Son güncelleme:
Yenilik Doğuran Hak: Yenilik doğuran hak (inşai hak), tek taraflı irade beyanıyla mevcut bir hukuki durumu kuran, değiştiren veya sona erdiren hak türüdür. Üç alt kategoriye ayrılır: kurucu (evlenme onayı, vasiyet düzenleme), değiştirici (mal rejimi seçimi, sözleşme uyarlama) ve bozucu (fesih, iptal, ret, [mirasın reddi](/sozluk/medeni-hukuk/mirasin-reddi)). Genelde hak düşürücü süreye tâbi.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Yenilik doğuran hak (inşai hak), tek taraflı irade beyanıyla mevcut bir hukuki durumu kuran, değiştiren veya sona erdiren hak türüdür. Sahibinin iradesiyle hukuki durumun yeni bir hâle bürünmesini sağlar; karşı tarafın rızasına bağlı değildir.
| Özellik | Açıklama |
|---|---|
| Tek taraflılık | Sahibinin iradesiyle kullanılır |
| Karşı taraf rızası gerekmez | Pasif süje katlanmak zorundadır |
| Geri alınamaz | Kullanıldıktan sonra geri çevrilmez |
| Süreye tâbi | Genelde hak düşürücü |
| Kullanma şekli | Yazılı/sözlü beyan, dava, tescil |
Yeni bir hukuki durum yaratır:
Mevcut hukuki durumu değiştirir:
Mevcut hukuki durumu sona erdirir:
Yenilik doğuran hak kullanıldığında karşı taraf direnme imkânı yoktur:
Yenilik doğuran hakların çoğu hak düşürücü süreye tâbidir:
| Hak | Süre |
|---|---|
| Mirasın reddi | 3 ay |
| Vasiyet iptali | 1 yıl / 10 yıl |
| Önalım hakkı | 3 ay (öğrenme) / 2 yıl (azami) |
| İrade sakatlığı iptali | 1 yıl (TBK m.39) |
| Sözleşmeden dönme | Makul süre |
Süre geçince hak kendiliğinden son bulur.
Yenilik doğuran hak kullanıldıktan sonra geri alınamaz:
İstisnalar: Kanunun açık izin verdiği hâller, irade sakatlığı.
Bazı haklar birden fazla yenilik doğurabilir:
| Hak | Etki |
|---|---|
| Boşanma | Bozucu (evlilik sona) + kurucu (yeni mal rejimi) |
| Vasiyet | Kurucu (tasarruf) + değiştirici (önceki vasiyeti değiştirir) |
| Tanıma | Kurucu (soybağı) + değiştirici (miras hakkı) |
Mutlak/Nispi Hak Ayrımı, Şahsa Bağlı Hak, Mirasın Reddi, Vasiyetname İptali Davası, Beklenen Hak, Hak Ehliyeti, Vasiyetin İptali, Olumsuz Miras Sözleşmesi ve Borçlu Temerrüdü Medeni yenilik doğuran hakkın uygulama bağlamını oluşturur.