Son güncelleme:
Kişisel İlişki Kurma Hakkı: Kişisel ilişki kurma hakkı, velayetin sahibi olmayan ebeveynin (genelde boşanma sonrası) çocukla düzenli ilişki sürdürme hakkıdır (TMK m.323). Hâkim, çocuğun üstün yararına göre süre, yer ve şekil belirler; hafta sonu, yarıyıl tatili ve dini bayram günleri gibi periyotlar tipik düzenlemelerdir. Şiddet veya istismar varsa hak kısıtlanabilir veya tamamen kaldırılabilir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Velayet
Velayet, Türk Medeni Kanunu m.335-351 arasında düzenlenen ve ana-babanın küçük veya kısıtlı çocuğu üzerindeki bakım, gözetim, eğitim, temsil ve mal yönetim hak ve yükümlülükleri bütünüdür. Evlilik içinde ana-baba tarafından birlikte kullanılır; boşanmada TMK m.182 uyarınca hâkim velayeti eşlerden birine verir. Kaldırma (m.348) ve değiştirme (m.349) çocuğun üstün yararına bağlıdır; anayasal dayanağı AY m.41 aile ve çocuk korumasıdır.
Çocuğun Üstün Yararı
Çocuğun üstün yararı, velayet, vesayet ve aile hukuku işlemlerinde hâkimin temel ölçütü olarak uyguladığı ve çocuğun fiziksel, psikolojik, sosyal ve eğitim ihtiyaçlarının önceliği esasına dayanan ilkedir (TMK m.182, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi m.3). Velayet kararı, kişisel ilişki kurma hakkı, evlat edinme ve nafaka tespitlerinde çocuğun üstün yararı kararın çekirdeğidir.
Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi
Çocuğun Yargıç Tarafından Dinlenmesi, kendisini ilgilendiren davalarda görüşünün mahkeme tarafından alınması hakkıdır; TMK m.336/3, m.182, ÇHS m.12 ile [Çocuğun Üstün Yararı](/sozluk/medeni-hukuk/cocugun-ustun-yarari) ekseninde uygulanır. Genelde 7 yaş üstü çocuk dinlenir; karar verecek yargıç çocuğun olgunluk düzeyine göre görüşüne ağırlık verir. [Velayet](/sozluk/medeni-hukuk/velayet) ve [Boşanma](/sozluk/medeni-hukuk/bosanma) davalarında en sık başvurulur.
Aile Mahkemesi
Aile mahkemesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile kurulan ve aile hukuku uyuşmazlıklarına bakmakla görevli özel asliye hukuk mahkemesidir. Boşanma, velayet, evlat edinme, soybağı, vesayet, mal rejimi tasfiyesi, nafaka davalarında yetkilidir. Hâkim, aile hukuku alanında deneyim ve uzmanlık sahibidir; gizlilik ve uzlaştırma esastır.
İştirak Nafakası
İştirak nafakası, Türk Medeni Kanunu m.182'de düzenlenen ve boşanma kararıyla velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine mali gücüne göre katılma yükümlülüğüdür. Velayet düzenlemesiyle birlikte hâkim tarafından resen hükmedilir ve çocuk ergin olana kadar ödenir; eğitimi devam ediyorsa süre uzayabilir. Miktar çocuğun ihtiyaçları ve yükümlünün mali gücüne göre belirlenir. Yoksulluk nafakasından farkı eş değil çocuk yararına olmasıdır.
Boşanma
Boşanma, hâkim kararıyla evlilik birliğinin sona ermesi olup Türk Medeni Kanunu m.161-184 arasında düzenlenen aile hukuku kurumudur. Özel sebepler (zina, hayata kast, suç işleme, terk, akıl hastalığı) ve genel sebep (evlilik birliğinin temelinden sarsılması) olmak üzere sınırlı sayıdaki sebeplere dayanır. Dava aile mahkemesinde açılır; sonuç olarak kişisel hükümlerin yanı sıra velayet, nafaka, maddi-manevi tazminat ve mal rejimi tasfiyesi gibi mali etkiler doğurur.
Velayetin Kaldırılması
Velayetin kaldırılması, ana-babanın velayet hakkının çocuğun üstün yararına aykırı ağır kusurlu davranışları sebebine dayanarak mahkeme kararıyla sona erdirilmesidir (TMK m.348). Çocuğa karşı ihmal, istismar, şiddet, alkol/uyuşturucu bağımlılığı, ağır cezai mahkûmiyetler kaldırma sebebi olabilir. Velayet kaldırılan ebeveyn için kişisel ilişki kurma hakkı sınırlanabilir veya tamamen sona erebilir.
Velayetin Değiştirilmesi
Velayetin değiştirilmesi, boşanma sonrası velayet sahibi ebeveynin yetkisi devam ederken çocuğun üstün yararı bakımından velayetin diğer ebeveyne geçmesinin gerekli görülmesidir (TMK m.349). Velayet sahibinin yer değiştirmesi, yeni evlilik, ihmal, çocuğun beyanı veya yaşam koşullarının değişmesi sebep olabilir. Kaldırma davasından farklı olarak ağır kusur aranmaz; çocuğun yararı esastır.
Ortak Velayet
Ortak velayet, boşanma sonrası ana-babanın çocuk üzerindeki velayet haklarını birlikte kullanmaya devam etmesini ifade eder. Türk hukukunda 2017 Yargıtay HGK kararı ile dar koşullarda kabul edilmiş; AİHM içtihadı ile uyum amacı taşır. Eşlerin işbirliği yapma kapasitesi, çocuğun yararı, coğrafi yakınlık ve çocuğun beyanı ortak velayetin uygulanma kriterleridir; Yargıtay denetimi yoğundur.
Kişisel ilişki kurma hakkı, Türk Medeni Kanunu m.323 hükmünde düzenlenen ve velayetin sahibi olmayan ebeveynin (genelde boşanma sonrası) çocukla düzenli ilişki sürdürme hakkıdır. Çocuğun üstün yararı ölçütüne göre düzenlenir.
Kişisel ilişki kurma hakkının temel özellikleri:
TMK m.325 uyarınca:
Hâkim somut hâllerde belirler:
Çocuğun üstün yararı merkezi ölçüttür:
Bu yükümlülükler ihmal edilirse:
Boşanmış ebeveyn çocuğu yurt dışına götürmek isterse:
Kişisel ilişki kurma hakkı, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında velayet ve aile sorularında ele alınır. Tipik konular:
Velayet, Çocuğun Üstün Yararı, Velayetin Değiştirilmesi, Velayetin Kaldırılması, Ortak Velayet, Boşanma, İştirak Nafakası ve Aile Mahkemesi kişisel ilişki kurma hakkının uygulama bağlamını oluşturur.