Ceza Hukuku
Hukuka Uygunluk Nedenleri Nedir?
Tanım
Hukuka uygunluk nedenleri, tipik olan bir fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran hallerdir. Bu nedenlerin varlığında fail cezalandırılmaz.
© 2026 Sui Generis Akademi. Tüm hakları saklıdır.
Hukuka uygunluk nedenleri, tipik olan bir fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldıran hallerdir. Bu nedenlerin varlığında fail cezalandırılmaz.
Hukuka uygunluk nedenleri, kanunda suç olarak tanımlanan bir fiilin belirli koşullar altında hukuka uygun sayılmasını sağlayan nedenlerdir. Fiilin tipikliğini etkilemez, ancak hukuka aykırılık unsurunu ortadan kaldırır.
Zorunluluk Hali
Zorunluluk hali, kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelik olup bilerek neden olunmayan ve başka suretle korunmak olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak bir tehlikeyi defetmek için işlenen fiildir. TCK m.25/2.
İlgilinin Rızası
İlgilinin rızası, kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere açıkladığı rızanın fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmasıdır. TCK m.26/2.
Sınırın Aşılması
Sınırın aşılması, hukuka uygunluk nedenlerinin varlığında failin savunma veya müdahale sınırını gerekli ölçünün ötesine taşırmasıdır. TCK md. 27 uyarınca sınırın kasten aşılması halinde fail ağırlaştırılmış ceza alabilir; taksirle aşılması halinde ise taksirli suç hükümleri uygulanır.
Hukuka Uygunluk Nedenlerinde Yanılma
Hukuka uygunluk nedenlerinde yanılma, failin gerçekte bulunmayan bir hukuka uygunluk nedeninin maddi koşullarının var olduğunu zannetmesidir. TCK md. 30/3 uyarınca bu yanılma kaçınılmaz ise faile ceza verilmez. Kaçınılabilir yanılma halinde ise cezada indirim yapılır.
Ceza Sorumluluğunu Kaldıran Nedenler
Failin kusurluluğunu ortadan kaldıran veya azaltan hallerdir: yaş küçüklüğü, akıl hastalığı, sağır ve dilsizlik, geçici nedenler, cebir-tehdit ve hata (TCK m.30-34).
Meşru Savunma
Gerek kendisine gerek başkasına yönelmiş, gerçekleşen, gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı defetmek amacıyla orantılı güç kullanılmasıdır (TCK m.25/1).
Hakkın Kullanılması
Hakkın kullanılması, hukuk düzeninin tanıdığı bir hakkın kullanılması nedeniyle gerçekleştirilen fiilin hukuka uygun sayılmasıdır. TCK m.26/1'de düzenlenmiştir.
Ceza Özel Hukuku konusunda sınav hazırlığı
İlgilinin rızası, kişinin üzerinde mutlak surette tasarruf edebileceği bir hakkına ilişkin olmak üzere açıkladığı rızanın fiilin hukuka aykırılığını ortadan kaldırmasıdır. TCK m.26/2.