Son güncelleme:
Taşınır Mülkiyeti: Taşınır mülkiyeti, TMK m.762-779 arasında düzenlenen, taşınır eşyalar üzerinde kurulan mülkiyet hakkıdır. Kurucu unsuru teslim (m.763); istisnai kazanım halleri olarak iyiniyetli iktisap (m.988-989), buluntu eşya (m.770-773), define (m.772) ve sahipsiz eşyanın sahiplenilmesi (m.767) vardır. Taşınmaz mülkiyetinden farklı olarak tapu siciline kaydedilmez; zilyetlik karinesiyle korunur.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Dolaylı Zilyet
Dolaylı zilyet, eşya üzerinde bir başka kişi (doğrudan zilyet) aracılığıyla fiilî hâkimiyet kuran zilyet türüdür (TMK m.975). Tipik örneği kiraya veren malik; kiralayanın eşyası üzerinde sürekli dolaylı zilyetliğe sahiptir ve kiracı ile birlikte iki katmanlı zilyetlik yapısı oluşur. Dolaylı zilyetlik için ayni hak veya hukuki ilişki temeli gerekir.
Türk Medeni Kanunu (TMK)
Türk Medeni Kanunu (TMK), 22 Kasım 2001 tarihinde kabul edilip 1 Ocak 2002'de yürürlüğe giren 4721 sayılı kanundur; 1926 tarihli 743 sayılı eski Medeni Kanun'un yerini almıştır. Medeni hukukun temel kaynağı olan kanun, Başlangıç hükümleri (m.1-7) ile Kişiler, Aile, Miras ve Eşya olmak üzere dört kitaptan oluşur ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile bütünleşerek özel hukukun çekirdek mevzuatını kurar.
Sahipsiz Eşya
Sahipsiz eşya, hiç kimsenin mülkiyetinde bulunmayan taşınır eşyadır. Malikin terkiyle (res derelicta) veya daha önce hiç sahiplenilmemiş olmasıyla (res nullius) sahipsiz hale gelir. TMK m.767'de düzenlenen sahiplenme (occupatio) yoluyla ilk sahiplenene geçer; yaban hayvanları, avlanan balık, toplanan yabani bitki tipik örneklerdir. Devlet mülkiyetindeki taşınmazlar sahipsiz sayılmaz (m.715).
Taşınmaz Mülkiyeti
Taşınmaz mülkiyeti, TMK m.704-761 arasında düzenlenen, arazi, tapuda bağımsız bölüm olarak kayıtlı taşınmazlar ve kaynaklar gibi hareketsiz eşyalar üzerinde kurulan mülkiyet hakkıdır. Kurucu unsuru tapu siciline tescildir (m.705); istisnai aslen kazanım halleri olarak miras, kamulaştırma, kazandırıcı zamanaşımı (m.713) ve işgal yer alır. Komşuluk hukuku (m.737-750) hakkın temel sınırıdır.
Zilyetlik
Zilyetlik, bir eşya üzerinde kişinin fiilî hâkimiyet kurmasına ve bu hâkimiyetin hukuken korunan olgusal bir durum olarak sonuç doğurmasına ilişkin, Türk Medeni Kanunu m.973-1003 arasında düzenlenen temel eşya hukuku kurumudur. Ayni hak niteliği taşımamasına rağmen kanun koyucu zilyetliğe mülkiyet karinesi (m.985), koruma davaları (m.982-984) ve iyi niyetli iktisabın (m.988) dayanağı olma gibi önemli hukuki sonuçlar bağlamıştır.
Mülkiyetin Kaybedilme Yolları
Mülkiyetin Kaybedilme Yolları, [Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyet) hakkının hak sahibinden hukuki yollarla ayrılmasının sistematik tasnifidir. TMK m.717-718 ve dağınık hükümler taşınır ile taşınmaz mülkiyetinin sona erme yollarını düzenler. Terkin, terketme, [Kamulaştırma (Eşya Hukuku)](/sozluk/medeni-hukuk/kamulastirma-tmk), kazandırıcı zamanaşımı sonucu kayıp, fiziksel yokluk ile [Mülkiyetin Kazanılma Yolları](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyetin-kazanilma-yollari)nın aynalı sonuçlarıdır.
