Son güncelleme:
Vesayet Hesabı: Vesayet hesabı, vasinin vesayet altındaki kişinin malvarlığı yönetimine ilişkin vesayet makamına sunduğu periyodik mali rapordur (TMK m.460). İki yılda bir düzenli olarak verilir; gelir-gider dökümünü, yatırım hesabını ve önemli işlemleri içerir. Hesabın denetimi sulh hukuk mahkemesi tarafından yapılır; eksik veya hatalı hesap vasinin tazminat sorumluluğunu doğurabilir.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Kayyım
Kayyım, belirli bir iş, mal veya durum için sınırlı yetki ile atanan yasal temsilcidir. Türk Medeni Kanunu m.426-435 arasında düzenlenir. Üç türü vardır: temsil kayyımlığı (ergin kişinin bir işinin yapılamaması), yönetim kayyımlığı (belli malvarlığının yönetimi) ve irat kayyımlığı (savurganlık tehlikesi). Kayyımlık, kişinin fiil ehliyetini etkilemez; vesayet ve yasal danışmanlıktan ayrılır.
Kanuni Temsilci
Kanuni temsilci, fiil ehliyeti tam olmayan kişi adına ve hesabına hukuki işlem yapma yetkisine sahip kişidir; küçükler için ana-baba (TMK m.342, velayet), kısıtlılar için vasi (TMK m.398) ve gerekli hâllerde kayyım (TMK m.426) kanuni temsilci sıfatını taşır. Yetkilerin sınırları, hesap verme yükümlülüğü ve mahkeme denetimi kanunla açıkça belirlenir; mahkeme onayı bazı işlemler için zorunludur.
Yasal Danışman Türleri
Yasal danışman türleri, sınırlı ehliyetli kişilerin belirli işlerinde yardım eden danışmanların görev kapsamına göre yapılan ayrımdır (TMK m.429). Oy danışmanı dava açma, taşınmaz devri gibi işlerde danışmanın onayını gerektirir; yönetim danışmanı kişinin malvarlığını yönetir; karma danışman her iki yetkiyi birleştirir. Hâkim atama kararında danışman türünü belirler.
Vasi
Vasi, vesayet altındaki kişinin kişisel ve malvarlığı menfaatlerini korumak amacıyla Türk Medeni Kanunu m.413-418 uyarınca sulh hukuk mahkemesince atanan yasal temsilcidir. Vesayet altındakinin yakınları öncelikli adaydır (TMK m.414); vasilik kamu görevi niteliğindedir, zorunlu görev süresi iki yıldır. Vasi verdiği zararlardan kişisel olarak sorumludur; devlet ikinci derecede sorumlu tutulur.
Vesayet
Vesayet, velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlıların kişisel ve mal varlığı menfaatlerinin kamu denetimi altında korunmasını sağlayan aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu m.396-494 arasında düzenlenir. Vesayet dar anlamı yanında geniş anlamda kayyımlık ve yasal danışmanlığı da kapsar; vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atanması ve devletin denetim yükümlülüğü temel unsurlardır.
Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet)
Sulh hukuk mahkemesi vesayet işlevinde, vesayet altındaki kişinin korunması, vasi/kayyım atanması ve vesayet hesaplarının denetlenmesinde yetkili mahkemedir (TMK m.397). Vesayet açma, vesayetten kaldırma, vasinin görevden alınması, mahkeme onayı gerektiren önemli işlemler ve hesap denetimi sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesinden farklı olarak vesayet yargısı sulh seviyesindedir.
Vesayet Makamı
Vesayet makamı, Türk Medeni Kanunu m.397 uyarınca vesayet işlerinin birinci derecede yürütüldüğü resmi mercidir ve görevi sulh hukuk mahkemesine verilmiştir. Vasi atar, kısıtlı veya küçüğün malvarlığı işlemlerine izin verir, yıllık hesabı inceler ve kayyım atar. Denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi ise TMK m.462-463 kapsamında önemli işlemlere onay verir ve vesayet makamı kararlarına itirazları karara bağlar.
Kısıtlı
Kısıtlı, mahkeme kararıyla fiil ehliyeti sınırlandırılmış ergin kişidir; kısıtlılığa TMK m.405-409 arasında sayılan sebeplerden biriyle karar verilir: akıl hastalığı veya zayıflığı, savurganlık, alkol veya uyuşturucu bağımlılığı, kötü yönetim, kişiye tehlike oluşturma, bir yıl veya daha fazla hürriyet bağlayıcı cezaya mahkûmiyet, kişinin kendi isteği. Kısıtlanan kişi kendisi için vasi atanır; ayırt etme gücüne göre sınırlı ehliyetsiz veya tam ehliyetsiz sayılır.
Vasinin Görevleri
Vasinin görevleri, vesayet altındaki kişinin temsili, mal yönetimi ve kişisel ihtiyaçlarının karşılanmasıdır (TMK m.448-451). Vasi, kişinin kanuni temsilcisi olarak hukuki işlemlerde temsil eder; mal varlığını korur ve yönetir; sağlık, eğitim ve barınma ihtiyaçlarını sağlar. Periyodik hesap verme yükümlülüğü, mahkeme onayı gerektiren işler ve özen ve sadakat sorumluluğu vasinin temel yükümlülükleridir.
Vesayet hesabı, Türk Medeni Kanunu m.460 hükmünde düzenlenen ve vasinin vesayet altındaki kişinin malvarlığı yönetimine ilişkin vesayet makamına sunduğu periyodik mali rapordur. Vesayet sisteminin şeffaflık ve denetim mekanizmasının temel unsuru olup vasinin sorumluluk takibinin esasıdır.
Vesayet başlangıcında:
Görev sona erdiğinde:
Vesayet hesabı şu kalemleri içerir:
Vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi):
Hâkim hesap denetiminde:
| Özellik | Vesayet Hesabı | Velayet |
|---|---|---|
| Yasal düzenleme | TMK m.460 | TMK m.339-346 (genel) |
| Sıklık | 2 yılda bir | Yok |
| Sunulduğu yer | Vesayet makamı | Yok |
| Denetim | Sulh hukuk | Yok (kural) |
| Tazminat | Mahkeme önünde | Çocuk ergin olduktan sonra |
Vesayet hesabı, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında vesayet sorularında test edilir. Tipik konular:
Vasi, Vasinin Görevleri, Vesayet, Vesayet Makamı, Kayyım, Yasal Danışman Türleri, Kanuni Temsilci ve Kısıtlı vesayet hesabının uygulama bağlamını oluşturur.