Son güncelleme:
Vesayetten Kaldırma: Vesayetten kaldırma, vesayet sebebinin ortadan kalkması durumunda mahkeme kararıyla vesayet hükümlerinin sona erdirilmesidir (TMK m.469-474). Akıl hastalığının iyileşmesi, bağımlılığın kontrol altına alınması, çocuğun erginleşmesi sebep olabilir; sulh hukuk mahkemesi tıbbi rapor ve sosyal inceleme ile karar verir. Karar tarihinden itibaren kişi tam ehliyetli sıfatına döner.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Kısıtlama Kararı
Kısıtlama kararı, Türk Medeni Kanunu m.409-411 çerçevesinde kısıtlılık sebeplerinden birinin gerçekleşmesi üzerine sulh hukuk mahkemesi tarafından verilen inşai karardır. Ergin kişinin fiil ehliyetini tam veya kısmen kaldırır. Karar öncesi dinleme zorunludur; akıl hastalığında resmi sağlık kurulu raporu aranır. Kesinleşme sonrası ilan edilir ve kişi kendiliğinden vesayet altına alınarak vasi atanır.
Vesayet Daireleri
Vesayet daireleri, TMK m.397'de düzenlenen ve vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi) ile vesayet üst makamı (asliye hukuk mahkemesi) olmak üzere iki kademeli sistemden oluşan vesayet yargısı yapısıdır. Birinci derece atama ve denetim yapar; ikinci derece itiraz ve gözetim işlevini yürütür. Sistemin amacı vesayet altındaki kişinin çift katmanlı korunmasıdır.
Yasal Danışman Türleri
Yasal danışman türleri, sınırlı ehliyetli kişilerin belirli işlerinde yardım eden danışmanların görev kapsamına göre yapılan ayrımdır (TMK m.429). Oy danışmanı dava açma, taşınmaz devri gibi işlerde danışmanın onayını gerektirir; yönetim danışmanı kişinin malvarlığını yönetir; karma danışman her iki yetkiyi birleştirir. Hâkim atama kararında danışman türünü belirler.
Vesayet Hesabı
Vesayet hesabı, vasinin vesayet altındaki kişinin malvarlığı yönetimine ilişkin vesayet makamına sunduğu periyodik mali rapordur (TMK m.460). İki yılda bir düzenli olarak verilir; gelir-gider dökümünü, yatırım hesabını ve önemli işlemleri içerir. Hesabın denetimi sulh hukuk mahkemesi tarafından yapılır; eksik veya hatalı hesap vasinin tazminat sorumluluğunu doğurabilir.
Vasi
Vasi, vesayet altındaki kişinin kişisel ve malvarlığı menfaatlerini korumak amacıyla Türk Medeni Kanunu m.413-418 uyarınca sulh hukuk mahkemesince atanan yasal temsilcidir. Vesayet altındakinin yakınları öncelikli adaydır (TMK m.414); vasilik kamu görevi niteliğindedir, zorunlu görev süresi iki yıldır. Vasi verdiği zararlardan kişisel olarak sorumludur; devlet ikinci derecede sorumlu tutulur.
Vesayet
Vesayet, velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlıların kişisel ve mal varlığı menfaatlerinin kamu denetimi altında korunmasını sağlayan aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu m.396-494 arasında düzenlenir. Vesayet dar anlamı yanında geniş anlamda kayyımlık ve yasal danışmanlığı da kapsar; vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atanması ve devletin denetim yükümlülüğü temel unsurlardır.
Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet)
Sulh hukuk mahkemesi vesayet işlevinde, vesayet altındaki kişinin korunması, vasi/kayyım atanması ve vesayet hesaplarının denetlenmesinde yetkili mahkemedir (TMK m.397). Vesayet açma, vesayetten kaldırma, vasinin görevden alınması, mahkeme onayı gerektiren önemli işlemler ve hesap denetimi sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesinden farklı olarak vesayet yargısı sulh seviyesindedir.
Vesayet Makamı
Vesayet makamı, Türk Medeni Kanunu m.397 uyarınca vesayet işlerinin birinci derecede yürütüldüğü resmi mercidir ve görevi sulh hukuk mahkemesine verilmiştir. Vasi atar, kısıtlı veya küçüğün malvarlığı işlemlerine izin verir, yıllık hesabı inceler ve kayyım atar. Denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi ise TMK m.462-463 kapsamında önemli işlemlere onay verir ve vesayet makamı kararlarına itirazları karara bağlar.
Vasinin Görevleri
Vasinin görevleri, vesayet altındaki kişinin temsili, mal yönetimi ve kişisel ihtiyaçlarının karşılanmasıdır (TMK m.448-451). Vasi, kişinin kanuni temsilcisi olarak hukuki işlemlerde temsil eder; mal varlığını korur ve yönetir; sağlık, eğitim ve barınma ihtiyaçlarını sağlar. Periyodik hesap verme yükümlülüğü, mahkeme onayı gerektiren işler ve özen ve sadakat sorumluluğu vasinin temel yükümlülükleridir.
Vesayetten kaldırma, Türk Medeni Kanunu m.469-474 hükümlerinde düzenlenen ve vesayet sebebinin ortadan kalkması durumunda mahkeme kararıyla vesayet hükümlerinin sona erdirilmesidir. Vesayet istisnaî bir koruma olduğu için, ihtiyaç sona erince kaldırılması esastır.
Mahkeme şu kararları verebilir:
| Karar | Etkisi |
|---|---|
| Vesayetten tam kaldırma | Tam ehliyet kazanılır |
| Sınırlı vesayete geçirme | Yasal danışman atanır |
| Vesayetin devamı | Mevcut durum sürer |
| Yeni vasi atama | Eski vasi değiştirilir |
Mahkeme kaldırma talebini reddederse:
| Özellik | Vesayetten Kaldırma | Vasi Değişikliği |
|---|---|---|
| Vesayetin sona ermesi | Evet | Hayır |
| Kişinin durumu | Tam ehliyet | Vesayet altında |
| Sebep | Sebebin ortadan kalkması | Vasinin görev ihlali |
| Etki | Köklü değişiklik | Yönetim değişikliği |
Yasal danışman atanmış kişi için:
Vesayetten kaldırma, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında vesayet sorularında ele alınır. Tipik konular:
Vesayet, Vasi, Vesayet Makamı, Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet), Vesayet Daireleri, Vesayet Hesabı, Vasinin Görevleri, Yasal Danışman Türleri ve Kısıtlama Kararı vesayetten kaldırmanın bağlamını oluşturur.