Son güncelleme:
Vasiyetnamede Ehliyetsizlik: Vasiyetnamede ehliyetsizlik, TMK m.557/b.1 uyarınca mirasbırakanın vasiyet düzenlediği anda vasiyet ehliyetine sahip bulunmaması nedeniyle vasiyetnamenin iptal edilebilen sebebidir. Vasiyet ehliyeti TMK m.502 uyarınca on beş yaşın doldurulması ve ayırt etme gücüne sahip olmayı gerektirir. Eksiklik halinde nispi butlan doğar; iptal davası m.559'daki hak düşürücü sürelerle sınırlıdır.
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi
Vasiyetnamede ehliyetsizlik, Türk Medeni Kanunu m.557/b.1 kapsamında düzenlenen ve mirasbırakanın vasiyet anında vasiyet ehliyetinden yoksun olması hâlinde iptal davası ile vasiyetnamenin geçersiz kılınmasını mümkün kılan iptal sebebidir. Vasiyet ehliyeti, fiil ehliyetinden ayrı ve daha hafif şartlara bağlı özel bir hukuki ehliyettir.
Mirasbırakanın geçerli vasiyetname düzenleyebilmesi için iki şart birlikte aranır:
Vasiyet ehliyeti, fiil ehliyetinin aksine on sekiz değil, on beş yaşın doldurulmasına bağlanmıştır. Mirasbırakanın vasiyet düzenleme tarihinde bu yaşı doldurmuş olması yeterlidir; sonradan vasiyet üzerinde değişiklik veya geri alma için aynı şart aranır.
| Hukuki İşlem | Asgari Yaş | Hukuki Dayanak |
|---|---|---|
| Vasiyetname | 15 | TMK m.502 |
| Miras sözleşmesi | 18 (ergin) | TMK m.503 |
| Olağan hukuki işlem | 18 (ergin) | TMK m.10-11 |
Ayırt etme gücü (mümeyyizlik), kişinin yaptığı işlemin mahiyetini, sebep ve sonuçlarını anlayabilmesidir. Vasiyet anında ayırt etme gücünün varlığı somut olay yönünden değerlendirilir.
15 yaşından küçük mirasbırakanın vasiyetnamesi TMK m.557/b.1 kapsamında iptal sebebi sayılır. Doktrinde bu hâli mutlak butlan ile sakatlanmış kabul eden görüş bulunmakla birlikte, Yargıtay yerleşik içtihadı ehliyetsizliği iptal davasına bağlar; iptal kararıyla vasiyet geriye yürürlü olarak hükümsüz kılınır. Ehliyetsizliğin bu hâli sınavlarda nispi butlan doğuran genel ehliyetsizlikten ayrılır.
Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, ileri demans, alkolizm, tam ehliyetsizlik hâli sürekli ehliyetsizlik doğurur. Vasiyet anında süreklilik kanıtlanırsa iptal kararı verilir.
Sürekli ehliyetsizliği bulunan kişi, aydınlık an (lucidum intervalum) denilen geçici berraklık döneminde vasiyet düzenlerse vasiyet geçerli sayılır. Bu durumda ispat yükü, ehliyetin varlığını iddia eden tarafa düşer.
| Durum | Ehliyet | İspat Yükü |
|---|---|---|
| Sürekli akıl hastalığı | Yok varsayılır | Ehliyet iddia eden ispatlar |
| Aydınlık an iddiası | Vasiyet anında ehliyet | Lehine vasiyet kalan tarafa düşer |
| Geçici uyuşturucu/alkol etkisi | Anlık ehliyetsizlik | İptal isteyen ispatlar |
Vasiyet anında alkol, narkotik veya psikiyatrik ilaç etkisi altında olma somut delillerle (hastane kayıtları, tanıklık, video) kanıtlanırsa ehliyetsizlik sebebi sayılır.
Yargıtay içtihadı, ehliyetsizliğin tek bir delile değil, çok yönlü bir kanıt zincirine dayanmasını arar.
Vasiyetname nispi butlan ile sakatlanır; iptal kararı verildiğinde geriye yürürlü etkiyle hükümsüz kalır. Mirasbırakan malları yasal mirasçılığa göre dağıtılır; vasiyetten yararlanmış atanmış mirasçı sıfatı sona erer.
Vasiyetname, Vasiyetin İptali, Ayırt Etme Gücü, Fiil Ehliyeti, Tam Ehliyetsiz, Miras Sözleşmesi, Atanmış Mirasçı, Yasal Mirasçılık ve Ergin Kılınma ehliyetsizlik sebebine dayanan iptal davasının kavramsal ekosistemini oluşturur.