Son güncelleme:
Sahipsiz Eşya: Sahipsiz eşya, hiç kimsenin mülkiyetinde bulunmayan taşınır eşyadır. Malikin terkiyle (res derelicta) veya daha önce hiç sahiplenilmemiş olmasıyla (res nullius) sahipsiz hale gelir. TMK m.767'de düzenlenen sahiplenme (occupatio) yoluyla ilk sahiplenene geçer; yaban hayvanları, avlanan balık, toplanan yabani bitki tipik örneklerdir. Devlet mülkiyetindeki taşınmazlar sahipsiz sayılmaz (m.715).
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Ayırt Etme Gücü
Ayırt etme gücü (temyiz kudreti), TMK m.13 uyarınca kişinin yaptığı fiilin anlam ve sonuçlarını kavrayabilme ve iradesine göre hareket edebilme yeteneğidir. Fiil ehliyetinin üç temel unsurundan biridir; yaşın küçüklüğü, akıl hastalığı, akıl zayıflığı, sarhoşluk veya benzer sebeplerle bu güçten yoksun olan kişilerin yaptığı işlemler kanunî istisnalar dışında kesin hükümsüzdür (TMK m.15). Ayırt etme gücü olayın özelliğine göre her durum için ayrı ayrı değerlendirilir.
Olağanüstü Zamanaşımı (Mülkiyet)
Olağanüstü Zamanaşımı, tapu kütüğünde kayıtlı olmayan ya da maliki belli olmayan bir taşınmazı yirmi yıl süreyle malik sıfatıyla davasız ve aralıksız zilyet eden kişinin [Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyet)i mahkeme kararıyla kazandığı kazandırıcı zamanaşımı türüdür; TMK m.713 hükmüne dayanır. [Olağan Zamanaşımı](/sozluk/medeni-hukuk/olagan-zamanasimi)ndan farklı olarak iyiniyet aranmaz; mahkeme kararıyla yeni tescil yapılır.
Taşınmaz Mülkiyeti
Taşınmaz mülkiyeti, TMK m.704-761 arasında düzenlenen, arazi, tapuda bağımsız bölüm olarak kayıtlı taşınmazlar ve kaynaklar gibi hareketsiz eşyalar üzerinde kurulan mülkiyet hakkıdır. Kurucu unsuru tapu siciline tescildir (m.705); istisnai aslen kazanım halleri olarak miras, kamulaştırma, kazandırıcı zamanaşımı (m.713) ve işgal yer alır. Komşuluk hukuku (m.737-750) hakkın temel sınırıdır.
Zilyetlik
Zilyetlik, bir eşya üzerinde kişinin fiilî hâkimiyet kurmasına ve bu hâkimiyetin hukuken korunan olgusal bir durum olarak sonuç doğurmasına ilişkin, Türk Medeni Kanunu m.973-1003 arasında düzenlenen temel eşya hukuku kurumudur. Ayni hak niteliği taşımamasına rağmen kanun koyucu zilyetliğe mülkiyet karinesi (m.985), koruma davaları (m.982-984) ve iyi niyetli iktisabın (m.988) dayanağı olma gibi önemli hukuki sonuçlar bağlamıştır.
Mülkiyetin Kaybedilme Yolları
Mülkiyetin Kaybedilme Yolları, [Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyet) hakkının hak sahibinden hukuki yollarla ayrılmasının sistematik tasnifidir. TMK m.717-718 ve dağınık hükümler taşınır ile taşınmaz mülkiyetinin sona erme yollarını düzenler. Terkin, terketme, [Kamulaştırma (Eşya Hukuku)](/sozluk/medeni-hukuk/kamulastirma-tmk), kazandırıcı zamanaşımı sonucu kayıp, fiziksel yokluk ile [Mülkiyetin Kazanılma Yolları](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyetin-kazanilma-yollari)nın aynalı sonuçlarıdır.
Mülkiyet
Mülkiyet, TMK m.683'te düzenlenen en geniş ayni haktır; maliki eşyasını hukuk düzeninin sınırları içinde kullanma, yararlanma ve tasarruf (usus, fructus, abusus) yetkileriyle donatan, herkese karşı ileri sürülebilen mutlak haktır. Taşınır-taşınmaz, tek-birlikte, özel-kamu türlerinde farklılaşır; kaynağını Anayasa m.35 temel hak güvencesinden alır ve kamulaştırma ile sınırlandırma hükümlerine tabidir.
Taşınır Mülkiyeti
Taşınır mülkiyeti, TMK m.762-779 arasında düzenlenen, taşınır eşyalar üzerinde kurulan mülkiyet hakkıdır. Kurucu unsuru teslim (m.763); istisnai kazanım halleri olarak iyiniyetli iktisap (m.988-989), buluntu eşya (m.770-773), define (m.772) ve sahipsiz eşyanın sahiplenilmesi (m.767) vardır. Taşınmaz mülkiyetinden farklı olarak tapu siciline kaydedilmez; zilyetlik karinesiyle korunur.
Mülkiyetin Kazanılma Yolları
Mülkiyetin Kazanılma Yolları, [Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyet) hakkının hukuk düzenince tanınan yollarla bir kişiye geçmesi veya yeni doğmasının sistematik tasnifidir. TMK m.704-777 hükümleri taşınır ve taşınmaz mülkiyetinin iktisabını ayrı ayrı düzenler. Aslen kazanma (ilk kez doğan hak) ile devren kazanma (önceki maliki sürdürme); özgün ve türev kazanım; tescile bağlı ve tescilsiz iktisap; sınıflandırmaları üzerinden eksiksiz çerçeveyi sağlar.
Türk Medeni Kanunu m.767-773, sahipsiz taşınırların mülkiyet rejimini düzenler. Sahipsiz eşya, hiç kimsenin mülkiyetinde bulunmayan taşınır eşyadır; bu durum sahiplenme (occupatio) yoluyla yeni bir taşınır mülkiyetinin kurulmasına olanak verir. Roma hukukundan beri tanınan bu kurum, modern eşya hukukunda aslen kazanım hallerinin tipik örneğidir.
Eşya iki biçimde sahipsiz hale gelir:
Malikin sahipsizleştirme iradesiyle eşyayı bırakması. Malik terk iradesini açıkça göstermelidir:
Malikin geçici olarak eşyadan ayrılması (park edilen araç, bırakılan çanta) terk değildir; eşya o an sahipsiz sayılmaz.
Hiçbir zaman kimsenin mülkiyetine girmemiş eşya:
TMK m.767 sahipsiz taşınır eşyayı "sahiplenme iradesiyle elde eden malik olur" der. İki şart:
Bu kurum zilyetliğin aslen kurulmasını ve eşya üzerinde mülkiyeti eş zamanlı doğurur.
Sahiplenme eylemi bir hukuki işlem değil, fiil niteliğindedir; ayırt etme gücü yeterlidir. Küçükler ayırt etme gücü varsa yaban hayvanı avlayabilir.
TMK m.768 yaban hayvanlarını sahipsiz sayar; avlanma ve balıkçılık kanunlarına uygun olarak av yoluyla sahiplenilebilir. 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu + 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu özel düzenlemeleri içerir. Avlanması kısıtlı türler (korunan canlılar) bu istisnanın dışındadır.
TMK m.769 "bir kimsenin yakaladığı yaban hayvanı özgürlüğüne kavuşursa yeniden sahipsiz olur" der. Kaçan hayvan yeniden res nullius haline gelir; başka bir avlayıcı sahiplenebilir.
Evcil hayvan kaçtığında sahipsizleşmez; malik hakkı devam eder. Ancak uzun süre yok sayılırsa kişi (özellikle bulan besleyen) önalım hakkı temelinde iddia edebilir.
Taşınmazlar sahipsiz olamaz. TMK m.715 "mülkiyetine konu olmayan taşınmazlar devletindir" der. Sahipsiz kalan taşınmaz (tapuda terkli, mirasta kalan ve mirasçı çıkmayan) otomatik devlet mülkiyetine geçer. Özel kişiler sahiplenemez.
Bu, taşınmaz mülkiyeti rejiminin korumalı olmasıyla açıklanır; res nullius taşınmaz kavramı Türk hukukunda tanınmaz.
Bu üç kavram sık karıştırılır; ancak farklı hukuki rejimlerdir:
| Kavram | Tanım | TMK | Malik |
|---|---|---|---|
| Sahipsiz eşya | Hiç kimsenin malı değil | m.767 | Sahiplenen |
| Buluntu eşya | Kayıp/düşürülmüş; malik belirsiz | m.770-771 | 5 yıl sonra bulan + %10-50 mükafat |
| Define | Gömülü/saklı değerli; malik kesin bilinemiyor | m.772 | Arazi maliki + bulan (1/2) |
Temel ayrım: Sahipsiz eşyanın maliki yokken, buluntu eşyanın maliki olup kaybetmiştir; define ise tarihi/değerli bir gömüldür.