdiğinde, Meclis aynı kanunu üye tam sayısının salt çoğunluğuyla (301) aynen kabul ederse kanun yayımlanır.
| Ölçüt | Oran | Uygulama |
|---|---|---|
| Basit çoğunluk | En çok oy | Olağan seçim |
| Salt çoğunluk | Yarı + 1 | Olağan kararlar |
| Nitelikli çoğunluk | 3/5, 2/3 vb. | Anayasa değişikliği, sevk |