Son güncelleme:
Kişisel İlişkinin Sınırlanması: Kişisel ilişkinin sınırlanması, çocuğun bedensel veya ruhsal sağlığını tehlikeye sokan ya da eğitimini engelleyen, çocuğun yararına aykırı düşen kişisel ilişki talebinin hâkim tarafından kararıdır. TMK m.324 düzenlemesidir; velayet hakkı sahibi olmayan ana veya baba ile çocuk arasındaki kişisel ilişki, süzgecinden geçirilerek hâkim kararıyla sınırlanır.
Kişisel ilişkinin sınırlanması, çocuğun bedensel veya ruhsal sağlığını tehlikeye sokan ya da eğitimini engelleyen, çocuğun yararına aykırı düşen kişisel ilişki talebinin hâkim tarafından kısıtlanması, askıya alınması veya kaldırılması kararıdır. TMK m.324'te düzenlenmiş olup kişisel ilişki kurma hakkı'nın istisnasını oluşturur.
Kişisel ilişki kurma hakkı mutlak değildir; çocuğun yararı önceliklidir:
| Norm | İçerik |
|---|---|
| TMK m.323 | Kişisel ilişki kurma hakkını tanır |
| TMK m.324 | Sınırlama-ret yetkisini düzenler |
| TMK m.346 | Çocuğun korunmasına yönelik genel önlemler |
| Anayasa m.41 | Aile birliği ve çocuğun korunması |
| Çocuk Hakları Sözleşmesi m.3 | Çocuğun üstün yararı ilkesi |
Hâkim, sınırlama kararını somut olayın özelliklerine göre verir; TMK m.4 hâkimin takdir yetkisi bu davalarda belirleyicidir.
Kanun üç ana sebep grubu öngörür:
Kişisel ilişki kuracak kişi:
İlişki şekli veya zamanlaması:
Hâkim, somut olayın özelliklerine göre çocuğun yararına aykırı başka durumları kabul edebilir:
Hâkim, ölçülülük ilkesine uygun olarak şu kararları verebilir:
| Tür | Açıklama |
|---|---|
| Saatlerin daraltılması | Süre kısaltma; refakat zorunluluğu |
| Refakatli ilişki | Üçüncü kişi gözetiminde görüşme |
| Yer kısıtlaması | Belirli mekânda görüşme |
| Geçici askıya alma | Belirli süre durdurma |
| Tamamen kaldırma | İstisnaî, ağır sebeplerde |
Sınırlama geçicidir; sebepler ortadan kalkarsa kişisel ilişki yeniden kurulabilir.
| Aşama | İçerik |
|---|---|
| Davacı | Velayet sahibi ana-baba, vasi, kayyum, çocuk (vekil), savcı |
| Davalı | Kişisel ilişki kurmakta olan ana-baba |
| Görevli mahkeme | Aile mahkemesi |
| Delil | Sosyal inceleme raporu, psikolog/pedagog görüşü, tanık |
| Tedbir | İhtiyatî tedbirle geçici sınırlama mümkün |
Çocuğun yargıç tarafından bizzat dinlenmesi TMK m.324'ün uygulamasında temel bir gerekliliktir; idrak yaşına göre çocuğun beyanı alınır.
Sebepler ortadan kalkarsa kişisel ilişki yeniden kurulabilir:
Hâkim, dilekçe veya re'sen sınırlama kararını gözden geçirebilir.
