Son güncelleme:
Vasiyet Alacaklısı: Vasiyet alacaklısı, mirasbırakanın TMK m.516'ya göre yaptığı belirli mal vasiyeti uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya para alma hakkı kazanan kişidir. Mirasçı sıfatına sahip değildir; cüz'i halefiyet konumundadır ve sadece vasiyet konusu üzerinde alacak hakkı bulunur. Terekenin pasifinden sorumlu tutulmaz, alacağı için mirasçılardan talepte bulunur ve gerekirse dava açar.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Saklı Pay (Mahfuz Hisse)
Saklı pay (mahfuz hisse), TMK m.505-506'da düzenlenen ve belirli yasal mirasçıların — altsoy, ana-baba ve sağ kalan eşin — yasal pay oranı üzerinde kanunen koruma altına alınmış asgari miras hakkıdır. Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufları ile saklı paya tecavüz etmesi hâlinde, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile bu hakkı geri talep edebilir; saklı pay yenilemez ve devredilemez nitelikte korunan bir miras hukuku kurumudur.
Cüz'i Halefiyet
Cüz'i halefiyet, hukukî bir işlem (devir, satım, bağışlama, vasiyet) sonucu belirli bir mal veya hakkın bir kişiden diğerine geçmesidir. Külli halefiyetten farklı olarak tereke bütünü değil; yalnızca tek tek mal/hak üzerinde halefiyet doğar. Cüz'i halef, devraldığı mal veya hak ile sınırlı sorumluluk taşır; devredenin diğer borçlarından sorumlu tutulmaz. Belirli mal vasiyet alacaklısı tipik örnektir.
Atanmış (İradi) Mirasçı
Atanmış (iradi) mirasçı, mirasbırakanın TMK m.514-516 ve m.527 uyarınca yaptığı ölüme bağlı tasarrufla — vasiyetname veya miras sözleşmesi yoluyla — terekenin tamamı ya da belirli bir oranı üzerinde mirasçı sıfatı kazandırdığı kişidir. Yasal mirasçılığın aksine kanun değil, ehliyetli kimsenin iradî beyanı kaynaktır. Atanmış mirasçı külli halefiyet konumundadır ancak yasal mirasçıların saklı payına saygı zorunludur.
Tenkis Davası
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünü saklı pay sınırını aşacak şekilde kullanması hâlinde saklı paylı mirasçıların açabileceği yenilik doğuran davadır (TMK m.560-571). Davanın amacı vasiyetname veya sağlararası bağışlamayla saklı paya tecavüz eden tasarrufu kanunî sınıra çekmektir; saklı paylı mirasçının payı yeniden hesaplanır ve fazlalık tenkise tâbi tutulur. Hak düşürücü süreler bir yıl ve on yıl olarak uygulanır.
Mirastan Yoksunluk
Mirastan yoksunluk, TMK m.578'de sayılan ağır kusurlu eylemleri işleyen kişinin mirasçı sıfatını kanun gereği kendiliğinden kaybetmesidir. Mirasbırakana karşı kasten ölüme yol açma, kişilik haklarına saldırı, vasiyetnamesinin tahrip edilmesi ve benzeri hâller yoksunluk sebebidir. Yoksunluk kişiseldir; ilgili kişinin altsoyu mirasçılığını korur ve halefiyet ilkesi kapsamında pay alır.
Tereke
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında geride bıraktığı tüm aktif ve pasiflerden oluşan ve külli halefiyet ilkesi gereği bir bütün hâlinde mirasçılara intikal eden malvarlığıdır (TMK m.599). Birden fazla mirasçı olması hâlinde tereke elbirliği mülkiyet konusudur ve paylaşıma kadar mirasçıların ortak yönetimine tâbidir. Borçların tasfiyesi, defter tutma ve resmi tasfiye gibi mekanizmalarla terekenin işletimi düzenlenir.
Vasiyetname
Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra hüküm doğurmak üzere tek taraflı olarak yaptığı, kişisel ve ölüme bağlı tasarruf niteliğindeki şekle tâbi irade beyanıdır (TMK m.531-548). Resmi, el yazılı ve sözlü olmak üzere üç şekilde yapılabilir; her zaman geri alınabilir nitelikte olup mirasçı ataması, vasiyet alacaklısı belirleme ve mirastan iskat gibi tasarruflara aracılık eder. Geçerlilik için tam ehliyet aranır.
Belirli Mal Vasiyeti (Musa-bih)
Belirli mal vasiyeti (musa-bih), mirasbırakanın TMK m.516 uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya alacağı vasiyet alacaklısına bırakmasıdır. Atanmış mirasçıdan farklı olarak vasiyet alacaklısı külli halef değil, cüz'i halef konumundadır; sadece tahsis edilen mal/hak üzerinde alacak hakkı kazanır, terekenin pasifinden sorumlu tutulmaz. Vasiyet alacaklısı borcu mirasçılardan talep eder.
Vasiyet alacaklısı, Türk Medeni Kanunu m.516-519 hükümlerinde düzenlenen ve mirasbırakanın yaptığı belirli mal vasiyeti (musa-bih) uyarınca terekeden belirli bir mal, hak veya para tutarını alma hakkı kazanan kişidir. Atanmış mirasçıdan farklı olarak mirasçı sıfatı taşımaz; cüz'i halefiyet yoluyla yalnızca vasiyet konusu üzerinde alacaklı konumuna gelir.
Vasiyet alacaklısının statüsü üç temel özellikle ayırt edilir:
Mirasbırakan vasiyet alacaklısı olarak şu kişileri belirleyebilir:
Mirastan yoksunluk sebepleri vasiyet alacaklısı için de geçerlidir; yoksun kişi vasiyetten yararlanamaz.
Vasiyet alacaklısı sıfatı şu süreçle doğar:
Vasiyet alacaklısının talep hakkı 10 yıllık zamanaşımına tâbidir (TMK m.601). Süre, vasiyet alacaklısının vasiyetnameden haberdar olduğu zamandan başlar. Talep yapılması:
Vasiyet konusu mal/hak mirasbırakanın ölüm tarihinde terekede mevcut değilse, vasiyet kural olarak hükümsüzdür (TMK m.518). Ancak istisnai durumlar vardır:
Vasiyetin saklı pay sınırını aşması durumunda saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir. Vasiyet alacaklısı için iki seçenek doğar (TMK m.564/2):
Seçim hakkı vasiyet alacaklısına aittir; bu özellikle kişisel anlam taşıyan mallar için (örn. atadan kalma yüzük) ekonomik açıdan önemlidir.
| Özellik | Vasiyet Alacaklısı | Atanmış Mirasçı |
|---|---|---|
| Sıfatı | Alacaklı | Mirasçı |
| Tereke yönetimi | Yetkisiz | Yetkili |
| Pasifler | Sorumsuz | Sorumlu |
| Saklı pay | Hayır | Hayır |
| Hak konusu | Belirli mal/hak | Tereke veya oranı |
Vasiyet alacaklısı, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında belirli mal vasiyeti ve atanmış mirasçı ile karşılaştırmalı sorulardadır. Tipik konular:
Belirli Mal Vasiyeti, Atanmış Mirasçı, Vasiyetname, Cüz'i Halefiyet, Saklı Pay ve Tenkis Davası vasiyet alacaklısının statüsüyle birlikte değerlendirilir.