Mülkiyet
Mülkiyet, TMK m.683'te düzenlenen en geniş ayni haktır; maliki eşyasını hukuk düzeninin sınırları içinde kullanma, yararlanma ve tasarruf (usus, fructus, abusus) yetkileriyle donatan, herkese karşı ileri sürülebilen mutlak haktır. Taşınır-taşınmaz, tek-birlikte, özel-kamu türlerinde farklılaşır; kaynağını Anayasa m.35 temel hak güvencesinden alır ve kamulaştırma ile sınırlandırma hükümlerine tabidir.
Zilyetliğin Devri
Zilyetliğin devri, bir kişinin eşya üzerindeki fiilî hâkimiyetini diğerine aktarma sürecinin hukuki yollarını düzenleyen TMK m.977-979 hükümleridir. Fiili teslim, kısa elden teslim, hükmen teslim ve vasıta ile teslim türleri bulunur; taşınır mülkiyetinin devrinde teslim kurucu unsur iken, taşınmazda tapu sicilindeki tescil bu işlevi üstlenir. Her türün özgül şekil şartları vardır.
Mülkiyetin Kazanılma Yolları
Mülkiyetin Kazanılma Yolları, [Mülkiyet](/sozluk/medeni-hukuk/mulkiyet) hakkının hukuk düzenince tanınan yollarla bir kişiye geçmesi veya yeni doğmasının sistematik tasnifidir. TMK m.704-777 hükümleri taşınır ve taşınmaz mülkiyetinin iktisabını ayrı ayrı düzenler. Aslen kazanma (ilk kez doğan hak) ile devren kazanma (önceki maliki sürdürme); özgün ve türev kazanım; tescile bağlı ve tescilsiz iktisap; sınıflandırmaları üzerinden eksiksiz çerçeveyi sağlar.
Türk Medeni Kanunu m.762-779 taşınır mülkiyetini düzenler. Taşınır, nakli mümkün olan eşyadır (araç, makine, mücevher, hisse senedi, kitap vb.). Mülkiyet hakkının taşınır konusunda kurucu unsuru teslimdir; taşınmaz mülkiyetinden ayrılan en belirgin farkı budur.
Taşınır mülkiyeti, mülkiyet hakkının genel özelliklerini taşır (kullanma, yararlanma, tasarruf). Farklılaşan yön devir ve kazanma biçimidir: taşınmazda tapu sicilinin kurucu niteliğine karşı taşınırda teslim ve zilyetliğin devri belirleyicidir. Bu, ticari hayatın pratik ihtiyaçlarına uyum sağlar.
TMK m.763 "taşınır mülkiyetinin devri için zilyetliğin devri gereklidir" der. Sadece satış sözleşmesi yetmez; mülkiyetin geçişi için zilyetliğin fiilen veya hükmen devri zorunludur.
Tüm teslim türleri hukuken eş değerlidir ve mülkiyeti geçirir.
Taşınır mülkiyetine özgü, taşınmazda bulunmayan kurumdur. Emin sıfatıyla zilyet olmayandan iyiniyetli iktisap koşulları:
İyiniyetli iktisap eden kişi malik olur; gerçek malikin eşyayı geri alma hakkı sona erer. Bu kurum ticari güveni sağlar.
Eşya malikin elinden rızasız çıkmışsa (çalınma, kaybolma) malik 5 yıl içinde geri alabilir. Ancak para, hamiline yazılı senetler ve açık artırmada alınanlar bu istisna dışıdır.
Hiç kimsenin malı olmayan eşyanın (yaban hayvanı, avlanan balık, atılmış ev eşyası) fiilî tutma ve sahiplenme iradesiyle mülkiyete geçirilmesi.
Malikinin belli olmadığı ve bulunduğu durum itibariyle sahipsiz olmayan eşya. Bulan kişi 5 yıl süreyle ilan ve sahibin çıkmaması halinde malik olur; %10-%50 nisbetinde mükafat hakkı vardır (bulan tarafından arandığında).
Uzun süreden beri gömülü veya saklanmış, malikinin kesinlikle belirlenemediği değerli eşya. Arazi maliki ile bulan arasında 1/2 paylaşılır.
Taşınırda 5 yıl iyi niyetli zilyetlik kazandırıcıdır (TMK m.777). İyi niyet aranır; kötü niyetli zilyetlikten kazanım mümkün değildir.