Son güncelleme:
Vesayet Daireleri: Vesayet daireleri, TMK m.397'de düzenlenen ve vesayet makamı (sulh hukuk mahkemesi) ile vesayet üst makamı (asliye hukuk mahkemesi) olmak üzere iki kademeli sistemden oluşan vesayet yargısı yapısıdır. Birinci derece atama ve denetim yapar; ikinci derece itiraz ve gözetim işlevini yürütür. Sistemin amacı vesayet altındaki kişinin çift katmanlı korunmasıdır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Aile Mahkemesi
Aile mahkemesi, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun ile kurulan ve aile hukuku uyuşmazlıklarına bakmakla görevli özel asliye hukuk mahkemesidir. Boşanma, velayet, evlat edinme, soybağı, vesayet, mal rejimi tasfiyesi, nafaka davalarında yetkilidir. Hâkim, aile hukuku alanında deneyim ve uzmanlık sahibidir; gizlilik ve uzlaştırma esastır.
Yasal Danışman Türleri
Yasal danışman türleri, sınırlı ehliyetli kişilerin belirli işlerinde yardım eden danışmanların görev kapsamına göre yapılan ayrımdır (TMK m.429). Oy danışmanı dava açma, taşınmaz devri gibi işlerde danışmanın onayını gerektirir; yönetim danışmanı kişinin malvarlığını yönetir; karma danışman her iki yetkiyi birleştirir. Hâkim atama kararında danışman türünü belirler.
Vesayet Hesabı
Vesayet hesabı, vasinin vesayet altındaki kişinin malvarlığı yönetimine ilişkin vesayet makamına sunduğu periyodik mali rapordur (TMK m.460). İki yılda bir düzenli olarak verilir; gelir-gider dökümünü, yatırım hesabını ve önemli işlemleri içerir. Hesabın denetimi sulh hukuk mahkemesi tarafından yapılır; eksik veya hatalı hesap vasinin tazminat sorumluluğunu doğurabilir.
Vasi
Vasi, vesayet altındaki kişinin kişisel ve malvarlığı menfaatlerini korumak amacıyla Türk Medeni Kanunu m.413-418 uyarınca sulh hukuk mahkemesince atanan yasal temsilcidir. Vesayet altındakinin yakınları öncelikli adaydır (TMK m.414); vasilik kamu görevi niteliğindedir, zorunlu görev süresi iki yıldır. Vasi verdiği zararlardan kişisel olarak sorumludur; devlet ikinci derecede sorumlu tutulur.
Vesayet
Vesayet, velayet altında olmayan küçüklerin ve kısıtlıların kişisel ve mal varlığı menfaatlerinin kamu denetimi altında korunmasını sağlayan aile hukuku kurumudur. Türk Medeni Kanunu m.396-494 arasında düzenlenir. Vesayet dar anlamı yanında geniş anlamda kayyımlık ve yasal danışmanlığı da kapsar; vesayet makamı sulh hukuk, denetim makamı asliye hukuk mahkemesidir. Vasi atanması ve devletin denetim yükümlülüğü temel unsurlardır.
Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet)
Sulh hukuk mahkemesi vesayet işlevinde, vesayet altındaki kişinin korunması, vasi/kayyım atanması ve vesayet hesaplarının denetlenmesinde yetkili mahkemedir (TMK m.397). Vesayet açma, vesayetten kaldırma, vasinin görevden alınması, mahkeme onayı gerektiren önemli işlemler ve hesap denetimi sulh hukuk mahkemesinin görev alanındadır. Aile mahkemesinden farklı olarak vesayet yargısı sulh seviyesindedir.
Vesayet Makamı
Vesayet makamı, Türk Medeni Kanunu m.397 uyarınca vesayet işlerinin birinci derecede yürütüldüğü resmi mercidir ve görevi sulh hukuk mahkemesine verilmiştir. Vasi atar, kısıtlı veya küçüğün malvarlığı işlemlerine izin verir, yıllık hesabı inceler ve kayyım atar. Denetim makamı olan asliye hukuk mahkemesi ise TMK m.462-463 kapsamında önemli işlemlere onay verir ve vesayet makamı kararlarına itirazları karara bağlar.
Vasinin Görevleri
Vasinin görevleri, vesayet altındaki kişinin temsili, mal yönetimi ve kişisel ihtiyaçlarının karşılanmasıdır (TMK m.448-451). Vasi, kişinin kanuni temsilcisi olarak hukuki işlemlerde temsil eder; mal varlığını korur ve yönetir; sağlık, eğitim ve barınma ihtiyaçlarını sağlar. Periyodik hesap verme yükümlülüğü, mahkeme onayı gerektiren işler ve özen ve sadakat sorumluluğu vasinin temel yükümlülükleridir.
Vesayet daireleri, Türk Medeni Kanunu m.397 hükmünde düzenlenen ve iki kademeli sistemden oluşan vesayet yargısı yapısıdır. Sistemin amacı vesayet altındaki kişinin çift katmanlı korunmasıdır: birinci derece atama ve denetim, ikinci derece itiraz ve gözetim.
Sulh hukuk mahkemesi vesayet makamı sıfatıyla görev yapar:
Asliye hukuk mahkemesi vesayet üst makamı sıfatıyla görev yapar:
Madde metni özetle:
"Vesayet daireleri vesayet makamı ve vesayet üst makamından oluşur."
"Vesayet makamı sulh hukuk mahkemesi, vesayet üst makamı asliye hukuk mahkemesidir."
Sistemin temel amaçları:
Bazı işlemler her iki dairenin onayını gerektirir (TMK m.463):
| İşlem | Onay Gereksinimi |
|---|---|
| Vesayet altındaki kişinin temsili dava | Sadece vesayet makamı |
| Olağan günlük işlemler | Sadece vesayet makamı |
| Olağanüstü tasarruflar | Her iki daire |
| Vesayet altındaki kişinin evlenmesi | Her iki daire |
| Vakıf kurma | Her iki daire |
Vasi görevini ihlal ederse:
Aile mahkemesi olan yerlerde:
Vesayet üst makamı (asliye hukuk):
Modern hukuk literatüründe:
Türk hukuku iki kademeli sistemi korumayı tercih etmektedir.
Vesayet daireleri, HMGS Medeni Hukuk sınavlarında vesayet sorularında ele alınır. Tipik konular:
Vesayet, Vesayet Makamı, Sulh Hukuk Mahkemesi (Vesayet), Vasi, Vasinin Görevleri, Vesayet Hesabı, Yasal Danışman Türleri ve Aile Mahkemesi vesayet dairelerinin yapısını oluşturur.