Sınırlama, velayet hakkıyla doğrudan ilgili değildir:
| Özellik | Kişisel İlişkinin Sınırlanması | Velayetin Kaldırılması |
|---|---|---|
| Hedef | İlişki süresi-şekli | Velayet hakkı bütünüyle |
| Kim hakkında | Velayet sahibi olmayan | Velayet sahibi |
| Sebep | Çocuğun yararına aykırı görüşme | Velayet ödevini yerine getirememe |
| Sonuç | Görüşme kısıtlanır/durur | Velayet diğer eşe verilir |
Kişisel İlişki Kurma Hakkı, Çocuğun Üstün Yararı, Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi, Velayet, Velayetin Değiştirilmesi, Velayetin Kaldırılması, Ortak Velayet, Aile Mahkemesi ve Hâkimin Takdir Yetkisi kişisel ilişkinin sınırlanmasının uygulama bağlamını oluşturur.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Çocuğun Üstün Yararı
Çocuğun üstün yararı, velayet, vesayet ve aile hukuku işlemlerinde hâkimin temel ölçütü olarak uyguladığı ve çocuğun fiziksel, psikolojik, sosyal ve eğitim ihtiyaçlarının önceliği esasına dayanan ilkedir (TMK m.182, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.3). Velayet kararı, kişisel ilişki kurma hakkı, evlat edinme ve nafaka tespitlerinde çocuğun üstün yararı kararın çekirdeğidir.
Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi
Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi, kendisini ilgilendiren davalarda görüşünün mahkeme tarafından alınması hakkıdır; TMK m.336/3, m.182, ÇHS m.12 ile Çocuğun Üstün Yararı ekseninde uygulanır. Genelde 7 yaş üstü çocuk dinlenir; karar verecek yargıç çocuğun olgunluk düzeyine göre görüşüne ağırlık verir. Velayet ve Boşanma davalarında en sık başvurulur.
Aile Mahkemesi
Aile mahkemesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile kurulan ve aile hukuku uyuşmazlıklarına bakmakla görevli özel asliye hukuk mahkemesidir. Boşanma, velayet, evlat edinme, soybağı, vesayet, mal rejimi tasfiyesi, nafaka davalarında yetkilidir. Hâkim, aile hukuku alanında deneyim ve uzmanlık sahibidir; gizlilik ve uzlaştırma esastır.
Kişisel İlişki Kurma Hakkı
Kişisel ilişki kurma hakkı, velayetin sahibi olmayan ebeveynin (genelde boşanma sonrası) çocukla düzenli ilişki sürdürme hakkıdır (TMK m.323). Hâkim, çocuğun üstün yararına göre süre, yer ve şekil belirler; hafta sonu, yarıyıl tatili ve dini bayram günleri gibi periyotlar tipik düzenlemelerdir. Şiddet veya istismar varsa hak kısıtlanabilir veya tamamen kaldırılabilir.
Velayetin Kaldırılması
Velayetin kaldırılması, ana-babanın velayet hakkının çocuğun üstün yararına aykırı ağır kusurlu davranışları sebebine dayanarak mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir (TMK m.348). Çocuğa karşı ihmal, istismar, şiddet, alkol/uyuşturucu bağımlılığı, ağır cezai mahkûmiyetler kaldırma sebebi olabilir. Velayet kaldırılan ebeveyn için kişisel ilişki kurma hakkı sınırlanabilir veya tamamen sona erebilir.
Velayetin Değiştirilmesi
Velayetin değiştirilmesi, boşanma sonrası velayet sahibi ebeveynin yetkisi devam ederken çocuğun üstün yararı bakımından velayetin diğer ebeveyne geçmesinin gerekli görülmesidir (TMK m.349). Velayet sahibinin yer değiştirmesi, yeni evlilik, ihmal, çocuğun beyanı veya yaşam koşullarının değişmesi sebep olabilir. Kaldırma davasından farklı olarak ağır kusur aranmaz; çocuğun yararı esastır.
Ortak Velayet
Ortak velayet, boşanma sonrası ana-babanın çocuk üzerindeki velayet haklarını birlikte kullanmaya devam etmesini ifade eder. Türk hukukunda 2017 Yargıtay HGK kararı ile dar koşullarda kabul edilmiş; AİHM içtihadı ile uyum amacı taşır. Eşlerin işbirliği yapma kapasitesi, çocuğun yararı, coğrafi yakınlık ve çocuğun beyanı ortak velayetin uygulanma kriterleridir; Yargıtay denetimi yoğundur.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi