Son güncelleme:
Vasiyette İrade Sakatlığı: Vasiyette irade sakatlığı, TMK m.557/b.2 uyarınca vasiyetnamenin yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama sonucunda düzenlenmesi nedeniyle iptal edilebilen sebeptir. Borçlar Kanunu m.30-39 hükümleri kıyasen uygulanır; nispi butlan doğar. İptal davası m.559'da öngörülen 1 yıl ve 10 yıl hak düşürücü sürelerle sınırlıdır; davalı kötü niyetliyse süre 20 yıla uzar.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Vasiyette irade sakatlığı, Türk Medeni Kanunu m.557/b.2 kapsamında düzenlenen ve mirasbırakanın iradesinin yanılma (hata), aldatma (hile), korkutma veya zorlama etkisiyle bozulması nedeniyle vasiyetnamenin iptal davası yoluyla geçersiz kılınmasını mümkün kılan iptal sebebidir. TMK m.504 doğrudan vasiyetnamede irade sakatlığını düzenleyen özel hükümdür: mirasbırakan vasiyetname yapma anında yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisi altında bulunmamalıdır. Bu sakatlık TMK m.557/b.2 kapsamında iptal sebebi sayılır; TMK m.5 atfı gereği Türk Borçlar Kanunu m.30-39 hükümleri kıyasen uygulanır.
Mirasbırakanın iradesinin gerçekle bağdaşmayan yanlış bir tasavvur üzerine kurulmuş olmasıdır. Vasiyette esaslı sayılan yanılma türleri:
Yanılma, vasiyet anında mevcut ve esaslı olmalıdır; sonradan ortaya çıkan yanılgı veya küçük yanlış anlama yetmez.
Üçüncü kişinin kasıtlı aldatıcı davranışla mirasbırakanı yanıltarak vasiyet düzenlemesine yönlendirmesidir. Hile şartları:
Hile, üçüncü kişiden gelse bile lehine vasiyet alacaklısı olan kişi haberdar olmasa dahi iptal sebebidir (vasiyet tek taraflı tasarruf olduğundan).
Mirasbırakanın ağır ve mevcut bir tehlike korkusuyla iradesinin sakatlanmasıdır. TBK m.37 kıyasen uygulanır; korkutma şartları:
Fiziksel güç kullanılarak mirasbırakanın elini yönlendirme veya imza atmaya mecbur etme. Zorlama, irade serbestisini tamamen ortadan kaldırdığı için bazı doktrinde mutlak butlan sonucu doğurur (irade hiç oluşmamış sayılır).
TMK m.5 hükmü, Türk Borçlar Kanunu genel hükümlerinin medeni hukuk ilişkilerine kıyasen uygulanmasını öngörür. Vasiyette irade sakatlığı, TBK m.30-39 ile birlikte değerlendirilir:
| TBK Hükmü | Konu | Vasiyete Uygulama |
|---|---|---|
| m.30-31 | Esaslı yanılma | Şahıs/konu/saik hatası |
| m.32 | Saik hatası | Yalnız esaslı saikte iptal |
| m.36 | Aldatma | Üçüncü kişiden gelse de geçerli |
| m.37-38 | Korkutma | Ağır ve mevcut tehlike şartı |
İrade sakatlığı vasiyetnameyi kendiliğinden geçersiz kılmaz; iptal davası açılması gerekir. İptal kararı verilene kadar vasiyet fiilen geçerli sayılır. Mahkeme iptal kararı verirse vasiyet geriye yürürlü olarak hükümsüz kalır; mallar yasal mirasçılığa göre dağıtılır.
Süreler hak düşürücüdür; resen dikkate alınır, durdurulmaz, kesilmez.
İrade sakatlığı belirli bir tasarrufu etkiliyorsa (örn. üç ayrı vasiyet hükmünden yalnız biri), mahkeme kısmi iptal verebilir. Geri kalan hükümler ayakta kalır. Ancak vasiyet bütünüyle bir korkutma veya genel hile altında düzenlenmişse iptal tamamı için verilir.
Vasiyetname, Vasiyetin İptali, Atanmış Mirasçı, Vasiyet Alacaklısı, Yasal Mirasçılık, Tenkis Davası ve Saklı Pay irade sakatlığına dayalı iptal davasının kavramsal çerçevesini oluşturur.